Supreme Court dismisses appeal; unproven inheritance order prevents land registry entry for co-ownership acquisition.

Sygn. akt III CK 563/04

POSTANOWIENIE

Dnia 22 lipca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku J. J.

przy uczestnictwie Gminy Miasta R., P. S., A. S., M. S., M. S. i A. K.

o wpis,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lipca 2005 r.,

kasacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego w R. z dnia 9 czerwca

2004 r., sygn. akt IV Ca (…),

oddala kasację.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w R. wpisem z dnia 12 stycznia 2004 r. odłączył z księgi wieczystej

nr (…) działkę (…) o pow. 931 m2 położoną w R. przy ul. K., założył dla niej księgę

wieczystą nr (…) i w dziale II wpisał H. S., J. J. i Gminę Miasta R., jako współwłaścicieli

po 1/3 części, na podstawie decyzji komunalizacyjnej Wojewody X. z dnia 24 maja 1990

r., G II - (…) - K - (…) i postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia 23 kwietnia 2003 r.

o zasiedzeniu.

W apelacji od tego orzeczenia P. S. i J. J. wnieśli o jego zmianę przez wpisanie

ich jako współwłaścicieli po ½ części.

Sąd Okręgowy w R. postanowieniem z dnia 9 czerwca 2004 r. apelację oddalił.

Ustalił, że w dniu 28 października 1969 r. urządzono księgę wieczystą nr (…) i

przeniesiono do niej z księgi wieczystej „R.(…)" nieruchomość położoną w R. przy ul K.

o pow. 470.4 sążni, czyli 2141 m2, a do jej działu drugiego przepisano prawo

współwłasności M. i J. małżonków W. do 2/4 części, Skarbu Państwa do ¼ części, zaś

w miejsce J. P. współwłaściciela do ¼ części wpisano F. W.. W dniu 11 kwietnia 1972 r.

z księgi wieczystej nr (…) odłączono działkę (…)/1 o pow. 467 m2 i urządzono dla niej

księgę wieczystą nr (…), ujawniając jako właścicielkę F. W. Po tym odłączeniu w

księdze wieczystej nr (…) pozostały działki ewidencyjne nr (…)/2 i (…) o łącznej

powierzchni 1410 m2 stanowiące współwłasność M. i J. małżonków W. w 2/3 częściach i

Skarbu Państwa w 1/3 części.

W

dniu 15 kwietnia 1997 r. w miejsce dotychczasowego oznaczenia

nieruchomości dokonano wpisu w dziale l księgi wieczystej nr (…) działki (…) i (…)/2 z

budynkami o pow. 1397 m2, a w dziale II wpisano wówczas Gminę Miasta R. jako

współwłaściciela do 1/3 części w miejsce Skarbu Państwa na podstawie decyzji

Wojewody X. z dnia 24 maja 1990 r. stwierdzającej nabycie przez Gminę Miasta R. z

mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości objętej między innymi księgą

wieczystą nr (…).

J. W. zmarła dnia 31 marca 1945 r., zaś M. W. zmarł 5 grudnia 1957 r. i ich

spadkobiercy nie zostali ujawnieni w księdze wieczystej nr (…). J. J. córka J. i M. nabyła

spadek po ojcu i matce po ¼ części, zaś H. S. nabyła spadek po dziadku M. W. w ¼

części, zaś spadek po J. W. nabyła w ¼ części K. G. - matka H. S. [postanowienie z

dnia 3 września 1996 r. l Ns (…)].

W sprawie o dział spadku sygn. akt l Ns (…) z wniosku H. S. wnuczki małżonków

J. i M. W. prawomocnym postanowieniem wstępnym z dnia 23 kwietnia 2002 r. Sąd

Rejonowy stwierdził, ze H. S. i J. J. nabyły przez zasiedzenie z dniem 13 lutego 2002 r.

udziały po 1/3 każda we współwłasności nieruchomości położonej w R. przy ul K. o pow.

931 m2 oznaczonej w ewidencji gruntów nr (…) objętej księgą wieczystą (…) oraz, że E.

K. i T. O. nabyli przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1989 r. udziały po 31/96 części

każdy z nich.

stanowiące współwłasność J. i M. W. odnośnie nieruchomości położonej w R. przy ul K.

o pow. 466 m2 oznaczonej nr (…), również objętej księgą wieczystą nr (…).

Sąd drugiej instancji ocenił, że przedłożone dokumenty i treść księgi wieczystej nr

(…) oraz wniosku dały podstawę do dokonania przedmiotowego wpisu. Z powołaniem

się na art. 6268 § 2 k.p.c. i art. 365 k.p.c. podkreślił, że jeżeli podstawą wpisu jest

orzeczenie

sądowe

niedopuszczalne

jest

kwestionowanie

jego

merytorycznej

zasadności. Zauważył też, że art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy -

Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321) ma także zastosowanie do nieruchomości

państwowych, które z dniem 27 maja 1990 r. stały się z mocy prawa mieniem

komunalnym. Na jego podstawie, jeżeli przed dniem wejścia tej ustawy w życie istniał

stan, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie nieruchomości a

według przepisów obowiązujących po wejściu w życie tej ustawy prowadzi do

zasiedzenia, zasiedzenie biegnie od dnia wejścia jej w życie, jednakże termin ten ulega

skróceniu o czas w którym powyższy stan istniał przed wejściem w życie ustawy, nie

więcej niż o połowę.

Wnioskodawczyni J. J. w kasacji opartej na podstawie naruszenia prawa

materialnego tj. art. 172 § 1 i 2 k.c. oraz art. 31 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach

wieczystych i hipotece (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm. - dalej

„u.k.w.h.") oraz na naruszeniu prawa procesowego, w stopniu wywierającym wpływ na

wynik sprawy, a to art. 382 k.p.c., w zw. z art. 316 § 1 k.p.c. i art. 365 k.p.c. wniosła o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

i

przekazanie

sprawy

do

ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rażące naruszenie prawa procesowego, to jest art. 382 k.p.c. w zw. z art. 316 § 1

k.p.c. i art. 365 k.p.c., miało nastąpić przez oparcie zaskarżonego orzeczenia na treści

postanowienia wstępnego z dnia 23 kwietnia 2002 r., zapadłego w postępowaniu

działowym w przedmiocie zasiedzenia, z pominięciem treści postanowienia w

przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku. Tymczasem w aktach ksiąg wieczystych

znajduje się - jak trafnie wskazał Sąd Okręgowy - tylko niepotwierdzona kopia tego

ostatniego orzeczenia, przedłożona przez P. S. w dniu 11 marca 2004 r.

Niepoświadczona kopia nie jest dokumentem (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia

29 marca 1994 r., III CZP 37/94, OSNCP 1994, nr 11, poz. 206), nie mógł być zatem na

jej podstawie dokonany żaden wpis.

Poza

tym

trzeba

zauważyć,

że

gdyby

zainteresowani

dołączyli

odpis

postanowienia z dnia 3 września 1996 r. zaopatrzony w klauzulę prawomocności to i tak

nietrafny byłby zarzut, że z ustaleń wynika, iż H. S. i J. J. nabyły w drodze dziedziczenia

każda po 1/3 części przedmiotowej nieruchomości.

Skarżąca nie dostrzegła, że H. S. dziedziczyła spadek tylko po dziadku M. W.,

natomiast po jej babce J. W. spadek w ¼ części nabyła jej matka K. G. i nie przedłożono

odnośnie jej postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Skoro więc powołanym postanowieniem z dnia 23 lutego 2002 r. H. S. i J. J. nabyły z

dniem 13 lutego 2002 r. udziały we współwłasności działki nr (…) objętej księgą

wieczystą (…) to w każdym razie wniosek nie mógł dotyczyć tylko udziału Gminy.

[Nabycie własności w drodze nabycia spadku wyklucza możliwość zasiedzenia

własności tych przedmiotów przez te osoby, które z mocy dziedziczenia stały się

właścicielami. Możliwe jest natomiast nabycie przez zasiedzenie współwłasności

większej niż to wynika z dziedziczenia] (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5

stycznia 1972 r., II Cr 534/71 niepubl.) Nie był więc trafny zarzut, że bezprzedmiotowe

było określenie w postanowieniu z dnia 23 kwietnia 2002 r., czyje udziały nabyły H. S. i

J. J. albo że wniosek o zasiedzenie nie mógł obejmować w ramach większego udziału

także udziału nabytego w wyniku dziedziczenia (art. 6268 § 2 k.p.c.).

Naruszenie art. 172 § 1 i 2 k.c. w rozpoznawanej sprawie nie mogło nastąpić

chociażby z tego względu, że w postępowaniu wieczystoksięgowym nie są rozstrzygane

spory o własność, w tym kto nabył czyj udział we współwłasności nieruchomości w

drodze zasiedzenia (art. 6268 § 2 k.p.c.). Informacyjnie można więc jedynie zauważyć,

że okres posiadania przed wejściem w życie przepisów wyłączających zasiedzenie

nieruchomości państwowych nie dolicza się do okresu, o który skraca się termin

zasiedzenia nieruchomości państwowej, ani nie uwzględnia się przy ustalaniu czasu

posiadania niezbędnego do zasiedzenia takiej nieruchomości (art. 10 ustawy z dnia 28

lipca 1990 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny, Dz. U. Nr 55, poz. 321; por. także

uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2002 r., III CZP 72/01 OSNC

2002 r., nr 9, poz. 107).

Zarzut natomiast obrazy art. 31 u.k.w.h. nie zawiera nawet należytego

uzasadnienia, skoro nie pozostaje ono w związku z przedmiotem regulacji tego przepisu

(por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2000 r., IV CKN 219/00

niepubl.)

Z tych względów kasacja uległa oddaleniu (art. 39312 k.p.c.).