III CK 489/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CK 489/03

POSTANOWIENIE

Dnia 3 listopada 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Maria Grzelka

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z wniosku J.P.

przy uczestnictwie L.P. i S.B.

o dział spadku i zniesienie współwłasności,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 3 listopada 2004 r.,

na rozprawie

kasacji uczestniczki L.P.

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 23 maja 2003 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania pozostawiając

temu

Sądowi

kasacyjnego.

rozstrzygnięcie

o

kosztach

postępowania

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 23 maja 2003 r. Sąd Okręgowy w K. zmienił

postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 5 lipca 2001 r. w ten sposób, że

ustalił, iż przedmiotem postępowania jest dział spadku i zniesienie współwłasności

określonych nieruchomości stanowiących współwłasność wnioskodawcy J.P. oraz

uczestniczek L.P. i S.B. Sąd Rejonowy rozpoznawał sprawę jedynie jako sprawę

o

zniesienie

współwłasności,

co

zostało

zakwestionowane

w

apelacji

wnioskodawcy. J.P. podnosił, że w istocie przedmiotem postępowania jest dział

spadku po M.P. oraz zniesienie współwłasności pomiędzy wnioskodawcą a

uczestniczką L.P.

Sąd Okręgowy przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe

i ustalił, że będące przedmiotem podziału nieruchomości (działka nr [...]/2

o powierzchni 158 m2 oraz wyodrębniony lokal mieszkalny wraz z udziałem we

współwłasności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...]/1) stanowiły własność nie

żyjącego M.P. Spadek po nim nabyli jego żona K.P. w 4/16 oraz dzieci J.P., T.P.,

M.P. i L.P. każde po 3/16 części. Następnie spadkobiercy K.P., T.P. i M.P. darowali

całe swoje udziały we własności nieruchomości lokalowej wraz z udziałem we

współwłasności nieruchomości wspólnej oraz swoje udziały w nieruchomości nr

[...]/2 uczestniczce L.P. W ten sposób współwłaścicielami są J.P. w 3/32 oraz L.P.

w 29/32 częściach. W skład spadku po M.P. wchodzą wyłącznie nieruchomości

będące przedmiotem podziału.

Sąd Okręgowy dokonał podziału obu nieruchomości - lokal mieszkalny

przyznał na wyłączną własność L.P., natomiast z działki nr [...]/2 wyodrębnił dwie

nieruchomości, przyznając działkę nr [...]/6 J.P., a działkę [...]/5 L.P. Ponadto

zasądził spłatę od J.P. na rzecz L.P.

Uczestniczka L.P. wniosła od postanowienia Sądu drugiej instancji kasację,

powołując się na nieważność postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.).

Zdaniem skarżącej nieważność ta wynika z naruszenia art. 510 § 1 i 2 k.p.c.,

gdyż Sąd nie wezwał do udziału w sprawie wszystkich spadkobierców M.P., mimo

przyjęcia, że jest to postępowanie o dział spadku i zniesienie współwłasności.

Ponadto uczestniczka wskazała naruszenie art. 510 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art.

682 k.p.c., polegające na przesłuchaniu K.P. jako świadka i poczynienie na

podstawie jej zeznań ustaleń, co do sytuacji pozostałych współspadkobierców, nie

biorących udziału w sprawie oraz naruszenie art. 684 k.p.c., gdyż Sąd nie ustalił

składu majątku spadkowego. W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego

(art. 3931 pkt 1 k.p.c.) skarżąca zarzuciła naruszenie art. 211 k.c., przez dokonanie

podziału fizycznego działki nr [...]/2 w taki sposób, że nastąpiło znaczne

zmniejszenie wartości rzeczy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przyjęcie przez Sąd drugiej instancji, że rozpoznawana sprawa jest sprawą

o dział spadku po M.P. oraz o zniesienie współwłasności, powinno pociągnąć za

sobą określone konsekwencje procesowe. Przede wszystkim powinni wziąć udział

w postępowaniu wszyscy spadkobiercy (art. 510 k.p.c.), a ponadto sąd miał

obowiązek ustalić skład i wartość spadku ulegającego podziałowi (art. 684 k.p.c.).

Nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie nie brali udziału wszyscy

spadkobiercy M.P. Sąd drugiej instancji ustalił, że spadek po tym spadkodawcy

nabyli K.P., J.P., T.P., M.P. i L.P. Tymczasem w postępowaniu brali udział jedynie

J.P. oraz L.P. Taka sytuacja oznacza naruszenie art. 510 k.p.c. w związku z art.

680 i nast. k.p.c. Zgłoszone w kasacji zarzuty są zatem oparte na uzasadnionych

podstawach.

Sąd Najwyższy nie uznał natomiast za uzasadniony zarzutu nieważności

postępowania. W doktrynie oraz w orzecznictwie istnieje spór co do skutków, jakie

pociąga za sobą nie uczestniczenie w postępowaniu wszystkich zainteresowanych

osób. Nie odnosząc się do tych kontrowersji w sposób bardziej szczegółowy należy

jedynie zauważyć, że w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd Najwyższy nie

stwierdził nieważności postępowania wynikającej z art. 379 pkt 5 k.p.c.

Tym niemniej naruszenie przepisów, o którym była mowa wyżej, mogło mieć wpływ

na treść rozstrzygnięcia, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego postanowienia

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39313 § 1 k.p.c.).