III CK 446/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CK 446/04

POSTANOWIENIE

Dnia 21 kwietnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Starosty S.

przy uczestnictwie M. G., T. N., T. Z., P. B., A. B., J. M., Z. L., R. L., B. L., J. L., M. G., J.

S., M. N., J. Ł., K. J., S. S. i Gminnej Spółdzielni "S.(...)" w J.

o wpis,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2005 r.,

kasacji uczestnika Gminnej Spółdzielni "S.(...)" w J. od postanowienia Sądu

Okręgowego w K. z dnia 21 kwietnia 2004 r., sygn. akt II Ca (…),

oddala kasację i orzeka, że każdy uczestnik postępowania ponosi koszty

postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Uzasadnienie

Sąd pierwszej instancji uwzględnił wniosek Skarbu Państwa o założenie nowej

księgi wieczystej i dokonanie w niej wpisu prawa własności na rzecz wnioskodawcy.

W następstwie apelacji wniesionych przez troje uczestników postępowania Sąd

drugiej instancji postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2004 r. uwzględnił dwie apelacje

uchylając

zaskarżone

wpisy

i

oddalając

wniosek

oraz

orzekając

o kosztach

postępowania odwoławczego; apelację uczestniczki S. S. Sąd odwoławczy odrzucił.

W uzasadnieniu swego postanowienia Sąd drugiej instancji, z powołaniem się na

przepis art. 31 ust. 1 u.k.w.h., stwierdził, że wpis do księgi wieczystej może być

dokonany na podstawie dokumentu z podpisem notarialnie poświadczonym, jeżeli

szczególne przepisy nie przewidują innej formy dokumentu. W wyniku zbadania

dołączonych do wniosku dokumentów Sąd drugiej instancji uznał, że kserokopia decyzji

wywłaszczeniowej z dnia 17 lutego 1977 r. nie może stanowić podstawy wpisu, a to

wobec oczywistej niezgodności tego środka dowodowego z wymogami dokumentu

stanowiącymi podstawę wpisu wedle treści powołanego wyżej przepisu art. 31 ust. 1

u.k.w.h.

Odwołując się do przepisu art. 31 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i

trybie wywłaszczania nieruchomości, obowiązującej w czasie wydawania powołanych

we wniosku decyzji administracyjnych, Sąd Okręgowy stwierdził, ze podstawę do

ujawnienia w księdze wieczystej praw rzeczowych do objętych wywłaszczeniem

nieruchomości stanowiła ostateczna decyzja o wywłaszczeniu. Uznał zarazem, ze

przedłożona przy wniosku kserokopia decyzji z dnia 17 lutego 1977 r. nie dość, że

uchybia wyżej określonym wymogom co do formy, to nie może stanowić jakiejkolwiek

podstawy do upatrywania w niej przymiotu ostateczności. Kserokopia ta nie uzyskuje

takiego przymiotu z mocy kserokopii notarialnie poświadczonej decyzji z dnia 30 lipca

1977 r. Wojewody X., a to wobec braku w aktach decyzji organu I instancji czyniącej

zadość wymogom określonym w art. 31 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece

oraz wobec brzmienia dokumentu w postaci kserokopii informacji z dnia 24 stycznia

2000 r. burmistrza J. o braku klauzuli ostateczności w decyzji z dnia 17 lutego 1977 r.

Postanowienie

Sądu

drugiej

instancji

zaskarżyła

kasacją

uczestniczka

postępowania – Gminna Spółdzielnia „S.(...)” w J., w części dotyczącej pkt 1 sentencji

postanowienia.

Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 250 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i art.

9 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. a także naruszenie: „…przepisów k.p.c. i kpa

o właściwości rzeczowej sądów cywilnych i organów administracyjnych dot. związania

sądów prawomocną decyzją administracyjną i stanowiskiem organów administracyjnych

odnośnie prawomocności decyzji administracyjnej (niedopuszczalność drogi sądowej nieważność postępowania z mocy art. 379 pkt 1 k.p.c.”.

Skarżąca uczestniczka postępowania wniosła o uchylenie zaskarżonego

postanowienia w pkt 1 i oddalenie apelacji J. M. i T. Z. oraz utrzymanie w mocy

zaskarżonych nimi wpisów.

W uzasadnieniu kasacji stwierdzono, że skoro oryginalny egzemplarz decyzji o

wywłaszczeniu znajduje się w aktach sprawy o sygn. I C (…) Sądu Okręgowego w N., to

z mocy art. 250 k.p.c. wystarczy przedstawienie urzędowo poświadczonego przez ten

organ odpisu tego dokumentu. Zdaniem skarżącej, Sądowi Wieczystoksięgowemu

został przedstawiony uwierzytelniony przez Sąd Apelacyjny odpis tej decyzji, co czyni

zadość przepisowi art. 250 § 1 k.p.c., a o jej prawomocności świadczy uwierzytelniony

notarialnie odpis ostatecznej decyzji Wojewody X. utrzymującej w mocy decyzje organu

I instancji o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości.

Zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. uzasadniono przekroczeniem przez Sąd II

instancji granic zaskarżenia wobec nieokreślenia w jakiej części wniosek został

oddalony, co oznacza orzeczenie przez Sąd odwoławczy co do nie zaskarżonej części

rozstrzygnięcia, a dotyczącej innych ksiąg wieczystych i innych działek objętych tym

wnioskiem, aniżeli wskazane w apelacjach J. M. i T. Z.

Uczestnik postępowania J. M. w odpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie i

zasądzenie od skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania.

Zdaniem uczestnika, przepis art. 31 ust. 1 u.k.w.h. wyłącza stosowanie art. 250

k.p.c., który w tym postępowaniu nie mógł być stosowany, a więc i naruszony,

a najważniejszą okolicznością jest brak prawomocnej decyzji o podziale działki nr (…) i

o wywłaszczeniu jej wydzielonej części. Decyzja organu administracyjnego II instancji,

na którą powołuje się kasacja, dotyczy innej działki aniżeli działka składającego

odpowiedź na kasację uczestnika postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie zasługiwała na uwzględnienie.

Chybiony

okazał

się

zarzut

nieważności

postępowania

w

następstwie

niedopuszczalności drogi sądowej, uzasadniony przez skarżącą związaniem Sądów

prawomocną decyzją administracyjną. Sprawa o wpis w księdze wieczystej jest sprawą

cywilną rozpoznawaną w postępowaniu sądowym nieprocesowym z zachowaniem

wymogów określonych przepisami o postępowaniu wieczystoksięgowym (art. 626 1 k.p.c.

– 62613 k.p.c.). Zarzut niedopuszczalności w sprawie drogi sądowej jest więc oczywiście

błędny skoro do rozpoznawania takich spraw cywilnych powołane są sądy powszechne.

Odrębną

kwestią

jest

związanie

tych

sądów

prawomocną

decyzją

administracyjną, którego to związania nie można jednak utożsamiać – jak czyni to

skarżąca – z niedopuszczalnością badania przez Sąd, czy decyzja taka w ogóle istnieje

i jaka jest jej forma oraz treść. Dokument będący podstawą dokonania wpisu musi

bowiem spełniać wymogi formalne, a nadto musi zawierać pełny zakres informacji

niezbędnych do stwierdzenia, że powstało prawo podlegające ujawnieniu w księdze

wieczystej. Chodzi zatem o ustalenie istnienia dokumentu spełniającego wymogi co do

formy i treści stosownej, w świetle obowiązujących przepisów, czynności prawnej. Sąd

wieczystoksięgowy jest zatem zobowiązany do badania dołączonych do wniosku o wpis

dokumentów, a więc także i dokumentów zawierających decyzje administracyjne, jeśli

takie stanowią wymaganą przepisami podstawę dokonania wpisu. Badanie to,

przeprowadzone stosownie do art. 6268 § 2 k.p.c., obejmuje zarówno samą formę

dokumentu (por. art. 31 ust. 1 u.k.w.h.), jak i jego treść, bowiem zakres kognicji sądu

wieczystoksięgowego obejmuje także ocenę, czy dany dokument stanowi uzasadnioną

podstawę dokonania wpisu. Innymi słowy, ocena istnienia podstaw do dokonania wpisu

obejmuje dwa aspekty – formalny, a więc dotyczący dokumentu mającego stanowić

podstawę wpisu, oraz materialny, dotyczący samego prawa, które ma być wpisane

(postanowienie SN z dnia 27 kwietnia 2001 r., III CKN 372/00, LEX nr 52359).

Tymczasem Sąd odwoławczy w uzasadnieniu reformatoryjnego orzeczenia

ustalił, że wnioskodawca nie przedstawił dokumentów stanowiących podstawę

dokonania wpisu, a zarzuty naruszenia wymienionych w kasacji przepisów są chybione.

Sąd drugiej instancji nie dopuścił się naruszenia przepisu art. 250 § 1 i 2 k.p.c., czyniąc

ustalenie, że wnioskodawca nie przedstawił ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu

nieruchomości

poprzedników

prawnych

obu

apelujących,

a z mocy

przepisów

szczególnych tylko taka decyzja stanowiła w 1977 r. i nadal stanowi podstawę do

dokonania wpisu w księdze wieczystej na rzecz podmiotu uprawnionego w następstwie

dokonanego wywłaszczenia. Podstawę orzeczenia sądowego, którym przecież jest

także wpis może stanowić jedynie dokument odpowiadający szczegółowo określonym

ustawowym wymogom (art. 31 ust. 1 u.k.w.h.). Zasadnie uznał Sąd drugiej instancji, że

takich wymogów nie spełnia zalegająca w aktach sprawy kserokopia decyzji o

wywłaszczeniu z dnia 17 lutego 1977 r., wobec braku podstaw do uznania jej za decyzję

ostateczną w stosunku do obu apelujących. O takim przymiocie tej decyzji nie może

świadczyć stwierdzenie ostatecznego charakteru zawarte w decyzji Wojewody X. z dnia

30 lipca 1977 r., bowiem ostateczną decyzją administracyjną wymienionego organu

drugiej instancji utrzymano w mocy decyzję o wywłaszczeniu nieruchomości wydaną

przez organ pierwszej instancji, ale tylko w części dotyczącej wywłaszczenia innej

działki, aniżeli działki będące wówczas, tj. w 1977 r., przedmiotem własności

poprzedników prawnych obu apelujących. W tej sytuacji Sąd odwoławczy nie naruszył

obowiązków wynikających z art. 250 § 1 i § 2 k.p.c., bowiem nie było nawet podstaw do

uznania przez Sąd za konieczne przejrzenia oryginału decyzji organu administracyjnego

pierwszej instancji o wywłaszczeniu nieruchomości, wobec braku postaw do uznania tej

decyzji za ostateczną w stosunku do poprzedników prawnych obu apelujących. Nie było

również podstaw do żądania przez Sąd odwoławczy sporządzania odpisu z oryginału

takiej decyzji, znajdującej się w innych aktach sądowych, a tylko odpis z oryginału

ostatecznej decyzji administracyjnej o wywłaszczeniu nieruchomości mógłby stanowić

pełnowartościową podstawę wpisu do księgi wieczystej i zapewniać bezpieczeństwo

obrotu, spełniając cel, któremu służą księgi wieczyste (por. uzasadnienie postanowienia

SN z dnia 9 marca 2004 r., V CK 448/03, niepubl.). Bezprzedmiotowe byłoby zatem

korzystanie przez uczestników postępowania z uprawnienia wynikającego z art. 9 zd. 2

k.p.c., zarzutu naruszenia którego to przepisu przez Sąd odwoławczy skarżąca nie

uzasadniła bliżej w kasacji.

Nie można było uznać za trafny zarzutu kasacji naruszenia art. 378 § 1 k.p.c.

uzasadnionego przekroczeniem granic zaskarżenia i rozstrzygnięciem przez Sąd

odwoławczy co do niezaskarżonej części orzeczenia. Sąd ten uchylił bowiem tylko

zaskarżone wpisy, a więc wpisy zakwestionowane obu merytorycznie rozpoznanymi

apelacjami, co oznacza, że oddalając wniosek, choć nie określił bliżej zakresu tego

oddalenia, oddalił go jedynie w części dotyczącej żądania wnioskodawcy dokonania

wpisu w odniesieniu do nieruchomości tych tylko uczestników postępowania, którzy

wnieśli apelacje kwestionując dokonanie dotyczących ich wpisów.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

39312 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., stosując pierwszy z wymienionych przepisów na

mocy art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. 2005 r. Nr 13,

poz. 98).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1

k.p.c.