Supreme Court allows appeal in marital property division, ruling unequal shares require valid reasons beyond income disparity.

Sygn. akt III CK 469/04

POSTANOWIENIE

Dnia 6 kwietnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący)

SSN Bronisław Czech (sprawozdawca)

SSN Stanisław Dąbrowski

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z wniosku Z. J.

przy uczestnictwie A. J.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 6 kwietnia 2005 r.,

kasacji wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 24 marca 2004 r.,

1. zmienia zaskarżone postanowienie w punktach I, II i V w ten

sposób, że:

a/ oddala apelację,

b/ zasądza od A. J. na rzecz Z. J. kwotę

240 zł (dwieście

czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów

postępowania

apelacyjnego;

2. zasądza od A. J. na rzecz Z. J. kwotę

złotych) tytułem zwrotu kosztów

2.100 zł (dwa tysiące sto

postępowania kasacyjnego;

3. odstępuje od obciążenia A. J. resztą opłaty żądanej

od kasacji.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 16 października 2003 r. dokonał

podziału majątku wspólnego wnioskodawczyni Z. J. i uczestnika postępowania A. J.,

przyznając im określone przedmioty i prawa oraz zasądzając od wnioskodawczyni na

rzecz uczestnika kwotę 938,50 zł tytułem dopłaty. W uzasadnieniu tego

postanowienia Sąd Rejonowy m.in. stwierdził, że A. J. nie udowodnił, by jego udział

w majątku wspólnym był większy niż udział wnioskodawczyni.

Na skutek apelacji uczestnika postępowania, Sąd Okręgowy, postanowieniem

zaskarżonym kasacją, zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w ten sposób, że:

1/ ustalił iż w majątku wspólnym udział wnioskodawczyni wynosi 1/3, a udział

uczestnika postępowania 2/3; 2/ tytułem wyrównania udziałów zasądził od

wnioskodawczyni na rzecz uczestnika postępowania kwotę 13.955 zł z odsetkami

i z odroczeniem terminu płatności do 24 czerwca 2004 r.; 3/ orzekł o kosztach

postępowania. Sąd Okręgowy przyjął, że do powstania majątku wspólnego

wnioskodawczyni przyczyniła się w o wiele mniejszym stopniu niż uczestnik

postępowania.

Ten

ostatni

pracował

bowiem

na

kontraktach

w

Libii,

wnioskodawczyni zaś zajmowała się małoletnimi dziećmi (troje synów), prowadziła

gospodarstwo domowe i pracowała zarobkowo. Zarobki uczestnika postępowania,

w okresie jego pracy w Libii, były „niewspółmiernie wysokie” w porównaniu do

osiąganych przez wnioskodawczynię. W związku z tym, zdaniem Sądu Okręgowego,

istnieje podstawa do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym (art. 43 § 2

k.r.o.).

Wnioskodawczyni w kasacji, zarzucając naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. przez

nieuchylenie postanowienia Sądu Rejonowego oraz - art. 43 § 2 i § 3 k.r.o. przez ich

błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wniosła o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie –

o zmianę postanowienia przez orzeczenie, że wnioskodawczyni i uczestnik

postępowania „mają równe udziały w majątku dorobkowym” oraz o zasądzenie od

uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowania.

Uczestnik postępowania wniósł o oddalenie kasacji i zasądzenie na jego rzecz

od wnioskodawczyni kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. nie może zostać uznany za zasadny,

mimo interesującego wywodu pełnomocnika skarżącej w tym przedmiocie.

Przewidziane w wymienionym przepisie uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

nie jest obligatoryjne (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 stycznia 1999

r., III CKN 146/98, Lex nr 50651). Powinno nastąpić wówczas, gdy sąd drugiej

instancji uznał apelację za merytorycznie zasadną, ale jednocześnie stwierdził brak

podstaw do wydania orzeczenia reformatoryjnego. Sytuacja taka nie zaistniała

w sprawie niniejszej, albowiem Sąd Okręgowy, po uzupełnieniu postępowania

dowodowego, uznał istnienie podstaw do wydania orzeczenia reformatoryjnego,

skoro kwestią ustalenia nierównych udziałów zajmował się już Sąd Rejonowy, a tylko

nie dał odpowiedniego wyrazu swojemu stanowisku w tym przedmiocie.

Zasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 43 § 2 i 3 k.r.o. Zasadą jest, że

oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym (art. 43 § 1 k.r.o.),

dopiero w razie istnienia ważnych powodów, sąd może ustalić udziały nierówne z

uwzględnieniem stopnia

przyczynienia się każdego z małżonków do powstania

majątku (§ 2), z tym, że przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił

się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy

przy wychowaniu dzieci i pracy w gospodarstwie domowym (§ 3).

Skarżąca trafnie zarzuciła, że z ustaleń poczynionych przez Sąd Okręgowy

wynika jedynie, iż jej zarobki były znacznie niższe niż zarobki uczestnika

postępowania. Okoliczność ta nie może być jedyną podstawą do przyjęcia,

że wystąpiły ważne powody w rozumieniu art. 43 § 2 k.r.o. W sprawie nie ustalono,

by wnioskodawczyni wydawała w sposób niewłaściwy pieniądze zarobione przez

uczestnika postępowania. Nie zostały więc podważone jej zeznania, że wydawała je

na potrzeby rodziny. Trzeba przy tym mieć na uwadze, że sama wychowywała

i musiała utrzymać troje małoletnich synów. Do tego jeszcze pracowała zarobkowo.

Wypełniała zatem obowiązki o jakich mowa w art. 23 k.r.o. Przyczyniała się zatem do

powstania majątku wspólnego stosownie do swoich sił i możliwości. Widać z tego,

że w sprawie nie wykazano istnienia ważnych powodów w rozumieniu art. 43 § 2

k.r.o., a wnioskodawczyni również przez osobistą pracę przy wychowaniu dzieci i we

wspólnym gospodarstwie domowym przyczyniła się do powstania majątku wspólnego

(art. 43 § 3 k.r.o.).

Z tej przyczyny Sąd Najwyższy uwzględnił kasację (art. 393 13 k.p.c.

w brzmieniu sprzed 6 lutego 2005 r.) i o kosztach postępowania orzekł na podstawie

art. 520 § 3 k.p.c. oraz nie obciążył uczestnika postępowania brakującą częścią

opłaty sądowej od kasacji (art. 11 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych).