III CK 443/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CK 443/03

POSTANOWIENIE

Dnia 14 września 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

w sprawie z wniosku Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego S.A.

przeciwko G. S. i B. S.

o egzekucję świadczeń pieniężnych,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym

w dniu 14 września 2004 r.,

kasacji T. J.

od postanowienia Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 9 maja 2003 r.,

odrzuca kasację.

Uzasadnienie

W sprawie z wniosku Powszechnej Kasy Oszczędności BP S.A.

przeciwko

G. S. i B. S. o egzekucję świadczeń pieniężnych Sąd Rejonowy w Z.

postanowieniem z dnia 18 października 2002 r. udzielił na rzecz T. J. przybicia

nieruchomości położonej w P., objętej księgą wieczystą KW nr […] prowadzoną

przez Sąd Rejonowy w T., składającej się z działek oznaczonych w ewidencji

gruntów numerami: 10/1, 4, 6, 8, 1, 11/1 i 15 za łączną cenę 1 487 188 zł. W dniach

20 i 21 lutego 2003 r. Sąd Rejonowy wydał postanowienia o przysądzeniu T. J.

własności wchodzących w skład wyżej opisanej nieruchomości działek: nr 10/1 o

obszarze 73.75 ha w cenie 350 000 zł, nr 11/1 o obszarze 86.14 ha w cenie

233 766 zł i nr 15 o obszarze 14.45 ha w cenie 38 257,50 zł, w których zaznaczył,

że cena każdej z działek została w całości zapłacona, natomiast postanowieniem z

dnia 13 marca 2003 r. stwierdził wygaśnięcie wynikających z postanowienia z dnia

18 października 2002 r. skutków przybicia działek nr 4, 6, 8 i 1 oraz utratę przez T.

J. rękojmi w kwocie 91 557,50 zł. W uzasadnieniu ostatnio wymienionego

postanowienia Sąd Rejonowy przytoczył następujące ustalenia i wnioski.

Przed upływem terminu wykonania warunków licytacyjnych wyznaczonym na

dzień 22 lutego 2003 r. T. J. wpłacił jedynie część ceny, mianowicie kwotę

622 023,50 zł, wskazując, że stanowi ona cenę nabycia działek oznaczonych

numerami ewidencyjnymi: 10/1, 11/1 i 15. W dniu 26 lutego 2003 r. wystąpił

natomiast z wnioskiem o zwrot rękojmi złożonej w związku z przystąpieniem do

licytacji działek oznaczonych numerami: 4, 6, 8 i 1 w kwocie 91 557,50 zł,

podnosząc, że niewykonanie warunków licytacyjnych nastąpiło z powodu nie

udzielenia mu kredytu bankowego, a więc z powodu okoliczności od niego

niezależnej.

Zgodnie z art. 969 § 1 k.p.c., jeżeli nabywca nie wykonał w terminie

warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny, traci rękojmię, a skutki przybicia

wygasają. Skutki, o których mowa, powstają z mocy prawa. Utracona rękojmia

przeznaczana jest na pokrycie kosztów czynności egzekucyjnych, które muszą być

powtórzone, natomiast nadwyżka podlega przekazaniu na rzecz Skarbu Państwa.

W doktrynie wyraża się zapatrywanie, że skutki określone w art. 969 § 1 k.p.c.

mogą być złagodzone jedynie w wyjątkowych wypadkach, np. gdy nabywca nie

wpłacił w terminie drobnej części ceny wskutek omyłki.

W niniejszej sprawie nie ma podstaw, by przyjmować, że niewykonanie

warunków licytacyjnych jest następstwem okoliczności, za które nabywca nie

ponosi odpowiedzialności. T. J. przystąpił do licytacji nie posiadając środków

finansowych pozwalających na dokonanie zakupu licytowanej nieruchomości,

wobec czego wziął na siebie ryzyko zgromadzenia tych środków w terminie

wyznaczonym przez Sąd. Pierwotnie zakreślony termin został przez Sąd

przedłużony, a mimo to T. J. nie uiścił ceny nabycia działek oznaczonych

numerami: 4, 6, 8 i 1. W tym stanie rzeczy z mocy prawa powstały skutki określone

w art. 969 § 1 k.p.c.

W zażaleniu na to postanowienie T. J. domagał się jego zmiany w części

dotyczącej rękojmi przez zarządzenie zwrotu kwoty 91 557,50 zł, zarzucając, że

stanowisko Sądu pierwszej instancji jest nazbyt rygorystyczne.

Postanowieniem z dnia 9 maja 2003 r. Sąd Okręgowy w Z. oddalił zażalenie,

podkreślając, że – zgodnie z art. 969 § 1 k.p.c. – Sąd pierwszej instancji stwierdził

jedynie wystąpienie skutków powstałych z mocy prawa z powodu niewykonania

warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny.

T.J. zaskarżył postanowienie Sądu Okręgowego kasacją, w której –

powołując się na podstawę określoną w art. 3931 pkt 2 k.p.c. – zgłosił wniosek

o jego zmianę przez zarządzenie zwrotu kwoty 91 557,50 zł ewentualnie uchylenie

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W ramach powołanej podstawy

kasacyjnej wskazał na naruszenie art. 969 § 1 w związku z art. 233 § 1 i 382 k.p.c.

przez uznanie, że przepis art. 969 § 1 k.p.c. jest w swej treści jednoznaczny i od

zawartej w nim regulacji nie ma żadnego odstępstwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności rozważenia wymaga kwestia dopuszczalności kasacji

od postanowienia sądu drugiej instancji wydanego po rozpoznaniu zażalenia na

postanowienie o utracie rękojmi.

Rozpocząć trzeba od stwierdzenia, że problematyka dopuszczalności kasacji

w postępowaniu egzekucyjnym uregulowana została w sposób samodzielny

i wyczerpujący w art. 7751 k.p.c. Według § 1 tego artykułu, na postanowienie sądu

drugiej instancji, wydane po rozpoznaniu zażalenia, kasacja nie przysługuje.

Przepis § 1 nie ma zastosowania do postanowienia sądu drugiej instancji

w przedmiocie przybicia i przysądzenia własności nieruchomości nabytej w drodze

licytacji oraz w przedmiocie planu podziału między wierzycieli sumy uzyskanej

z egzekucji (§ 2).

Jak wynika z przytoczonego przepisu, w postępowaniu egzekucyjnym

ustawodawca ograniczył dopuszczalność kasacji tylko do tych postanowień sądu

drugiej instancji, których przedmiotem są kwestie wymienione w § 2, a więc

przybicie i przysądzenie własności nieruchomości nabytej w drodze licytacji oraz

plan podziału między wierzycieli sumy uzyskanej z egzekucji.

W niniejszej sprawie postanowienie Sądu pierwszej instancji dotyczyło

dwóch kwestii: wygaśnięcia skutków przybicia nieruchomości oraz utraty rękojmi.

Zostało ono zaskarżone zażaleniem jedynie w części dotyczącej rękojmi, wobec

czego w części dotyczącej wygaśnięcia skutków przybicia uprawomocniło się

w pierwszej instancji (art. 363 § 3 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). Oznacza to, że

przedmiotem postanowienia sądu drugiej instancji była wyłącznie kwestia utraty

rękojmi, a więc kwestia nie wymieniona w art. 7751 § 2 k.p.c. Trzeba dodać, że

orzeczenie o stwierdzeniu wygaśnięcia skutków przybicia oraz o utracie rękojmi nie

ma charakteru orzeczenia niepodzielnego. Przedstawione rozważania prowadzą do

wniosku, że od postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 9 maja 2003 r. kasacja nie

przysługuje.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 5 w związku z art.

39319 oraz art. 13 § 2 k.p.c. postanowił, jak w sentencji.

db