III CK 533/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CK 533/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 marca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa E. K.

przeciwko A. O. i Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Inspektoratowi w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 marca 2005 r.,

kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 14 kwietnia 2004 r., sygn. akt I

ACa (…),

oddala kasację i zasądza na rzecz adwokata B. C. od Skarbu Państwa - Sądu

Apelacyjnego kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem kosztów pomocy

prawnej udzielonej z urzędu.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 30 września 2003 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił powództwo E.

K. przeciwko A. O. i Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Inspektoratowi w K. o

zapłatę kwoty 400 000,00 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 31 sierpnia 1999 r.

tytułem odszkodowania za naruszenie dóbr osobistych.

Powódka wywodziła, że w wyniku sporządzenia notatki przez pozwaną A. O.,

zatrudnioną w pozwanym Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych jako lekarz orzecznik, w

której to notatce zawarto nieprawdziwe stwierdzenie, iż powódka znajdowała się pod

wpływem alkoholu, doszło do naruszenia godności osobistej i czci powódki, a w

konsekwencji do uniemożliwienia jej uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego

Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że notatka była wynikiem kontroli

prawidłowości korzystania przez powódkę ze zwolnienia lekarskiego. W notatce tej

zawarte zostało stwierdzenie, że „przeprowadzenie wywiadu i badania ubezpieczonej w

domu było uniemożliwione, ponieważ ubezpieczona była pijana i agresywna”. W ocenie

Sądu Okręgowego, zawarta w notatce informacja była prawdziwa, a zeznania powódki i

zgłoszonego przez nią świadka nie zasługiwały na wiarę. W konsekwencji uznał Sąd, że

nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powódki.

Apelację powódki oddalił Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2004 r. W

jego

ocenie,

Sąd

pierwszej

instancji

przekonująco

wskazał

w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku przesłanki uznania wyjaśnień pozwanej A. O. za wiarygodne, a

zarazem przesłanki odmowy wiarygodności wyjaśnieniom powódki i jej męża.

Ponadto Sąd Apelacyjny odrzucił wniosek powódki o ustanowienie adwokata z

urzędu, gdyż jej uprzedni wniosek, jak również zażalenie na postanowienie o oddaleniu

wniosku zostały oddalone.

Wyrok powyższy pozwana zaskarżyła kasacją, opartą na drugiej podstawie

kasacyjnej określonej w art. 3931 k.p.c., zarzucając nieważność postępowania poprzez

uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie było potrzeby wyznaczania dla powódki

adwokata lub radcy prawnego z urzędu, co skutkowało pozbawieniem jej możności

obrony swych praw.

W konkluzji wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu

pierwszej instancji i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że pozbawienie strony

możliwości obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.) zachodzi wówczas, gdy z powodu

wadliwości procesowych sądu lub czynności strony przeciwnej, będących skutkiem

naruszenia konkretnych przepisów postępowania, strona nie mogła brać i nie brała

udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, a skutki tych wadliwości nie zostały

usunięte przed wydaniem orzeczenia (por. m.in. orzeczenie SN z dnia 6 marca 1998 r.,

III CKN 34/98, Prok. I Prawo z 1999 r., nr 5, poz. 41, z dnia 10 maja 2000 r., III CKN

416/98, OSNC 2000, nr 12, poz. 220, z dnia 6 maja 2003 r., I CZ 43/03, nie publ., z dnia

19 marca 2004 r., IV CK 216/03, nie publ.). Taka sytuacja nie miała w sprawie miejsca.

Wbrew zarzutom podnoszonym w kasacji, również odmowa ustanowienia dla strony

adwokata z urzędu nie usprawiedliwia zarzutu nieważności postępowania wskutek

pozbawienia strony możności obrony swych praw. Należy podkreślić, że nieważność

postępowania z tej przyczyny zachodzi wówczas, gdy strona wbrew swojej woli została

faktycznie pozbawiona możności działania. Za oczywiste należy uznać, że samo

złożenie przez stronę wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego nie obliguje

sądu do jego uwzględnienia. Wniosek taki podlega uwzględnieniu wówczas, jeżeli w

ocenie sądu udział profesjonalnego pełnomocnika procesowego jest potrzebny (art. 117

§ 1 k.p.c.). Sytuacja taka może zachodzić wtedy, gdy nieporadność strony prowadzi do

tego, że przy faktycznym lub prawnym skomplikowaniu sprawy nie jest ona w stanie

wykorzystać prawnych możliwości prawidłowego jej prowadzenia. W okolicznościach

sprawy o pozbawieniu skarżącej możności działania nie może być jednak mowy.

Składane przez nią wnioski o ustanowienie adwokata z urzędu nie zostały

uwzględnione, jednak nie oznacza to, że wskutek wadliwego działania Sądu została ona

pozbawiona możności obrony swych praw. Przeciwnie, skarżąca przedstawiła podstawę

faktyczną roszczenia, składała wnioski dowodowe adekwatne do zgłoszonego

roszczenia, uwzględnione zresztą w toku postępowania, wnosiła środki odwoławcze.

Ocena, że sprawa nie należała do skomplikowanych pod względem prawnym i

faktycznym, nie nasuwa zastrzeżeń. Należy zwrócić uwagę, że formułując wniosek

przeciwny w kasacji skarżąca nie wskazała równocześnie, które czynności procesowe w

toku postępowania przed Sądem drugiej instancji zostały dokonane przez nią wadliwie

czy nieporadnie, bądź też, jakich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności nie

przedstawiła w dotychczasowym postępowaniu z powodu trudności w samodzielnym

podejmowaniu czynności procesowych. Odmowa zatem ustanowienia adwokata przez

Sąd Apelacyjny nie może być oceniona jako prowadzące do nieważności postępowania

pozbawienie skarżącej możności obrony swych praw.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39312

k.p.c. w brzmieniu poprzednio obowiązującym.