III CKN 279/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CKN 279/97

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 stycznia 1998 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN - M. Kocon (spraw.)

Sędziowie:

SN - Z. Kwaśniewski

SN - M. Wysocka

Protokolant: K. Brzezińska

po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 1998 r.

na rozprawie

sprawy z powództwa S. U. i J. U.

przeciwko Partii […] w R.

o zapłatę

na skutek kasacji pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 8 maja 1997 r., sygn. akt II Ca […],

oddala kasację.

UZASADNIENIE

Pozwana Partia […] w R. w umowie z dnia 23 maja 1995 r., zwanej

wstępną, zobowiązała się, że po nabyciu użytkowania wieczystego gruntu

oraz własności czterech posadowionych na tym gruncie budynków dokona ich

inwentaryzacji, sporządzi projekty techniczne i przeniesie na powódki S. U.

i J. U. własność bliżej określonej „niewydzielonej części jednego z tych

budynków”. Na poczet ceny powódki wpłaciły 10 800 zł. W § 10 strony

postanowiły, że powódki mogą w „okresie przed zakończeniem inwestycji”

odstąpić od umowy za nieoprocentowanym zwrotem poniesionych nakładów,

pomniejszonych o koszty związane z przeniesieniem prawa własności

na ich rzecz. Powódki odstąpiły od umowy składając pisemne oświadczenie

w dniu 7 lutego 1996 r., i wystąpiły z powództwem o zapłatę wpłaconych

10 800 zł. Do tego czasu pozwana Partia […] jedynie nabyła od Gminy

użytkowanie wieczyste gruntów i budynki opisane w umowie.

Na podstawie tych ustaleń Sąd Wojewódzki w R. uwzględnił powództwo.

Sąd ten bowiem ocenił § 10 umowy jako zastrzeżenie na rzecz powódek prawa

odstąpienia.

Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z dnia 10 maja 1997 r. apelację

pozwanej Partii […] od powyższego wyroku oddalił. Podzielił przy tym tak

ustalenia faktyczne jak i stanowisko prawne Sądu Wojewódzkiego.

Wymieniony wyrok Sądu Apelacyjnego pozwana zaskarżyła kasacją i

zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 491, 395, 750 i 746 k.c. - przez

błędne przyjęcie, że powódki skutecznie odstąpiły od zawartej umowy oraz

„przepisów postępowania cywilnego”, wniosła o uchylenie tego wyroku.

Rozpoznając sprawę w przytoczonych granicach kasacji (art. 39311k.p.c.)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadnicze znaczenie w obrębie zagadnień związanych z kasacją

pozwanej posiada problem zasięgu podstaw kasacyjnych. Podstawami

kasacyjnymi są pewne kategorie błędów zawartych w zaskarżonym orzeczeniu.

Kodeks postępowania cywilnego w art. 3931 wymienia dwie podstawy na

których można oprzeć kasację - naruszenie prawa materialnego (pkt 1) i

naruszenie przepisów postępowania, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny

wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Sąd Najwyższy jest związany granicami wytyczonymi w skardze

kasacyjnej (art. 39311), bada zatem, czy zachodzą podniesione w skardze

przyczyny kasacyjne oraz czy one uzasadniają postawione wnioski kasacyjne.

Natomiast z urzędu bierze Sąd Najwyższy pod rozwagę jedynie nieważność

postępowania.

I. Sąd Najwyższy w pierwszej kolejności rozważył zarzut „naruszenia

przepisów postępowania”. W myśl art. 3933 k.p.c. kasacja powinna zawierać

przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie. Znaczy to, że zarzut

kasacyjny oparty na podstawie z art. 3931 pkt. 2 k.p.c. powinien mieścić w swej

treści wskazanie konkretnie oznaczonego przepisu prawa formalnego, tudzież

wskazanie błędów lub braków obrażających dany przepis, oraz przytoczenie

powodów dla których pogwałcenie tego przepisu mogło wpłynąć stanowczo na

wynik sprawy [por. np. orzeczenia zapadłe jeszcze na gruncie przepisów

postępowania cywilnego z 1932 r. w sprawach: C III 275/35, Zb. O. 1935,

poz.275, C III 915/35, Zb. O. 1936, poz. 466, C II 859/36, Zb. O. 1937, poz.

109, C III 2047/36, Zb. O. 1938, poz. 41, uchwałę 7 sędziów SN z dnia 30

kwietnia 1938 r., Zb. O. 1938, poz. 303, orzeczenia w sprawach C III 430/35, C

III 466/36, powołane w: Kodeks postępowania cywilnego, w opracowaniu J.J.

Litauera i W. Święcickiego, cz. I, Warszawa 1947, s. 217, 220, w sprawie C III

439/35 powołanej w: Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem, w

opracowaniu S. Kruszelnickiego, cz. I, Warszawa - Poznań - Kraków 1938, s.

554. Tak też SN m.in. w postanowieniach z dnia: 11 marca 1997 r. (III CKN

13/97), OSN C 1997, poz. 114, 13 marca 1997 r. (III CKN 14/97), OSN C 1997,

poz. 115, 26 marca 1997 r., (II CKN 63/97), OSN C 1997, poz. 129 i 7 kwietnia

1997 r., (III CKN 29/97), OSN C 1997, poz. 96, 8 maja 1997 r., (II CKN

146/97), OSN C 1997, poz. 175].

W świetle tego stanowiska zarzut „naruszenia przepisów postępowania”

nie odpowiada wymaganiom z art. 3933 k.p.c. albowiem nie wymienia

przepisów postępowania, które - zdaniem autora kasacji - naruszył sąd drugiej

instancji i, jako nie odpowiadający prawu jest niedopuszczalny i nie podlega

rozważeniu.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwaliło się zapatrywanie, że po

upływie terminu do wniesienia kasacji nie można już usunąć braku przytoczenia

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, gdyż wtedy nie jest już dopuszczalna

sanacja takiej istotnej wadliwości. Wykracza ona bowiem poza pojęcie braku

formalnego

pisma

procesowego,

odbierając

wniesionemu

środkowi

odwoławczemu cech dopuszczalnej kasacji [„skarga kasacyjna, nie zawierająca

wskazania podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, ulega odrzuceniu” - zasada

prawna z dnia 30 kwietnia 1998 r., wyżej wskazana, tak też SN w orzeczeniu z

dnia 29 stycznia 1937 r. (C III 2047/36) Zb. O. 1938, poz. 41, kiedy stwierdził,

że „podstawa kasacyjna nie uzasadniona w terminie z art. 428 § 1 k.p.c.

(obecnie art. 3934 k.p.c.) zgodnie z art. 427 k.p.c. (obecnie art. 3933 k.p.c.) nie

może być już w czasie późniejszym skutecznie uzasadniona”, podobnie w

wymienionych orzeczeniach zapadłych w sprawach: C III 915/35, C II 859/36,

C III 275/35, C III 430/35, C III 439/35, C III 466/36, II CKN 63/97, OSN C

1997, poz. 129, III CKN 29/97, OSN C 1997, poz. 96 oraz w powołanych w

tymże ostatnim orzeczeniu postanowieniach: z dnia 6 listopada 1966 r., II UKN

12/96, z dnia 7 stycznia 1997 r., I CZ 22/96 i z dnia 11 marca 1997 r. III CKN

13/97]. Z tego względu zarzut naruszenia art. 227, 223§1 i 328§1 k.p.c.

złożony, z odwołaniem się do motywów wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5

listopada 1997 r. [zapadłego w sprawie III CKN 221/97 (nie publ.)], w toku

rozprawy przed Sądem Najwyższym, nie podlegał przez tenże Sąd rozważaniu.

W tym miejscu należy zauważyć, że Sąd Najwyższy powołanym

wyrokiem z dnia 5 listopada 1997 r. uchylił wyrok Sadu Apelacyjnego w […]

z dnia 10 kwietnia 1997 r. (sygn. akt I AC a […]) z tej przyczyny, że podług

oceny składu orzekającego w tamtej sprawie dokonane pogwałcenie

wskazanych w kasacji przepisów prawa procesowego mogło wpłynąć stanowczo

na wynik sprawy (art. 3931 pkt 2 k.p.c.). W niniejszej zaś sprawie zarzut ich

naruszenia został złożony, jak wskazano, poza kasacją, a zatem nie mógł

doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.

II. W konsekwencji braku uzasadnionego zarzutu z art. 3931 pkt 2 k.p.c. pogwałcenia przez Sąd Apelacyjny przepisów postępowania, mającego istotny

wpływ na wynik sprawy, dla oceny trafności postawionego zarzutu naruszenia

prawa materialnego - art. 491, 395, 750 i 746 k.c. - miarodajna jest ustalona

przez tenże Sąd treść oświadczeń woli stron umowy z dnia 23 maja 1995 r.

W świetle zaś dokonanej przez Sąd Apelacyjny wykładni tych oświadczeń

woli powódki zastrzegły prawo odstąpienia od umowy, i to, co wymaga

podkreślenia, niczym nie ograniczone. Skarżąca natomiast nie zarzuciła, że przy

tej wykładni Sąd Apelacyjny dopuścił się uchybienia dyrektyw wyrażonych w

art. 65 k.c.

Sąd Apelacyjny, wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącej, nie

naruszył przepisów art. 491 k.c. i art. 395 k.c.

Kodeks cywilny zna ustawowe (art. 491 i nast.) i umowne (art. 395 i nast.)

prawo odstąpienia od zawartej już umowy. Pierwsze z nich oparte na ustawie

regulują przepisy o wykonaniu zobowiązań wzajemnych. To ustawowe prawo

odstąpienia uzasadnia zwłoka lub niemożność wykonania zobowiązania

wskutek okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność strona zobowiązana.

Natomiast umowne prawo odstąpienia, o jakie chodzi w sprawie, ma swe źródło

w odpowiednim zastrzeżeniu umownym i niezależne jest od wykonania lub

nienależnego wykonania zobowiązania. Polega to prawo na tym, że strona na

której rzecz zostało ono zastrzeżone, będzie mogła przez swe oświadczenie

unicestwić dwustronną czynność prawną po jej dokonaniu, a więc w pewien

czas po zawarciu odnośnej umowy i to zarówno wykonanej, jak i niewykonanej.

A zatem, przepisy regulujące ustawowe prawo odstąpienia od umowy, a w

szczególności powołany w kasacji art. 491 k.c., nie mają, jak tego w istocie

rzeczy chciałaby skarżąca, zastosowania do umownego od niej odstąpienia.

Poczynione ustalenia faktyczne nie dają też podstaw do przyjęcia, że

strony zawarły umowę o świadczenie przez pozwaną nietypowych usług. Uszło

bowiem uwadze skarżącej, że leżąca u podłoża sporu umowa określa wyraźnie,

że strony dążyły do ustanowienia odrębnej własności lokalu na rzecz powódek,

a więc do zawarcia umowy przewidzianej w art. 7 i nast. ustawy z dnia 24

czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. Nr 45, poz. 388 ze zm.). Czynności

do których zobowiązała się strona pozwana przygotowywały stan umożliwiający

jej zawarcie. Brak ustaleń faktycznych uzasadniających stosowanie art. 750 k.c.

o usługach, a w konsekwencji także art. 746 k.c. powoduje, że i w odniesieniu

do tych przepisów żadna z postaci naruszenia prawa materialnego wymieniona

w art. 393 1 pkt 1 k.p.c. nie może być wykazana.

Z powyższych względów na zasadzie art. 39312 k.p.c. należało więc

kasację oddalić.

aw

jg