III CKN 152/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CKN 152/97

POSTANOWIENIE

Dnia 5 września 1997 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN - E. Skowrońska-Bocian

Sędziowie:

SN - M. Słoniewski

SN - M. Sychowicz (spraw.)

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 września 1997 r.

sprawy z powództwa […] „S.” w G.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie […] i Miastu i Gminie O.

o rozwiązanie umowy

na skutek kasacji pozwanej Miasta i Gminy O.

od postanowienia Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 27 marca 1997 r., sygn. akt I ACa […]

postanawia:

uchylić zaskarżone postanowienie; rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego pozostawić Sądowi Apelacyjnemu w […].

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 27 marca 1997 r. Sąd Apelacyjny w […] odrzucił,

jako niedopuszczalną, apelację wniesioną przez Miasto i Gminę O.

od wydanego w sprawie rozpoznawanej z udziałem wymienionego podmiotu,

jako pozwanego, wyroku Sądu Wojewódzkiego w T. z dnia 31 grudnia 1996 r. o

treści: „ I. rozwiązuje umowę z 17 października 1985 r., zmodyfikowaną

29 lipca 1992 r,. zawartą pomiędzy stroną powodową a Wojewodą […] w T.

w zakresie realizacji części inwestycji towarzyszących budowie […] O.

na rzecz Miasta i Gminy O., II. nie obciąża strony pozwanej kosztami procesu

na rzecz strony powodowej i odstępuje od pobrania wpisu od pozwu”.

Za przesłanki tego rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny przyjął to, iż 1) Miasto

i Gmina O. nie ma w sprawie legitymacji biernej i 2) zaskarżony apelacją wyrok

nie

zawiera

rozstrzygnięcia

w

stosunku

do wnoszącego apelację.

Sąd Apelacyjny za istotną uznał ponadto okoliczność, iż pomiędzy pozwanymi

w sprawie, tj. Skarbu Państwa - Wojewodą […] a Miastem i Gminą O.

nie zachodzi współuczestnictwo jednolite, wobec czego ten ostatni podmiot

nie jest uprawniony do zaskarżenia wyroku dotyczącego Skarbu Państwa Wojewody […].

Wymienione na wstępie postanowienie zaskarżyło kasację Miasto

i Gmina O.. Kasacja oparta została na zarzucie naruszenia przepisów

postępowania (art. 3931 pkt 2 kpc), t.j. art. 367 § 1 i 2, art. 367 § 2 w zw. z art.

73 § 2, art. 373, art. 58 § 1 i art. 99 w zw. z art. 108 k.p.c. Skarżący wniósł

o uchylenie postanowienia Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 27 marca 1997 r.

i przekazanie

sprawy

temu

Sądowi

do

ponownego

rozpoznania

oraz pozostawienie mu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niedopuszczalność apelacji może być przyczyną różnych okoliczności.

Jak należy wnosić z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia podstawą jego

wydania stało się przyjęcie przez Sąd Apelacyjny niedopuszczalności apelacji

wniesionej w sprawie przez pozwane Miasto i Gminę O. z powodu braku

legitymacji skarżącego do wniesienia tego środka. Uzasadnienie zaskarżonego

postanowienia sugeruje też (uznając za istotną okoliczność brak legitymacji

procesowej skarżącego), że Sąd Apelacyjny przyjął, iż wniesiona w sprawie

apelacja jest niedopuszczalna ze względu na brak interesu prawnego

we wniesieniu tego środka po stronie skarżącego.

Jak podnosi się w doktrynie legitymacja do wniesienia środka zaskarżenia

(w danym wypadku legitymacja do wniesienia apelacji), jako legitymacja do

dokonania kwalifikowanej czynności procesowej, zależy od konkretnej sytuacji

procesowej podmiotu postępowania cywilnego, od jego stosunku do

rozpoznawanej sprawy. Najczęściej legitymacja ta ma charakter pochodny w

stosunku do ogólnej legitymacji do czynności procesowych podmiotów, które

już występowały w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Kwestię

zatem tej legitymacji bada się tutaj z punktu widzenia oceny sytuacji procesowej

podmiotu w postępowaniu dotychczasowym, już przeprowadzonym.

Nie ulega wątpliwości, że legitymacja do wniesienia apelacji przysługuje

stronie procesu toczącego się przed sądem pierwszej instancji. Stwierdzenie to

jest jednakże wielce niedokładne i wymaga 1) uściślenia, odnośnie użytego w

nim pojęcia strony i 2) wyjaśnienia, czy stronie przysługuje legitymacja do

wniesienia apelacji od każdego wyroku wydanego w procesie z jej udziałem.

Jeżeli chodzi o pierwszą kwestię, to trzeba stwierdzić, iż przez stronę

procesu należy w omawianym przypadku rozumieć każdy podmiot występujący

w procesie jako powód lub pozwany. Bez znaczenia jest, czy jest to podmiot

posiadający legitymację procesową. Przypomnieć bowiem wypada, że

legitymacja procesowa jest to przesłanka materialnoprawna skuteczności

powództwa i oznacza wynikające z przepisów prawa materialnego uprawnienie

do wystąpienia w danym procesie w charakterze powoda (legitymacja

procesowa czynna) względnie pozwanego (legitymacja procesowa bierna). Brak

legitymacji procesowej nie wyklucza zatem legitymacji do wniesienia apelacji.

W szczególności, jeżeli wyrok uwzględniający powództwo dotyczy pozwanego

nie mającego legitymacji procesowej, to może on wnieść apelację od tego

wyroku opartą na zarzucie braku legitymacji procesowej po jego stronie. Należy

zauważyć, że właśnie dla odróżnienia legitymacji do dokonania określonych

czynności procesowych (np. legitymacji do wniesienia apelacji) od legitymacji

procesowej, tę pierwszą niektórzy autorzy określają mianem legitymacji

formalnej.

Odnosząc się do drugiej kwestii trzeba uznać, iż nie można przyjąć, że

samo uczestnictwo strony w procesie daje jej legitymację do wniesienia apelacji

od każdego wyroku wydanego w tym procesie. Legitymacja do wniesienia

apelacji od wyroku przysługuje tylko stronie, której dotyczy ten wyrok, przez co

należy rozumieć, że wyrok zawiera rozstrzygnięcie (pozytywne lub negatywne)

o żądaniu. z którym ta strona wystąpiła (jako powód) lub która przeciwko niej

zostało skierowane (jako pozwanemu). Jak łatwo zauważyć okoliczność, czy

wyrok dotyczy strony ma w omawianym wypadku wymiar czysto formalny.

Zagadnienie, czy wyrok realizuje prawa strony lub też w nie godzi, czy kreuje

obowiązki strony lub je uchyla, należy do sfery prawa materialnego i nie ma

wpływu na kwestię formalną - legitymacji do wniesienia apelacji od wyroku.

Przenosząc te ogólne rozważania i wynikające z nich wnioski na grunt

rozpoznawanej sprawy trzeba uznać, że błędem było pomieszanie przez Sąd

Apelacyjny kwestii dopuszczalności apelacji wniesionej prze Miasto i Gminę O.

ze względu na legitymację tego podmiotu do wniesienia apelacji w sprawie

z legitymacją procesową tego podmiotu w tejże sprawie. Słusznie natomiast

Sąd Apelacyjny dostrzegł związek pomiędzy legitymacją do wniesienia apelacji

przez Miasto i Gminę O. a tym, czy zaskarżony apelacją wyrok dotyczy tej

strony. Jednakże w świetle tego co powiedziano wyżej uznanie przez Sąd

Apelacyjny, że zaskarżony wyrok nie dotyczy Miasta i Gminy O. nie było

trafne. Przede wszystkim za przyjęciem, że wyrok dotyczy tej strony przemawia

fakt, iż żądanie pozwu, niemal w takiej postaci, w jakiej zostało sformułowane

i skierowane przeciwko Miastu i Gminie O. jako pozwanemu (k. 1), zostało

uwzględnione wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w T. z dnia 31 grudnia 1996 r.

(k. 511). Poza tym, nie jest bez znaczenia, że Miasto i Gmina O. zostało

wymienione jako strona procesu w komparycji wyroku, co już samo przez się

stwarza domniemanie, że wyrok dotyczy tej strony. Domniemanie to ulega

wznowieniu wobec tego, że w sprawie podniesiony był zarzut braku legitymacji

procesowej po stronie Miasta i Gminy O., a wydany wyrok nie zawiera

rozstrzygnięcia świadczącego o uwzględnieniu tego zarzutu i oddaleniu

powództwa w stosunku do tego podmiotu.

Jak wynika z tego co powiedziano, Miastu i Gminie O. przysługuje

samodzielnie, jako stronie procesu, której dotyczy wyrok, legitymacja

do wniesienia apelacji od tego wyroku. Nie ma podstaw do przyjęcia, iż

uprawnienie to podlega wyłączeniu ze względu na występowanie w sprawie

po tej samej stronie innego podmiotu - Skarbu Państwa - Wojewody […]

i charakter współuczestnictwa istniejącego między pozwanymi (art. 73 § 1 kpc).

Utrwalony na gruncie tzw. socjalistycznego procesu cywilnego był

pogląd, według którego interes prawny we wniesieniu środka zaskarżenia nie

jest przesłanką dopuszczalnością tego środka, ale jest przesłanką merytoryczną

jego skuteczności (zob. np. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1971

r., III CZP 79/71 - OSNCP 1972, z. 6, poz. 101). Zmiana modelu polskiego

procesu cywilnego dokonana ustawą z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu

postępowania cywilnego ... (Dz.U. Nr 43, poz. 189) skłania do przyjęcia

odmiennego zapatrywania, a mianowicie do uznania, iż w polskim procesie

cywilnym, tak jak jest to w procesie cywilnym państw zachodniej Europy,

warunkiem dopuszczalności zaskarżenia orzeczenia jest interes skarżącego w

tym zaskarżeniu, zachodzący w wypadku tzw. gravamen,

polegającego -

najogólniej mówiąc - na niezgodności orzeczenia z żądaniem zgłoszonym w

procesie przez stronę. Taki interes we wniesieniu apelacji od wyroku wydanego

w sprawie przez sąd pierwszej instancji ma pozwane Miasto i Gmina O., które

nie uznawało skierowanego przeciwko niemu powództwa i wnosiło o jego

oddalenie. W szczególności o istnieniu takiego interesu, a nie o jego braku,

może świadczyć ewentualne błędne przyjęcie przez sąd, który wydał wyrok, iż

pozwany ten ma legitymację procesową w sprawie.

Z przytoczonych wyżej względów Sąd Najwyższy uznał kasację za

zasadną i na podstawie art. 39313 § 1 oraz art. 108 § 2 w zw. z art. 39319 kpc

postanowił jak w sentencji.

aw

jg