III CK 679/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CK 679/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 czerwca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Tadeusz Domińczyk

SSN Zbigniew Strus (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Wielobranżowego "P.(…)" sp. z o.o. w Ł.

przeciwko Województwu X.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 17 czerwca 2005 r., kasacji strony

pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 29 września 2004 r., sygn. akt I ACa

(…),

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach procesu w postępowaniu

kasacyjnym.

Uzasadnienie

Nabywca wierzytelności w stosunku do Szpitala im. (…) w L. (samodzielnego,

publicznego zakładu opieki zdrowotnej) z tytułu dostawy materiałów medycznych

domagał się, po przekształceniach podmiotowych powództwa, od Województwa X. 68

853,03 zł z odsetkami. Przed wniesieniem do sądu pozwu w postępowaniu

upominawczym o tę kwotę, Sejmik Województwa X. jako organ założycielski zakładu

opieki zdrowotnej, uchwałami z 13 lipca 2002 r. i 30 sierpnia 2002 r. postanowił o

utworzeniu samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej p.n. Wojewódzki

Szpital Specjalistyczny przez połączenie Wojewódzkiego Szpitala im. A. (…) i Szpitala

Chirurgicznego w L. oraz o przejęciu zobowiązań dwóch łączonych szpitali przez

nowoutworzony zakład opieki zdrowotnej.

Istnienie wierzytelności i jej wysokość nie były kwestionowane, natomiast spór

dotyczył legitymacji biernej Województwa X., jako jednostki samorządu terytorialnego,

posiadającego osobowość prawną.

Sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo a Sąd Apelacyjny oddalił apelację

pozwanego Województwa podzielając ocenę prawną, zgodnie z którą ustawa z dnia 31

sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (dalej: ustawa o z.o.z.) nie dopuszcza

przyjętej przez sejmik województwa postaci przekształcenia zakładów opieki zdrowotnej.

Wskazując na skutki: wykreślenia z rejestru Wojewódzkiego szpitala im. A. (…) w L. (art.

94 § 1 i 2 k.p.c.) oraz skuteczność wpisu nowoutworzonego szpitala, sąd drugiej

instancji uznał taki stan za równoznaczny z prawną likwidacją zakładu opieki zdrowotnej,

o której mowa w art. 60 ustawy o z.o.z. W takiej sytuacji stosuje się zdaniem tego sądu

reguły określone w art. 60 ust. 6, stanowiącym, że zobowiązania i należności

samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej po jego likwidacji stają się

zobowiązaniami i należnościami Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu

terytorialnego. Nowoutworzony zakład mógłby przejąć dług na podstawie art. 519 k.c.,

co w sprawie nie miało miejsca.

W kasacji Województwa X. opartej na pierwszej podstawie przytoczono przepisy

art. 36, 38 ust. 1, art. 53a ust. 1 oraz art. 60 ust. 6 ustawy o z.o.z. Skarżący domagał się

uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania albo

zmiany przez oddalenie powództwa oraz żądał zasądzenia kosztów procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niedoskonałość stanu normatywnego odnośnie do przekształceń oraz likwidacji

publicznych zakładów opieki zdrowotnej rodzi niebezpieczeństwo istotnych rozbieżności

co do wykładni tych pojęć. Punktem wyjścia powinna być konstatacja, że nie ma

przepisów ogólnych regulujących przekształcenia podmiotowe osób prawnych, w tym

łączenie i likwidację. Dodać należy, że samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej

wykazują specyficzne właściwości różniące je w zasadniczy sposób od podmiotów

gospodarczych. Publiczne zakłady opieki zdrowotnej tworzone na podstawie ustawy z

1991 r. przez naczelne i centralne organy administracji państwowej, wojewodów, gminy i

związki komunalne a

także

przez przedsiębiorstwo

Państwowe

„P.(...)"

oraz

utrzymywane ze środków publicznych uzyskiwały osobowość prawną z chwilą wpisu do

rejestru prowadzonego przez sąd, jednak źródło i sposób finansowania wykluczały

wówczas rzeczywistą samodzielność. Połączenie z budżetem organu założycielskiego

czyniło zbędną dokładną regulację likwidacji oraz przekształceń, której ciężar Skarb

Państwa ponosił. Z definicji takich zakładów wynikało natomiast, że właściwości

funkcjonalne wyliczone w art. 1 ust. 1 ustawy o z.o.z., tj. zdolność do pełnienia

publicznych zadań w zakresie opieki zdrowotnej miały decydujące znaczenie dla

istnienia lub nieistnienia zakładu. Przepis art. 51 wprost przewidywał prowadzenie

publicznego zakładu opieki zdrowotnej w postaci zakładu budżetowego, a z art. 35c ust.

1 wynika możliwość zmiany formy zakładu samodzielnego na zakład budżetowy bez

likwidacji, mimo utraty podmiotowości prawnej.

Można zatem stwierdzić, że projektodawcy przepisów ustrojowych zakładów

opieki zdrowotnej nie przywiązywali znaczenia do cywilnoprawnych konstrukcji lecz do

cech funkcjonalnych i sposobu finansowania. Wnioski powyższe nie pozwalają podzielić

zapatrywania Sądu Apelacyjnego, uznającego według reguł prawa cywilnego, utratę

podmiotowości prawnej zakładu opieki zdrowotnej za równoznaczne likwidacji. Z treści

przepisów zawartych w rozdziale 2. (tworzenie, statut, przekształcanie i likwidacja

publicznego zakładu opieki zdrowotnej) wynika, że dopuszcza się ich przekształcenie

bez likwidacji i przekształcenie z likwidacją (por. art. 36, 36a) ale w razie likwidacji

następuje zaniechanie działalności i udzielania świadczeń zdrowotnych (arg. z art. 36b),

czyli dochodzi do rozproszenia wyodrębnionego organizacyjnie zespołu osób i środków

majątkowych utworzonego i utrzymywanego w celu udzielania świadczeń zdrowotnych i

promocji zdrowia. W takim wypadku art. 53a ust. 2 określa sposób dysponowania

majątkiem zakładu zbędnym ze względu na zaprzestanie działalności statutowej.

Natomiast każde inne przekształcenie, nie wykluczając połączenia (art. 53a ust. 1) nie

oznacza likwidacji i nie prowadzi do przejęcia odpowiedzialności przez organ

założycielski. W rozpoznawanej sprawie nie wykazano aby doszło do likwidacji jednostki

organizacyjnej, działającej pod nazwą Wojewódzkiego Szpitala im. A. (…), wskutek

czego ubezpieczeni musieliby poszukiwać opieki zdrowotnej w innych zakładach, a

wierzyciele zostali pozbawieni możliwości dochodzenia swoich roszczeń.

Przepisy dotyczące przekształceń zakładów opieki zdrowotnej mają charakter

przepisów szczególnych i wyłączają reguły zmiany dłużnika wynikające z kodeksu

cywilnego (art. 519 k.c.). Ze względu na społeczne znaczenie publicznych zakładów

opieki zdrowotnej wynikające z oparcia uprawnień do tej opieki głównie na

ubezpieczeniu powszechnym, ustawodawca otworzył szerokie możliwości przekształceń

zakładów

aby

uchronić

je

przed

likwidacją

pozbawiającą

uboższe

warstwy

społeczeństwa jakiejkolwiek opieki zdrowotnej.

Nie można też zakładać, że zmiany struktur tych zakładów w każdym wypadku

pogorszą sytuacje wierzycieli.

Wykładnia ścisła art. 60 ust. 6 ustawy o z.o.z. utrwala się w praktyce orzeczniczej

Sadu Najwyższego (por. wyrok z 16 grudnia 2004 r. sygn. V CK 287/04 niepubl. lub

wyrok z 19 maja 2005 r V CK 622/04 niepubl.).

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 13 1 k.p.c. orzekł

jak w sentencji.