III CK 495/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CK 495/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 kwietnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Barbara Myszka

w sprawie z powództwa A. P.

przeciwko Gminie K., Skarbowi Państwa-Wojewodzie X. i Województwu X.

o zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 28 kwietnia 2005 r., na rozprawie kasacji

Województwa X. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 16 czerwca 2004 r., sygn.

akt II Ca (…),

uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację pozwanego Województwa

X. oraz

orzekającej

o

kosztach

postępowania

apelacyjnego

w

zakresie

dotyczącym tego pozwanego i w tej części przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powódka domagała się – po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa –

zasądzenia solidarnie od Gminy K., Skarbu Państwa - Wojewody X. i Województwa X.

15 000 zł wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości.

Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 17 lutego 2004 r. zasądził 15 000 zł z

ustawowymi odsetkami od pozwanego Województwa X., oddalił powództwo w

pozostałym zakresie i orzekł o kosztach procesu.

Sąd ustalił, że spadkodawcy powódki w 1969 r. – na skutek wywłaszczenia –

utracili na rzecz Skarbu Państwa prawo współwłasności nieruchomości położonej w K.,

dla której jest prowadzona księga wieczysta nr 4983. W latach 70 nieruchomość została

zabudowana dwoma niepodpiwniczonymi budynkami parterowymi. Dnia 27 maja 1990 r.

nieruchomość – na skutek komunalizacji – stała się własnością Gminy K..

Od

1974

r.

wspomniana

nieruchomość

znajdowała

się

w

posiadaniu

Wojewódzkiego Ośrodka Metodycznego w K., będącego jednostką organizacyjną

Kuratora Oświaty. Z dniem 1 stycznia 1999 r. Wojewódzki Ośrodek Metodyczny (który w

połowie 1999 r. zmienił nazwę na (...) Centrum Doskonalenia Nauczycieli w K.) stał się –

z mocy prawa – jednostką samorządową Województwa X., nie posiadająca osobowości

prawnej. Wymieniona jednostka organizacyjna władała nieruchomością – bez tytułu

prawnego – również w okresie, za który powódka domaga się wynagrodzenia (od dnia

19 stycznia 1999 r. do dnia 19 maja 1999 r.).

Decyzją Wojewody X. z dnia 23 grudnia 1998 r., która uprawomocniła się dnia 19

stycznia 1999 r., wywłaszczona nieruchomość została zwrócona powódce. Wojewódzki

Ośrodek Metodyczny znał stan prawny nieruchomości. Wiedział także o toczącym się

postępowaniu w sprawie zwrotu nieruchomości.

W okresie od 19 stycznia 1999 r. do 19 maja 1999 r. powódka mogła uzyskać z

tytułu wynajmu lub dzierżawy nieruchomości czynsz miesięczny w wysokości 4 119 zł.

Sąd Rejonowy uznał, że powództwo jest uzasadnione tylko w stosunku do

Województwa X., ponieważ samoistnym posiadaczem nieruchomości w okresie, za

który powódka żąda wynagrodzenia, był Wojewódzki Ośrodek Metodyczny stanowiący

jednostkę organizacyjną pozwanego. Za przyjęciem złej wiary pozwanego przemawia

okoliczność, że Wojewódzki Ośrodek Metodyczny znał stan prawny nieruchomości i

wiedział o postępowaniu w spawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Wyrok zaskarżyli: powódka w części oddalającej powództwo w stosunku do

Gminy K. i pozwane Województwo X. w części uwzględniającej powództwo. Sąd

Okręgowy oddalił jednak obie apelacje, podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną

Sądu pierwszej instancji.

W kasacji – wniesionej tylko przez Województwo X. – pełnomocnik skarżącego

zarzucił naruszenie art. 225 k.c. w zw. z art. 230 k.c. i art. 136 ustawy o gospodarce

nieruchomościami przez błędną ich wykładnię, art. 225 i art. 224 k.c. w zw. z art. 5 k.c.

oraz obrazę art. art. 382 k.p.c. w zw. z art. 233 k.p.c. Powołując się na te podstawy

wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa bądź o uchylenie

orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności rozważania wymaga druga podstawa kasacyjna,

ponieważ dopiero gdy ona okaże się nieuzasadniona, możliwa będzie ocena zasadności

naruszenia prawa materialnego na tle ustaleń, które stanowią podstawę faktyczną

zaskarżonego wyroku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 1997 r., II CKN

60/97, OSNC z 1997 r., nr 9, poz. 128).

Naruszenie art. 382 k.p.c. w zw. z art. 233 k.p.c. polega – zdaniem skarżącego –

na pominięciu zeznań świadka Stanisława Raczkowskiego, z których wynika, że

podstawą używania nieruchomości była umowa użyczenia.

Stanisław Raczkowski, którego zeznania Sąd Rejonowy wskazał jako podstawę

zaaprobowanego przez Sąd Okręgowy ustalenia, że skarżący używał nieruchomość bez

tytułu prawnego, był dwa razy przesłuchiwany w sprawie: dnia 14 kwietnia 2003 r. oraz

dnia 14 lutego 2004 r. Podczas pierwszego przesłuchania zeznał, że Wojewódzki

Ośrodek Metodyczny „nie był w posiadaniu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny

posiadania przedmiotowej nieruchomości”. Przesłuchany na rozprawie dnia 14 lutego

2004 r., po wcześniejszym stwierdzeniu, że „było to bezumowne korzystanie”, zeznał

natomiast: „My korzystaliśmy z tej nieruchomości na zasadzie umownego użyczenia.

Wcześniej na pewno użyczał nam tej nieruchomości Skarb Państwa.”.

Treść przytoczonych zeznań wskazuje, że nie tylko nie wynika z nich

jednoznacznie okoliczność, iż skarżący używał nieruchomość bez tytułu prawnego, ale

że zacytowane zeznania są dotknięte sprzecznością. Świadek raz mówił bowiem o

braku dokumentu potwierdzającego tytuł prawny władania nieruchomością przez

Wojewódzki Ośrodek Metodyczny, a podczas drugiego przesłuchania popadł w

sprzeczność,

zeznając

najpierw,

że

używanie

nieruchomości

miało

charakter

bezumowny, a potem, że postawą władania nieruchomością było użyczenie.

Stwierdzona wada omawianych zeznań zupełnie uszła uwagi obu Sądów. Nie

ulega bowiem wątpliwości, że oparte na tych zeznaniach ustalanie, iż skarżący używał

nieruchomość bez tytułu prawnego, wymagało oceny zeznań świadka Stanisława

Raczkowskiego na postawie art. 233 § 1 k.p.c. i podania, dlaczego Sąd uznał je za

niewiarygodne w części, z której wynika, że podstawą władania nieruchomością przez

skarżącego była umowa użyczenia. Z treści uzasadnień Sądów obu instancji nie wynika,

aby wspomniane zeznania zostały poddane takiej ocenie. W tej sytuacji nie można

odeprzeć zarzutu skarżącego, że wyrok zapadł z naruszeniem art. 382 k.p.c. w zw. z art.

233 § 1 k.p.c.

Uznanie drugiej podstawy kasacyjnej za usprawiedliwioną oznacza, że nie

wchodzi w rachubę, z powodów wskazanych wyżej, ocena zasadności zarzutów

naruszenia prawa materialnego.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku (art.

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. ogłoszonej w Dz.U. z

2005 r., Nr 13, poz. 98).