III CK 595/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CK 595/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 maja 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Barbara Myszka

w sprawie z powództwa M. T.

przeciwko T. K., Samodzielnemu Publicznemu Zespołowi Zakładów Opieki Zdrowotnej z

siedzibą w Z. i (…) Zakładowi Ubezpieczeń S.A. Inspektorat w Z.

o zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 20 maja 2005 r., na rozprawie kasacji

pozwanego Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej z

siedzibą w Z. i pozwanego (...) Zakładu Ubezpieczeń S.A. Inspektorat w Z. od wyroku

Sądu Okręgowego w R. z dnia 18 maja 2004 r., sygn. akt IV Ca (…),

uchyla zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo (pkt I) i orzekającej

o kosztach (pkt II) i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w R.

do

ponownego

kasacyjnego.

rozpoznania

oraz

orzeczenia

o

kosztach

postępowania

Uzasadnienie

Powódka M. T. domaga się od trzech pozwanych: Samodzielnego Publicznego

Zespołu Opieki Zdrowotnej, jego lekarki i (...) Zakładu Ubezpieczeń zasądzenie kwoty

10.000 zł zadośćuczynienia w związku z doznanymi cierpieniami w czasie leczenia. Sąd

Rejonowy oddalił powództwo, ustalając następujący stan faktyczny.

Na początku czerwca 2002 r. u powódki wystąpiły dolegliwości biegunkowe,

dolegliwości bólu brzucha. W dniu 11 czerwca 2000 r. powódka wezwała pogotowie;

lekarz pogotowia zalecił jej lek przeciwbiegunkowy, przeciwbólowy oraz wizytę lekarską

w przychodni. Powódka zgłosiła się do Poradni Ogólnej Samodzielnego Publicznego

Zespołu Opieki Zdrowotnej w dniu 17 czerwca 2002 r. Do Poradni tej zgłaszała się

jeszcze trzykrotnie w czerwcu 2002 r. Lekarka ZOZ zdiagnozowała dolegliwości powódki

jako zapalenie pęcherza moczowego. W dniu 30 czerwca 2002 r. powódka wezwała

pogotowie ratunkowe. Z powodu niedrożności jelit powódkę przewieziono na Oddział

Chirurgii SPZZOZ w L. i w tym dniu poddano ją operacji, w trakcie której rozpoznano

kałowe zapalenie otrzewnej, spowodowane odcinkową martwicą esicy.

Leczenie szpitalne powódki trwało do dnia 10 lipca 2002 r. W toku prowadzonego

śledztwa w sprawie narażenia powódki na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia

albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu przez niewłaściwe leczenie w Poradni Rejonowej

(ostatecznie umorzonego) wystawiona została opinia biegłych lekarzy. Opinia ta

przesądziła o oddaleniu powództwa strony powodowej.

Apelacja powódki została uwzględniona; Sąd drugiej instancji zmienił zaskarżony

wyrok i zasądził in solidum od Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki

Zdrowotnej (ZOZ) oraz od (...) Zakładu Ubezpieczeń S.A. kwotę 10.000 zł

zadośćuczynienia; oddalił natomiast powództwo wobec pozwanej lekarki ZOZ. Sąd

Okręgowy doszedł do wniosku, że pozwanej lekarce można zarzucić tzw. błąd

diagnostyczny, polegający na niewłaściwym rozpoznaniu schorzenia powódki (lekarka

rozpoznała infekcję dróg moczowych, natomiast schorzeniem właściwym była choroba

jelita grubego). Pozwana lekarka nie podjęła wszystkiego co niezbędne i konieczne na

obecnym etapie rozwoju lecznictwa podstawowego dla właściwego zdiagnozowania

chorej powódki. Błędne rozpoznanie i leczenie powódki przez lekarkę ZOZ nie było

zatem,

w

ocenie

Sądu,

wynikiem

jedynie

występujących

u

powódki

niecharakterystycznych objawów schorzenia, ale konsekwencją m.in. zaniechania przez

tę lekarkę zlecenia badań dodatkowych. Sąd Okręgowy nie podzielił w tym zakresie

odmiennej opinii biegłych lekarzy z dnia 24 czerwca 2003 r., sporządzonej dla potrzeb

postępowania przygotowawczego.

Sąd

Okręgowy

ostatecznie

przyjął,

że

ZOZ

ponosi

odpowiedzialność

odszkodowawczą na podstawie art. 420 k.p.c., natomiast oddalił powództwo wobec

pozwanej lekarki ZOZ. Odpowiedzialność pozwanego ubezpieczyciela uzasadniona była

tym,

że

pozwany

odpowiedzialności

ZOZ

cywilnej

zawarł

i

z

ubezpieczycielem

szkoda

powstała

w

umowę

okresie

ubezpieczenia

trwania

stosunku

ubezpieczenia.

W kasacji pozwanego – Samodzielnego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej

(powoływanego dalej jako ZOZ) podniesiono naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. i art. 328 § 2

k.p.c. oraz art. 444 § 1 k.c. w zw. z art. 445 k.c. W ocenie skarżącego, Sąd drugiej

instancji przekroczył granice swobodnej oceny dowodów polegającej na dokonaniu

rażąco wadliwej oceny opinii biegłych lekarzy, iż rozpoznanie schorzenia u powódki oraz

jej leczenie przez pozwanego było obarczone błędem oraz że skierowanie powódki na

obserwację szpitalną przez pozwaną uchroniłoby powódkę od zabiegu operacyjnego.

Skarżący kwestionował także stanowisko Sądu, że pogorszenie stanu zdrowia powódki

mieściło się w pojęciu wywołania stanu zdrowia określonego w art. 444 § 1 k.c. W

rezultacie domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia apelacji powódki,

ewentualnie – uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi drugiej

instancji do ponownego rozpoznania.

W kasacji pozwanego ubezpieczyciela podnoszono naruszenie art. 233 k.p.c. (w

zakresie oceny dowodu z opinii biegłych lekarzy w części dotyczącej zagadnienia błędu

diagnostycznego lekarza) oraz art. 415 k.c. (z racji niewłaściwego przyjęcia, że pozwany

lekarz ponosi winę w spowodowaniu schorzenia powódki, tj. częściowej martwicy esicy i

rozlanego kałowego zapalenia otrzewnej). Skarżący ubezpieczyciel wnosił o zmianę

zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji powódki, ewentualnie – o uchylenie tego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W obu kasacjach wskazywano na naruszenie przepisu art. 233 § 1 k.p.c. przy

podobnej w zasadzie motywacji prawnej tego zarzutu. Motywację tę należy podzielić.

W zaskarżonym wyroku Sąd drugiej instancji uznał istnienie po stronie lekarza

tzw. błędu diagnostycznego, wyrażającego się w postawieniu błędnej diagnozy

dotyczącej schorzenia powódki (zapalenie pęcherza moczowego zamiast choroby jelita

grubego). Nieprawidłowość dokonanej diagnozy (przed leczeniem szpitalnym powódki)

nie była kwestionowana przez pozwanych. Problem polegał jedynie na tym, czy w

okolicznościach danej sprawy lekarz zakładu opieki zdrowotnej (ZOZ) podjął wszystkie

dostępne mu badania lecznicze pozwalające na postawienie właściwej diagnozy

lekarskiej. W tej materii zarysowały się zasadnicze różnice ocen dwóch sądów meriti

przy dokonywaniu ustaleń faktycznych, w zasadzie na podstawie takiego samego

materiału dowodowego zebranego w sprawie, w tym także - opinii biegłych lekarzy z

dnia 24 czerwca 2003 r. (sporządzonej dla potrzeb postępowania przygotowawczego).

W ocenie Sądu Okręgowego, pozwana lekarka ZOZ nie podjęła wobec chorej

powódki wszystkich niezbędnych czynności możliwych na obecnym etapie rozwoju

lecznictwa podstawowego, a zaniechanie przez nią dodatkowych badań świadczyło o

nienależnej staranności w ustalaniu przesłanek stanowiących podstawę do skutecznej

diagnozy lekarskiej. W konsekwencji błędne rozpoznanie schorzenia powódki i leczenie

w

przychodni

ZOZ

nie

było

jedynie

wynikiem

występujących

u powódki

niecharakterystycznych objawów rzeczywistego schorzenia. Jeżeli w tym zakresie Sąd

Okręgowy - jak sam zaznaczył – nie podzielił opinii biegłych lekarzy specjalistów, to w

świetle charakteru tej opinii, jej treści i w związku z nieprzedstawieniem przez Sąd

okoliczności mogących podważać zasadnicze stwierdzenia zawartej w tej opinii,

konstatacja ogólna Sądu drugiej instancji musi być uznana co najmniej za

przedwczesną.

Opinia medyczna z dnia 24 czerwca 2003 r. została sporządzona, jak

wspomniano, w związku z toczącym się postępowaniem przygotowawczym. Jeżeli Sąd

Okręgowy dostrzegł potrzebę merytorycznego zweryfikowania treści tej opinii, to

należało przynajmniej dopuścić do ustosunkowania się do jej stwierdzeń przez lekarzy

sporządzających

ekspertyzę

medyczną

i

to

właśnie

w

toku

postępowania

rozpoznawczego przed sądem cywilnym. Ponadto w treści opinii wyrażono stanowisko,

że lekarka ZOZ „stosowała leczenie adekwatne do objawów klinicznych i wyników

badań dających podstawę do przyjęcia rozpoznania infekcji dróg moczowych”. Istniejąca

dokumentacja lekarska leczenia powódki (wywiad, badania laboratoryjne, przy braku

objawów otrzewnowych i oporów patologicznych w jamie brzusznej), pozwalały zdaniem ekspertów - przyjąć właśnie wspomniane rozpoznanie diagnostyczne do czasu

interwencji chirurgicznej. W opinii biegłych - lekarzy stwierdzono także i to, że wskazania

do interwencji chirurgicznej u powódki powstały dopiero w dniu 30 czerwca 2002 r., a

więc wówczas, gdy ujawniły się objawy otrzewnowe i z pewnością otwarcie jamy

brzusznej nie dokonano by wcześniej.

Jeżeli Sąd drugiej instancji nie podzielił tej zasadniczej dla rozstrzygnięcia sprawy

części opinii medycznej, to powinien był przynajmniej szerzej umotywować to, w oparciu

o jakie ustalenia faktyczne i na podstawie jakich dowodów (np. odpowiedniej

dokumentacji leczenia powódki) doszedł do odmiennego stanowiska. Zaniechanie takich

ustaleń nie może usprawiedliwiać dokonanych przez Sąd Okręgowy ocen prawnych

dotyczących prawidłowości diagnozy medycznej postawionej w toku leczenia powódki

przez lekarkę ZOZ. W tej sytuacji należało w pełni podzielić sformułowane w obu

kasacjach zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. zmierzające do wykazania

niehonorowania przez Sąd drugiej instancji reguł oceny materiału dowodowego

zawartych w tym przepisie.

Oznaczało

to

konieczność

uchylenia

zaskarżonego

wyroku

w

części

uwzględniającej powództwo (pkt I) oraz w części rozstrzygającej o kosztach

i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania (art. 393 13 § 1

k.p.c.).