III CK 515/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CK 515/03

POSTANOWIENIE

Dnia 3 listopada 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Domu Pomocy Społecznej […]

i Starosty […]

przy uczestnictwie Lecznicy dla Nerwowo Chorych sp. z o.o. reprezentowanej

przez kuratora T.B., B.B. i W.B.

o zasiedzenie,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 3 listopada 2004 r.,

na rozprawie

kasacji Skarbu Państwa - Starosty […]

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 16 maja 2003 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie w punktach 1 i 3 (pierwszym

i trzecim)

i

w

tym

zakresie

przekazuje

sprawę

Sądowi

Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w K. zmienił postanowienie

Sądu Rejonowego w K. z dnia 17 października 2001 r. i oddalił wniosek Skarbu

Państwa – Domu Pomocy Społecznej i Starosty o stwierdzenie nabycia przez

Skarb Państwa, w trybie zasiedzenia, własności nieruchomości bliżej opisanej we

wniosku. Sąd Okręgowy ustalił, że Skarb Państwa wszedł w samoistne posiadanie

przedmiotowej nieruchomości na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej

Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia 12 marca 1951 r. i

protokołu przejęcia. Wobec tego, niezależnie od wątpliwości prawnych, odnośnie

charakteru tego orzeczenia, jako mającego moc dokumentu w znaczeniu

materialnym i formalnym, należało przyjąć, zdaniem Sądu, że władztwo Skarbu

Państwa realizowane było w ramach imperium, które nie mogło doprowadzić do

zasiedzenia.

Gdyby

uznać,

że

w/w

orzeczenie

zaświadcza

o

przejęciu

nieruchomości na własność Państwa to tym bardziej wnioskodawca, będąc

właścicielem nie mógłby domagać się stwierdzenia nabycia własności przez

zasiedzenie. Sąd Okręgowy ustalił ponadto, że przez okres 3 lat, począwszy od

dnia 1 listopada 1947 r., nieruchomość była przedmiotem dzierżawy gminy miasta

Krakowa (czego skutki należy ocenić w stosunku do Skarbu Państwa w oparciu

o przepisy ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy

państwowej), jednakże następnie nie doszło do przekształcenia tego posiadania

zależnego w posiadanie samoistne. Zmiana charakteru posiadania miała miejsce

w ramach władztwa imperium.

W kasacji wnioskodawca zarzucił powyższemu postanowieniu naruszenie

art. 172 § 1 i 2 k.c. przez jego niezastosowanie oraz naruszenie przepisów

postępowania art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. przez oddalenie wniosku o zawieszenie

postępowania do czasu rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnym kwestii

nieważności

orzeczenia

PWRN

z

dnia

marca

1951

r.

Wnosił

o uchylenie postanowienia co do oddalenia wniosku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K. lub Sądowi Rejonowemu w K.

Sąd Najwyższy uznał kasację za usprawiedliwioną.

Za punkt wyjścia dla swoich rozważań Sąd Okręgowy wziął ustalenie, że

została wydana decyzja o przejęciu przez Skarb Państwa, w trybie reformy rolnej,

nieruchomości w B. oraz, że na podstawie tej decyzji Skarb Państwa stał się

właścicielem, względnie, w przypadku uznania tej decyzji za wadliwą, musiałby

zostać potraktowany jako władający z tytułu funkcji publicznych, a nie jako

samoistny posiadacz; w obydwu przypadkach stwierdzenie zasiedzenia byłoby

niedopuszczalne.

Stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu jest błędne.

Z dowodów na kartach 376, 377 i 378 nie wynika, aby orzeczenie PWRN

z dnia 12 marca 1951 r. było ostateczne, ani żeby zostało doręczone

zainteresowanym, ani w ogóle żeby dotyczyło odjęcia praw Spółce z o.o. ”Lecznica

dla Nerwowo Chorych” i przejęcia posiadania nieruchomości od Spółki. Z treści

odpisu pisma PWRN z dnia 27 marca 1951 r. (k. 375) wynika, że przedmiotowa

nieruchomość w dacie wydania w/w orzeczenia znajdowała się już we władaniu

Skarbu Państwa – Ministra Rolnictwa i Leśnictwa oraz, że orzeczenie z dnia 12

marca 1951 r. służyć miało jedynie za podstawę „wewnętrznego” przekazania

pomiędzy resortem Ministra Rolnictwa a resortem Ministra Pracy władania, które w

odniesieniu do tej nieruchomości już trwało, przy czym tytuł pod którym zostało

rozpoczęte nie został wskazany. Na istnienie takiego tytułu mogłoby natomiast

wskazywać, zawarte w protokole na k. 378 sformułowanie „przekazuje w

dzierżawne użytkowanie”. Pozostawałoby to w zgodności z ustaleniem Sądu

Okręgowego, że od dnia 1 listopada 1947 roku przedmiotowa nieruchomość

została oddana przez Spółkę w dzierżawę. Uzyskanie przez Skarb Państwa

faktycznego władania nieruchomością na podstawie umowy dzierżawy i

przekazywanie sobie przez jednostki organizacyjne Skarbu Państwa władania w

ramach trwającego stosunku dzierżawy wykluczałoby status Skarbu Państwa jako

samoistnego posiadacza, ale nie wykluczałoby, że po upływie okresu dzierżawy

Skarb Państwa mógłby stać się posiadaczem samoistnym. W tym też kierunku szły

twierdzenia wnioskodawcy, przy czym – co istotne – także uczestniczka

postępowania – Spółka, do czasu odnalezienia archiwalnych dokumentów,

zaprzeczała jedynie, iż dzierżawa ustała już w 1950 roku, natomiast przyznawała,

że Skarb Państwa był dzierżawcą przedmiotowej nieruchomości od 1947 roku.

Przy braku podstaw do przyjęcia, że wydane zostało orzeczenie skutkujące

utratą własności przez Spółkę i uzyskaniem własności przez Skarb Państwa i przy

ustaleniu Sądu Okręgowego że Skarb Państwa objął nieruchomość w posiadanie

na mocy umowy dzierżawy zawartej z właścicielką, przesądzające znaczenie miała

ocena zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem wyjaśnienia, czy

i ewentualnie kiedy, Skarb Państwa przestał być dzierżawcą i stał się posiadaczem

samoistnym. Sąd Okręgowy nie zajął stanowiska w tej kwestii. Nie daje się

wykluczyć, że wynik ustaleń i rozważań Sądu byłby dla wnioskodawcy pozytywny.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy nie był w stanie odmówić zasadności kasacji co do

naruszenia art. 172 k.c. Z tego względu zaskarżone postanowienie zostało

uchylone w pkt 1 i 3, a sprawa przekazana Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania (art. 39313 § 1 k.p.c.).

Zarzut uchybienia przepisom postępowania nie podlegał uwzględnieniu.

Gdyby zostało wydane orzeczenie administracyjne o przejęciu nieruchomości przez

Skarb Państwa, skutkujące uzyskaniem prawa własności przez Skarb Państwa, to

wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności w/w orzeczenia nie

obligowałoby Sądu do zawieszenia postępowania w trybie art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.

Orzeczenie rozstrzygające tę kwestię nie miałoby wpływu na wynik sprawy także

wtedy gdyby stwierdzało nieważność. Po takim orzeczeniu Skarb Państwa nie

mógłby być traktowany jako samoistny posiadacz nieruchomości. Jak to trafnie

przyjął Sąd Okręgowy, władanie Skarbu Państwa w okresie, w którym był on

uznawany za właściciela, musiałoby być odczytane jako imperium i nie

prowadziłoby do zasiedzenia.

Powyższy zarzut Sąd Najwyższy rozważył jedynie dla porządku ponieważ,

w świetle wskazanego wcześniej braku decyzji o przejęciu zarzut ten w istocie był

bezprzedmiotowy.

Uchylenie zaskarżonego postanowienia nastąpiło w stosunku do wszystkich

uczestników postępowania mimo, że – jak prawidłowo ocenił to Sąd Okręgowy –

uczestnicy

B.B.

i

W.B.

nie

mają

interesu

prawnego

w niniejszej sprawie. W dotychczasowym postępowaniu uczestnicy ci, mimo

nieposiadania statusu zainteresowanych (art. 510 k.p.c.) i wynikającej z tego

niedopuszczalności merytorycznego względem nich orzekania (art. 355 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) nie zostali jednak formalnie wyeliminowani z udziału

w postępowaniu.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.