III CK 674/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CK 674/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 czerwca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

SSA Andrzej Struzik

w sprawie z powództwa Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w N.

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia – (…) Oddziałowi Wojewódzkiemu w K..

o zmianę umowy i zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 9

czerwca 2005 r., kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 7 lipca

2004 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala kasację i nie obciąża strony powodowej kosztami postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w N. wniósł w pozwie

skierowanym przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia, następcy prawnemu (…)

Kasy Chorych, o zmianę zawartej przez strony umowy z dnia 29 grudnia 1999 r. w

części dotyczącej roku 2001 przez zobowiązanie pozwanego do zapłaty powodowi

dodatkowo kwoty 2 187 550,72 zł za wypłaconą pracownikom powoda podwyżkę płac.

W uzasadnieniu pozwu powołał się na to, że wejście w życie z początkiem 2001 r. art.

4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu

przeciętnych wynagrodzeń przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z

1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm. – dalej: „ustawa o negocjacyjnym systemie kształtowania

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń”) spowodowało nadzwyczajną zmianę stosunków

w rozumieniu art. 3571 k.c.

Z ustaleń dokonanych przez Sąd Okręgowy wynika, że w dniu 30 grudnia 2000 r.

strony zawarły aneks do umowy z 29 grudnia 1999 r. o udzielanie świadczeń

zdrowotnych. Zgodnie z tym aneksem, strona pozwana zobowiązała się przekazać

powodowi kwotę 15 874 400 zł na realizację świadczeń zdrowotnych w roku 2001.

Jednocześnie strony uzgodniły, że ustalenie ostatecznej kwoty należności z tytułu

realizacji umowy oraz rozliczenie wymienionej kwoty nastąpi do 31 grudnia następnego

roku. W kolejnym aneksie, z 31 stycznia 2002 r., dotyczącym zasad ostatecznego

rozliczenia należności z tytułu realizacji kontraktu w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia

2001 r., strony uzgodniły, że kwota 17 187 404 zł przekazana przez stronę pozwaną

powodowi na realizacje świadczeń w zakresie lecznictwa zamkniętego w roku 2001 jest

kwotą ostateczną i wyczerpuje wszelkie zobowiązania strony pozwanej wobec

świadczeniodawcy.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda od oddalającego

powództwo wyroku Sądu Okręgowego z dnia 24 marca 2004 r. Sąd Apelacyjny podzielił

stanowisko Sądu Okręgowego o nieistnieniu w sprawie przesłanek uzasadniających

zastosowanie art. 3571 k.c. W szczególności zgodził się z Sądem Okręgowym, iż nie

można zasadnie przyjąć, że powód zawierając w dniu 30 grudnia 2000 r. aneks nie był

świadomy konieczności podwyżki wynagrodzeń pracowników. Oceny tej nie podważa to,

że publikacja w Dzienniku Ustaw ustawy nowelizującej, którą dodano art. 4a do ustawy

o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń, nastąpiła

dopiero w dniu 24 stycznia 2001 r., prace bowiem nad ustawą nowelizującą oraz jej

treść były relacjonowane w prasie, radiu i telewizji.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił wyrokowi Sądu Apelacyjnego naruszenie

art. 3571 k.c. oraz art. 233 § 1 i art. 382 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jakkolwiek w świetle przepisów o postępowaniu kasacyjnym w brzmieniu

obowiązującym do 5 lutego 2005 r., tj. do czasu wejścia w życie art. 398 3 § 3 k.p.c. stosowanych w takich sprawach jak niniejsza, według art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia

2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o

ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), także po tej dacie zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów mogą stanowić podstawę

kasacyjną, to jednak, według utrwalonego orzecznictwa, tylko wyjątkowo.

Jak było wielokrotnie wyjaśniane w orzecznictwie, naruszać art. 233 § 1 k.p.c. i

tym samym stanowić podstawę kasacji może wyłącznie wykroczenie przez sąd poza

granicę statuowanej tym przepisem zasady swobodnej oceny dowodów, co zakłada w

szczególności wykazanie, że wnioski wyprowadzone przez sąd z zebranego materiału

dowodowego były nielogiczne bądź sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego

albo że sąd oparł swe ustalenia na dowodach nieprawidłowo przeprowadzonych lub

poczynionych bez wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego

(por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2001 r., I CKN 1170/98,

OSNC 2001, nr 4, poz. 64 i cytowane tam orzeczenia).

Ze względu zaś na to, że art. 382 k.p.c. ma charakter ogólnej dyrektywy,

określającej wespół z art. 381 k.p.c. istotę postępowania apelacyjnego jako kontynuację

merytorycznego rozpoznania sprawy (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 23 marca 1999 r., mającą moc zasady prawnej, III CZP 59/98,

OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124), powołanie się na naruszenie art. 382 k.p.c. może

stanowić podstawę kasacyjną jedynie w takich sytuacjach jak pominięcie przez sąd

drugiej instancji części „zebranego materiału" i wydanie orzeczenia wyłącznie na

podstawie materiału zebranego przed sądem pierwszej instancji lub na podstawie

własnego

materiału

z

pominięciem

wyników

postępowania

dowodowego

przeprowadzonego przez sąd pierwszej instancji (zob. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 7 lipca 1999 r., I CKN 504/99, OSNC 2000, nr 1, poz. 17, wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 1999 r., II UKN 520/98, OSNAPUS 2000, nr 9, poz.

372, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 1999 r., II CKN 100/98, OSNC

1999, nr 9, poz. 146, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1998 r., II CKN

815/97, "Wokanda" 1999, nr 1, s. 6 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2002

r., III CKN 495/00, OSNC 2002, nr 11, poz. 143).

Powód w skardze kasacyjnej nie wykazał, że Sąd Apelacyjny dopuścił się tego

rodzaju naruszeń art. 233 § 1 i art. 382 k.p.c., które zgodnie z powyższymi

wyjaśnieniami mogłyby stanowić podstawy kasacyjne.

Nietrafny jest także zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 357 1 k.c.

Jeżeliby nawet uznać, że wszystkie pozostałe przesłanki zastosowania tego przepisu

zostały w sprawie spełnione (co do niektórych z tych przesłanek por. np. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 9 kwietnia 2003 r., I CKN 244/01, LEX nr 78890, i z dnia 17 marca

2005 r., III CK 405/04, niepubl.), to nie sposób się zgodzić ze skarżącym, że w sprawie

są podstawy do przyjęcia, iż strony zawierając w dniu 30 grudnia 2000 r. aneks do

łączącej je umowy w części dotyczącej roku 2001 r. nie przewidywały wejścia w życie

art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych

wynagrodzeń traktowanego przez powoda jako zdarzenie, które spowodowało

nadzwyczajną zmianę stosunków w rozumieniu art. 3571 k.c. Zakresem zastosowania

art. 3571 k.c. są objęte przypadki nadzwyczajnej zmiany stosunków po zawarciu umowy.

Wejście w życie art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu

przeciętnych wynagrodzeń nastąpiło dopiero po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw ustawy

nowelizującej, co miało miejsce 24 stycznia 2001 r. - we wcześniejszej jednak,

wskazanej w tej ustawie dacie 1 stycznia 2001 r. Można więc przyjąć, że wejście w życie

art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych

wynagrodzeń

rozpatrywane

jako

zdarzenie

wywołujące

nadzwyczajną

zmianę

stosunków nastąpiło już po zawarciu umowy, tj. - aneksu z 30 grudnia 2000 r.

kształtującego zobowiązanie stron w części dotyczącej roku 2001 r. Przesłanka

nastąpienia nadzwyczajnej zmiany stosunków po zawarciu umowy byłaby zatem w

sprawie spełniona. Stąd jednak, że o wejściu w życie art. 4a ustawy o negocjacyjnym

systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń rozpatrywanym jako

zdarzenie wywołujące nadzwyczajną zmianę stosunków można mówić dopiero po

ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw ustawy nowelizującej, nie można wnosić, iż także

przewidywanie nadzwyczajnej zmiany stosunków łączonej z wejściem w życie tego

przepisu było możliwe dopiero po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw ustawy nowelizującej.

Oznaczałoby to bowiem w istocie pominięcie w sprawie, i w ogóle w analogicznych

przypadkach, przesłanki dotyczącej przewidywania przez strony przy zawarciu umowy

nadzwyczajnej zmiany stosunków. O przewidywaniu przy zawarciu umowy przez strony

nadzwyczajnej zmiany stosunków można mówić wtedy, gdy strony zawierając umowę

były świadome okoliczności prowadzącej do nadzwyczajnej zmiany stosunków.

W przypadku nadzwyczajnej zmiany stosunków łączonej z wejściem w życie ustawy

okolicznością prowadzącą do takiej zmiany jest niewątpliwie uchwalenie ustawy. Ustawa

nowelizująca, którą dodano art. 4a do ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń, została uchwalona 22 grudnia 2000 r., a więc

przed zawarciem aneksu kształtującego zobowiązanie stron w części dotyczącej roku

2001. Jej znajomość przez strony w chwili zawarcia aneksu – jak ustalił Sąd Apelacyjny

- na podstawie informacji przekazywanych przez prasę, radio i telewizję wystarczała

więc do przyjęcia przewidywania przez strony wejścia w życie art. 4a ustawy

o negocjacyjnym

systemie

kształtowania

przyrostu

przeciętnych

wynagrodzeń

traktowanego przez powoda jako zdarzenie, które wywołało nadzwyczajną zmianę

stosunków w rozumieniu art. 3571 k.c.

Z przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 12 k.p.c.

w związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z

2005 r. Nr 13, poz. 98) oddalił skargę kasacyjną; o kosztach zaś postępowania

kasacyjnego orzekł stosując art. 102 k.p.c.