III CK 537/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CK 537/04

POSTANOWIENIE

Dnia 23 lutego 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bronisław Czech

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta K.

przy uczestnictwie W. G.

o wpis,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 23 lutego 2005 r.,

kasacji uczestniczki od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 26 lutego 2004 r.,

sygn. akt II Ca (…),

oddala kasację i zasądza od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy

kwotę

(sto

dwadzieścia)

zł

tytułem

zwrotu

kosztów

postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 26 lutego 2004 r. oddalił apelację

uczestniczki postępowania od dokonanego przez Sąd Rejonowy w szczegółowo

opisanej księdze wieczystej - wpisu Skarbu Państwa w miejsce uczestniczki

postępowania. Podstawą wpisu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w K. z dnia 26 lipca 2002 r., która wyczerpała administracyjny tok instancji w

postępowaniu w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości

położonej w K. przy ul. Ś. - na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o

zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jedn. - Dz. U. z 1974 r. Nr 10,

poz. 64 ze zm.). Sąd Okręgowy podniósł, że okoliczność, iż uczestniczka postępowania

w dniu 3 września 2002 r. zaskarżyła tę decyzję skargą do Naczelnego Sądu

Administracyjnego jest bez znaczenia, skoro jest to decyzja ostateczna.

Kasacja uczestniczki postępowania oparta została na podstawie naruszenia art.

31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, dalej jako

„u.k.w.h.” (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361, ze zm.) w zw. z art. 97 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. – przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów

administracyjnych i ustawę – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. Nr 153, poz. 1271), dalej jako „p.w. p. p.a.”, polegającego na uznaniu, że

podstawę wpisu w księdze wieczystej może stanowić „ostateczna, lecz nieprawomocna

decyzja administracyjna”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zarzut podniesiony w kasacji wyprowadzony został z twierdzenia, że ostateczna

decyzja administracyjna może stanowić podstawę wpisu do księgi wieczystej tylko

wtedy, gdy jest prawomocna. Ostateczność decyzji – podkreśliła skarżąca - oznacza

jedynie tyle, że w toku administracyjnym nie przysługuje w stosunku do niej środek

odwoławczy. Ostateczność decyzji nie jest jednak równoznaczna z jej prawomocnością,

z

chwilą

bowiem

reaktywowania

sądownictwa

administracyjnego

decyzje

administracyjne posiadają także przymiot prawomocności. Prawomocna jest decyzja

ostateczna, której nie można zaskarżyć do sądu administracyjnego

wskutek

niewyczerpania toku instancji lub upływu terminu do wniesienia skargi, a ponadto gdy

skarga została odrzucona lub oddalona.

Odnosząc się do przytoczonych stwierdzeń zwrócić należy uwagę na art. 16 § 1

k.p.a., który zawiera definicję decyzji ostatecznej, stanowiąc, że decyzje, od których nie

służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Z przepisu tego

wynika, że jest to nie tylko decyzja, od której nie można wnosić odwołania, ale przede

wszystkim, że jest to ostateczne załatwienie sprawy administracyjnej; art. 16 § 1 k.p.a.

przyznaje więc tym decyzjom cechę trwałości. Sprawa zakończona decyzją ostateczną

nie może zatem być ponownie przedmiotem postępowania administracyjnego, a

naruszenie tej reguły przez ponowne jej rozpoznanie i rozstrzygnięcie pociąga za sobą

skutek nieważności (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). Formalna strona zasady trwałości decyzji

ostatecznej wyraża się w tym, że decyzja obowiązują tak długo, dopóki nie zostanie

uchylona lub zmieniona przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym.

Przewidziane w art. 16 § 1 zdanie 2 k.p.a. wyjątki od reguły ostateczności załatwienia

sprawy polegają na tym, że decyzja ostateczna może być wzruszona przez: 1) uchylenie

(zmianę) decyzji w trybie postępowania w sprawie uchylenia (zmiany) decyzji

prawidłowej bądź dotkniętej wadą niekwalifikowaną (art. 154, art. 155, art. 161 k.p.a.), 2)

uchylenie decyzji w trybie postępowania w sprawie wznowienia postępowania (art. 145 §

1 w zw. z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.), 3) stwierdzenie nieważności w trybie postępowania o

stwierdzenie nieważności (art. 156 § 1 k.p.a.), które otwiera drogę do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), 4) uchylenie (zmianę)

decyzji na podstawie przepisów szczególnych.

Celem zasady trwałości decyzji ostatecznych jest nie tylko ochrona praw

nabytych strony, ale w ogóle ochrona porządku prawnego. Wyrażona w art. 16 § 2 k.p.a.

zasada sądowej kontroli legalności decyzji administracyjnych nie narusza zasady

trwałości decyzji ostatecznych, obowiązującej w postępowaniu administracyjnym. Droga

sądowa jest zupełnie odrębną od administracyjnej drogą, na której wskutek skargi

uprawnionego podmiotu następuje kontrola zgodności decyzji z prawem. Niekiedy w

przepisach prawa oraz w orzecznictwie i w literaturze określa się decyzje jako

prawomocne. W okresie międzywojennym prawomocność decyzji oznaczała, że decyzja

taka została utrzymana w mocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym bądź też nie

została zaskarżona w tym postępowaniu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi.

Po drugiej wojnie światowej wobec nieprzywrócenia instytucji Najwyższego Trybunału

Administracyjnego

pojęcie

prawomocności

decyzji

administracyjnych

stało

się

bezprzedmiotowe. Nadal jednak obowiązywały przepisy odwołujące się do pojęcia

prawomocności i dlatego ustawodawca w art. 269 k.p.a. wprowadził uregulowanie,

zgodnie z którym decyzje określone w innych przepisach prawnych jako prawomocne

uważa się za ostateczne, chyba że z przepisów tych wynika, iż dotyczą one takiej

decyzji, która została utrzymana w mocy w postępowaniu sądowym bądź też nie została

zaskarżona w tym postępowaniu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi. Po

przywróceniu w 1980 r. sądownictwa administracyjnego nie powrócono w kodeksie

postępowania administracyjnego do rozróżnienia między decyzjami ostatecznymi i

prawomocnymi. Uznano za wystarczające związanie sądu administracyjnego i organu

oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Takie też

rozwiązanie prawne nadal obowiązuje z mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.

– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W

doktrynie podkreśla się, że art. 269 k.p.a. cechę prawomocności przypisuje jedynie

decyzjom, które albo poddane były kontroli sądu powszechnego, albo nie zostały jej

poddane z powodu niewykorzystania tego środka ich zaskarżenia. Przykładem mogą

być decyzje wydawane w sprawach ubezpieczeń społecznych, w których występuje

pojęcie prawomocności decyzji administracyjnych, a to ze względu na przysługujące od

1985 r. odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych. W doktrynie formułowane są

postulaty zmierzające w kierunku przywrócenia w postępowaniu administracyjnym

prawomocności decyzji administracyjnej jako prawnego następstwa kontroli zgodności

decyzji z prawem przez sąd administracyjny i środka wzmocnienia trwałości decyzji

administracyjnej.

Konkludując ten wątek rozważań stwierdzić należy, że w świetle uregulowań

przyjętych w kodeksie postępowania administracyjnego (art. 16 i 269) oraz w Prawie o

postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 168 i nast.) pojęcie prawomocności

odnosi się do orzeczeń sądu administracyjnego, nie zaś do decyzji administracyjnych,

jeśli nawet decyzje takie w innych przepisach określane są jako prawomocne, w takich

bowiem przypadkach uważa się je za ostateczne, co w istocie oznacza, że

prawomocność jest tożsama z ostatecznością.

Z ustaleń wynika, że podstawą dokonanego wpisu do księgi wieczystej była

decyzja, która wyczerpała administracyjny tok instancji w postępowaniu w przedmiocie

przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. przy ul. Ś. - na

podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania

nieruchomości (tekst jedn.: - Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), była zatem decyzją

ostateczną. Decyzja taka stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej na podstawie

art. 31 u.k.w.h. W utrwalonym orzecznictwie, które – ze wskazanych przyczyn - nie

straciło aktualności w obecnym stanie prawnym podkreśla się, że w postępowaniu

wieczystoksięgowym badanie formy decyzji administracyjnej polega na sprawdzeniu,

czy ma ona urzędowe cechy pozwalające przyjąć, że pochodzi od właściwego organu i

jest ostateczna w trybie instancji administracyjnych, badanie zaś treści sprowadza się do

ustalenia, czy decyzja może wywołać skutki cywilnoprawne, a w szczególności, czy

przedmiot decyzji administracyjnej wiąże się z materaialnoprawną podstawą zmiany

stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej. Decyzja, na podstawie której

dokonany został przedmiotowy wpis do księgi wieczystej wymaganiom tym odpowiada.

Zarzut naruszenia art. 31 ust. 1 u.k.w.h. w zw. z art. 97 p.w. p. p.a. nie jest więc

uzasadniony.

Z przytoczonych względów kasację należało oddalić (art. 393 12 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. art.

108 § 1, art. 13 § 2 oraz art. 391 § 1 i art. 39319 k.p.c.