III CKN 1211/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CKN 1211/98

POSTANOWIENIE

Dnia 5 lutego 1999 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN - K. Kołakowski (spraw.)

Sędziowie:

SN - F. Barczewska

SN - S. Dąbrowski

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lutego 1999 r.

sprawy z powództwa K. G.

przeciwko […] Przedsiębiorstwu […] Spółce z o.o. w C.

o 14.200 zł

na skutek kasacji powoda

na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w L.

z dnia 10 września 1998 r., sygn. akt II Ca […]

p o s t a n a w i a:

uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi

Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Wojewódzki, opierając się na dacie

wniesienia apelacji stwierdzonej w adnotacji (tzw. prezentacie) umieszczonej

przez sekretariat Sądu Rejonowego, odrzucił ją, jako spóźnioną.

W kasacji wniesionej w imieniu powoda „zarzucono temu postanowieniu”

naruszenie art. 233 § 1 w związku z art. 316 § 1, art. 165 § 2 w związku z art.

369 § 1 i art. 373 kpc, przez odrzucenie, jako wniesionej z uchybieniem terminu,

apelacji nadanej pocztą w terminie, bo w dniu 27 lipca 1998 r. Do kasacji

dołączono poświadczoną notarialnie kserokopię potwierdzenia nadania przesyłki

poleconej do Sądu Rejonowego w C. w tym dniu. W konkluzji wniesiono

o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do rozpoznania

Sądowi Wojewódzkiemu.

Uwzględniając kasację na podstawie art. 39313 § 1 kpc, Sąd Najwyższy

miał na uwadze, co następuje:

Dopuszczając zarówno kasację od postanowień sądów drugiej instancji

kończących postępowanie, miedzy innymi takich, jak zaskarżone w tej sprawie,

jak również zażalenie na odrzucenie kasacji, ustawodawca jednocześnie uchylił

dotychczasowy art. 423 § 2 zd. drugie kpc. W to miejsce nie została

wprowadzona regulacja dopuszczająca - i to w jakimkolwiek zakresie (choćby tak, jak było to poprzednio) możliwości powołania na uzasadnienie

tych środków nowych faktów lub dowodów, w tym nawet więc i dowodu

z dokumentów.

Nie

jest

możliwe

wyprowadzenie

takiej

dopuszczalności

z

odpowiedniego, na podstawie art. 39319 kpc, zastosowania przepisów o apelacji,

w tym i przepisu art. 381 kpc. W przepisie tym w sposób jedynie pośredni

dopuszczono możliwość oparcia apelacji na nowych faktach i dowodach, z

których strona nie mogła skorzystać w postępowaniu rozpoznawczym przed

sądem pierwszej instancji. Unormowanie to odnosi się - w sposób wyraźny wyłącznie do podstawy apelacji (nie jest to bowiem „zarzut” apelacyjny).

Przyjęcie zresztą możliwości odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących

innego środka odwoławczego grozi negatywnymi skutkami braku jasności.

Ponadto możliwość wykorzystania odesłania do posiłkowego stosowania

przepisów „o apelacji”, dokonanego w powołanym art. 393 19 kpc, jest wyraźnie

ograniczona nie do apelacji, jako środka odwoławczego ale jedynie „do

postępowania”. Potwierdza to, iż zamiarem ustawodawcy - było nie tyle

uzupełnianie przepisów o samej kasacji przez odpowiednie stosowanie

przepisów „o apelacji” - ile odesłanie do posiłkowego stosowania przepisów o

postępowaniu przed sądem drugiej instancji. Jest to zresztą uzależnione również

od tego, by nie było „szczególnych przepisów o postępowaniu przed Sądem

Najwyższym”.

Tymczasem takim szczególnym przepisem (jak się niekiedy w Kodeksie

dodaje - stanowiącym inaczej), jest - mimo niedoskonałości jego redakcji - art.

39315 kpc. Zastrzeżono w nim wprost, że Sąd Najwyższy tylko „w tym wypadku

jest

związany

stanem

faktycznym,

stanowiącym

podstawę

wydania

zaskarżonego wyroku” (oraz - oczywiście - także postanowienia, wymienionego

w art. 392 kpc, jednak tu pominiętego). W przepisach o kasacji nie został jednak

wskazany jakikolwiek jeszcze „inny wypadek”, w którym Sąd Najwyższy, nie

będąc związanym ustalonym w sprawie stanem faktycznym, mógłby dokonać

odmiennych ustaleń, niż dokonane przez sąd drugiej instancji. Brak jest także

wskazań, na podstawie jakich dowodów, kiedy i pod jakimi warunkami

przedstawianych władny byłby to uczynić. Przede wszystkim jednak - zarówno

w przepisie art. 3931 kpc, jak i, odpowiednio, w dotyczących granic rozpoznania

art. 39310 - 39316 kpc nie zawarto w szczególności wśród podstaw, na jakich

można oprzeć kasację, uprawnienia do powołania nowych faktów i (lub)

dowodów

ani też pośredniej regulacji, wskazującej na dopuszczalność

uwzględnienia lub pominięcia takiej podstawy przez Sąd Najwyższy.

Jest to konsekwencją przyjęcia (także w art. 7g Zalecenia Komitetu Rady

Ministrów dla państw członkowskich dotyczącego wprowadzenia systemów

i procedur odwoławczych w sprawach cywilnych i handlowych, przyjętego

w dniu 5 lutego 1995 roku) , że w systemie trzech instancji sąd kasacyjny nie

jest - w zasadzie nigdy - sądem faktu i nie prowadząc po raz kolejny

postępowania dowodowego jest jednak zawsze związany ustalonym stanem

faktycznym (por. m.in. np.: pkt 3 uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z

dnia 12 grudnia 1997 r. , III CKN 294/97, OSNIC 1998 Nr 7 - 8, poz. 113).

Oznacza to, że nie przewidziano możliwości oparcia kasacji na powołaniu

nowych faktów, których nie miał na uwadze sąd drugiej instancji i wykazaniu

nowymi dowodami odmiennego stanu faktycznego niż ten, który „stanowił

podstawę wydania zaskarżonego wyroku” (postanowienia). Tym samym także

Sąd Najwyższy nie ma uprawnień do przeprowadzania postępowania

dowodowego w postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym tę sprawę nie podziela

możliwości niedostrzegania zmiany stanu prawnego i „uwzględniania”

dowodów (choćby nawet tylko z dokumentów) bez wydania postanowienia

o przeprowadzeniu z nich dowodu (art. 236 kpc) przez przyjęcie - przykładowo,

że „Sąd Najwyższy nie może pominąć faktów wynikających z treści pisma”,

powołanego przez pełnomocnika procesowego (por.: postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 22 maja 1997 r., III CKN 36/97, OSNIC 1997 Nr 10, poz.

159). W istocie - nie pominięcie faktu wynikającego ze złożonego dokumentu

oznacza bowiem, że dowód z tego dokumentu został jednak nieformalnie przed

Sądem Najwyższym przeprowadzony (por.: art. 250 § 2 kpc), stanowiąc

podstawę dokonania własnych, samodzielnych i odmiennych od sądu drugiej

instancji ustaleń faktycznych. Byłaby to więc prawotwórcza praktyka

dokonywana przeciw prawu.

Przenosząc te wywody na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy,

że Sąd Najwyższy nie jest władny samodzielnie ustalić faktu (okoliczności

faktycznych), na jakim kasacja została oparta i w następstwie własnych, nowych

ustaleń zmienić zaskarżone postanowienie, o co - w istocie - wniesiono

w kasacji.

Nie mniej jednak uzasadniona jest podstawa naruszenia przepisów

postępowania, na jakiej ta kasacja została oparta. Skarżący trafnie podniósł

mianowicie, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest wadliwe, gdyż Sąd drugiej

instancji nie miał na uwadze - powołanego art. 165 § 2 kpc - a przez to nie

wyjaśnił, czy apelacja nie została w terminie „oddana w polskim urzędzie

pocztowym”. Naruszył tym samym, jak trafnie podniesiono w kasacji, przepisy

art. 233, 369 § 1 i art. 373 zd. pierwsze kpc. Natomiast wobec braku

wywiedzenia w kasacji („przytoczenia uzasadnienia”) na czym i z jakim

istotnym skutkiem dla wyniku sprawy miałoby polegać naruszenie art. 316 § 1

kpc, Sąd Najwyższy uznał tę podstawę za „nie usprawiedliwioną” (art. 393 12 w

związku z art. 3933 kpc).

Do wskazanych uchybień doszło - przede wszystkim - na skutek

tolerowania przez przełożonych w Sądzie Rejonowym w C., a także

niedostrzeżenia

przez

Sąd

Wojewódzki,

praktyki

rażąco

wadliwego

potwierdzania wpływu pism procesowych do pierwszego z tych Sądów. Narusza

ona przepisy instrukcyjne i jest odmienna niż to wynika także z samej

prawidłowej praktyki innych sądów. Jest ona przyjęta - przykładowo - w Biurze

podawczym

tegoż

Sądu

Wojewódzkiego.

W

adnotacji

dokonywanej

na wpływającym piśmie (tzw. prezentacie) zamieszczana jest data jego wpływu

i wymieniane są zarówno załączniki odbieranego pisma, jak i załączana jest z odnotowaniem takiego sposobu otrzymania przesyłki - koperta, w której pismo

procesowe do tego Sądu wpłynęło. Tymczasem w Sądzie Rejonowym w C.

ograniczano się do umieszczenia datowanej pieczęci potwierdzającej jedynie, iż

pismo „wpłynęło” oraz podpisu. Narusza się jednocześnie obowiązek załączenia

do akt razem z pismem koperty, w której je nadesłano lub stwierdzenia, że

zostało ono bez koperty wniesione bezpośrednio do tego Sądu (np.

praktykowaną adnotacją - „złożono osobiście”).

Truizmem jest stwierdzenie, że odrzucenie środka odwoławczego pociąga

za sobą nie tylko dla strony skarżącej, ale także dla jej pełnomocnika

procesowego, nader istotne skutki (art. 167 kpc).

Choćby z tego tylko względu obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego, przed

dowolnym oparciem się jedynie na dacie zamieszczanej w Sądzie pierwszej

instancji bez jednoczesnego dokonania wymaganych i niezbędnych adnotacji co

do tego, w jaki sposób pismo zostało wniesione, było upewnienie się, czy nie

miało miejsca „oddanie pisma w polskim urzędzie pocztowym”. Było to

niezbędne zwłaszcza wówczas, gdy - jak w tej sprawie - tak istotne pismo

składał fachowy pełnomocnik, zazwyczaj zawodowo dbający o zachowanie

terminu dokonania czynności procesowej.

Brak bowiem jakichkolwiek podstaw, aby to strony lub ich pełnomocnicy

mieli zakładać wadliwe funkcjonowanie sądów i zamieszczać na wnoszonym

piśmie ostrzeżenie skierowane do pracowników biur podawczych sądów, by

dopełnili obowiązku

zachowania w aktach

koperty (niektórzy

nader

zapobiegliwi wolą już tak czynić !) albo wzmiankę o tym, w jakim dniu istotne

pismo zostało nadane przesyłką poleconą.

Ponieważ przy prawidłowym rozpoznaniu kwestii dopuszczalności

apelacji niezbędne było pewne ustalenie daty jej wniesienia, nic nie stało na

przeszkodzie, aby pisemnie wyjaśnić ją z wnoszącym pismo lub - wykorzystując

(całkowicie zapominaną w praktyce sądów) możliwość wskazaną w art. 152 zd.

drugie, stosowanym w związku z art. 391 kpc - wezwać go na wyznaczone

posiedzenie niejawne, zobowiązując do przedstawienia dowodu terminowego

nadania przesyłki zawierającej apelację.

Uzasadniało to uwzględnienie kasacji.

aw

er