III CK 86/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CK 86/05

POSTANOWIENIE

Dnia 10 listopada 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Antoni Górski

w sprawie z wniosku K. C. i L. C.

przy uczestnictwie J. C., G. C., J. C. i J. C. o zasiedzenie, po rozpoznaniu w Izbie

Cywilnej na rozprawie w dniu 10 listopada 2005 r., kasacji uczestnika J. C. od

postanowienia Sądu Okręgowego w R. z dnia 19 października 2004 r., sygn. akt IV Ca

(…),

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w R.

do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2004 r. Sąd Rejonowy w K. oddalił wniosek

małżonków L. i K. C. o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości o powierzchni 0,59 ha

położonej w W. i oznaczonej nr ewidencyjnym (…), dla której w Sądzie Rejonowym w K.

prowadzona jest księga wieczysta o nr (…).

Sąd Rejonowy powołał się na następujące okoliczności ustalonego stanu

faktycznego. W roku 1979 małżonkowie L. i G. C. sprowadzili się do W. i zamieszkali w

budynku należącym do J. i G. C. – rodziców K. C. i teściów L. C. Budynek ten

usytuowany jest na działce oznaczonej nr (…)/2 sąsiadującej z działką nr (…). Od

początku pobytu w W. małżonkowie C. w porozumieniu z małżonkami C. przystąpili do

urzeczywistnienia zamiaru wybudowania na działce nr (…) piętrowego budynku

mieszkalnego. Budowa zakończona została w roku 1981 r. a jej koszty pokryli wspólnie

małżonkowie C. i C. W maju 1982 r. w piętrowej części budynku zamieszkał brat

wnioskodawcy z żoną, ponosząc koszt wykończenia tego piętra. Nieprzerwanie od roku

1981 r. wnioskodawcy zajmują parter budynku, piętro zaś od roku 1982 zamieszkują J. i

J. C. W późniejszym okresie wnioskodawcy wnieśli na użytkowanej działce budynek

gospodarczy, posadzili na niej drzewa owocowe i krzewy oraz ogrodzili ją.

Umową darowizny z dnia 14 listopada 1983 r. J. i G. C. zbyli na rzecz L. i K. C.

zabudowaną nieruchomość z wyjątkiem piętra budynku. Uwzględniając powództwo

darczyńców, prawomocnym wyrokiem sądu umowa darowizny uznana została za

nieważną.

W

tych

okolicznościach

Sąd

Rejonowy

przyjął,

że

posiadanie

wnioskodawców nie spełnia przesłanki z art. 172 k.c.

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy zmienił postanowienie Sądu

Rejonowego i stwierdził, że K. i L. C. nabyli przez zasiedzenie z dniem 15 listopada

2003 r. na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej własność 47/50 udziału w

nieruchomości oznaczonej nr (…), mającej urządzoną księgę wieczystą nr (…).

W myśl stanowiska Sądu Okręgowego do dnia zawarcia umowy darowizny

wnioskodawcy nie mogą się powołać na samoistne posiadanie nieruchomości w dobrej

wierze. Taki charakter posiadania przedmiotu postępowania zyskało ono dopiero z

dniem zawarcia umowy darowizny, czyli z dniem 14 listopada 1983 r. Ta data jest też

miarodajna dla oceny kryteriów posiadania w dobrej albo złej wierze. Zważywszy, iż

wnioskodawcom nie były uznane przyczyny nieważności umowy, z upływem 20 lat od

daty jej zawarcia, utrzymując się w posiadaniu, nieruchomość zasiedzieli.

Powołując się na obie podstawy kasacyjne uczestnicy postępowania w kasacji

zarzucili, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów art.

328 § 2, 233 § 1, 382 i 391 k.p.c. oraz art. 123 § 1 w związku z art. 175 k.c. Zasadniczy

zarzut kasacji sprowadza się do twierdzenia, iż uznanie umowy darowizny za nieważną,

przerywa bieg zasiedzenia przedmiotu darowizny przez obdarowanego.

W odpowiedzi na kasację wnioskodawcy domagali się jej oddalenia, podzielając

ocenę stanu faktycznego sprawy dokonaną przez Sąd Okręgowy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przystępując w pierwszej kolejności do oceny zarzutów naruszenia przepisów

prawa procesowego, należy zauważyć, że oba Sądy, wbrew skarżącym, sprowadziły

rozważania do trzech okoliczności stanu faktycznego sprawy, mianowicie charakteru

posiadania wnioskodawców przed zawarciem umowy darowizny, po jej zawarciu oraz po

orzeczeniu stwierdzającym nieważność umowy. Sąd Okręgowy, odmiennie niż Sąd

Rejonowy przyjął, że władanie nieruchomością przez wnioskodawców przed zawarciem

umowy darowizny nie było władaniem właścicielskim, w przeciwieństwie do stanu

powstałego w wyniku zawarcia umowy darowizny. Według Sądu Okręgowego objęcie

nieruchomości we współposiadanie przez wnioskodawców nastąpiło w roku 1983. Z

chwilą zawarcia umowy darowizny, wnioskodawcy objęli to posiadanie pozostając w

dobrej wierze, zaś późniejsze ustalenie nieważności darowizny nie ma wpływu na ocenę

dobrej wiary. Decydująca jest bowiem, jak zauważył Sąd drugiej instancji, chwila objęcia

rzeczy w posiadanie. Wszystko to oznacza podporządkowanie wskazanych okoliczności

stanu faktycznego zastosowaniu przepisów prawa materialnego i w żadnym wypadku

nie może być kojarzone z wadliwością ustaleń, a to czyni nieuzasadnionym zarzut

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Podobnie chybiony jest zarzut naruszenia art. 382 k.p.c.,

skoro Sąd drugiej instancji nie jest skrępowany ustaleniami Sądu pierwszej instancji,

a dokonując odmiennych ustaleń może wykorzystać już zgromadzony w sprawie

materiał dowodowy. Nie jest wreszcie uzasadniony zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.,

zważywszy na wskazaną przez Sąd Okręgowy przyczynę, która legła u podstaw

stanowiska, że wnioskodawcy spełniają przesłanki z art. 172 k.c.

Odwołując się do pierwszej podstawy kasacyjnej skarżący zarzucili, że Sąd

Okręgowy wydał postanowienie uchybiające przepisom art. 123 § 1 w związku z art. 175

k.c. nie uwzględniając skutków ustalenia nieważności darowizny. Otóż zarzutowi temu

nie można odmówić słuszności. Sąd Okręgowy poprzestał w istocie na stwierdzeniu, że

„Późniejsze ustalenie nieważności... umowy (darowizny) pozostaje bez wpływu na dobrą

wiarę”, stroniąc tym samym od oceny materialnoprawnych następstw uznania umowy

darowizny za nieważną. Tymczasem charakter tych następstw ma znaczenie

rozstrzygające dla wyniku sprawy. Gdyby bowiem przyjąć, jak chcą tego skarżący, że

nastąpiła przerwa biegu zasiedzenia, to zważywszy zarówno na datę wniesienia

powództwa o ustalenie nieważności umowy jak i datę zapadłego w tej mierze

orzeczenia, kwestia złej czy dobrej wiary posiadaczy nie miałaby żadnego znaczenia.

Przerwa biegu zasiedzenia sprowadzałaby wtedy niechybnie zniweczenie skutków

dotychczasowego władania nieruchomością, niezależnie od dobrej czy złej wiary

posiadaczy. O takim skutku można by jednakże mówić tylko wtedy, gdyby omawiane

orzeczenie, stosownie do treści art. 123 § 1 pkt 1 k.c., mogło być potraktowane za

czynność „przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo

zaspokojenia lub zabezpieczenia orzeczenia”. W tym też kierunku powinna zmierzać

ocena podniesionego zarzutu, a uchylając się od niej Sąd Okręgowy uniemożliwił

Sądowi Najwyższemu kontrolę zasadności zajętego stanowiska w sprawie.

Ze względów wyżej wskazanych zaskarżone orzeczenie nie mogło się ostać i na

zasadzie art. 39313 § 1 k.p.c. w związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o

zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy prawo ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. Nr 13, poz. 98) należało orzec jak w sentencji.

Ubocznie zauważyć należy, że kasacja nie zawiera wniosku w przedmiocie

rozstrzygnięcia o kosztach, co usuwa możliwość zastosowania art. 108 § 2 k.p.c.