Supreme Court dismisses eviction damages claim due to lack of unlawful conduct by municipal officials.

Sygn. akt III CK 432/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 października 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Gerard Bieniek

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa M.Z., J. Z. i W. Z.

przeciwko Gminie Miasta K.

o odszkodowanie i zadośćuczynienie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 27 października 2004 r.,

kasacji powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 19 marca 2003 r.,

oddala kasację i zasądza od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego

w K. na rzecz radcy prawnego A. R. z Kancelarii Prawnej w K.

kwotę

3600

(trzy

tysiące

sześćset)

zł.

tytułem

kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodom z urzędu w

postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

W pozwie z dnia 26 czerwca 1998 r. oraz w dalszych pismach procesowych

powodowie domagali się zasądzenia od pozwanej Gminy Miasta K. łącznie kwoty

570.000 zł, w częściach po 1/3 dla każdego z nich, w tym:

- 300.000 zł tytułem naprawienia szkody poniesionej na skutek bezprawnego

usunięcia ich z lokalu mieszkalnego,

- 100.000 zł tytułem naprawienia szkody poniesionej na skutek zaginięcia

i zniszczenia w trakcie przeprowadzanych czynności rzeczy ruchomych,

- 25.000 zł na rzecz J.Z. tytułem zwrotu kosztów leczenia wywołanego

bezprawną eksmisją,

-

25.000 zł na rzecz J.Z. tytułem odszkodowania w związku ze

zwiększeniem jej potrzeb i zmniejszeniem widoków powodzenia na przyszłość, 30.000 zł na rzecz M.Z. tytułem odszkodowania w związku z pogorszeniem jej

stanu zdrowia, ograniczeniem zdolności do pracy,

- po 30.000 zł zadośćuczynienia na rzecz J.Z. i M.Z.,

-

20.000 zł na rzecz W.Z. w związku ze zmniejszeniem widoków

powodzenia na przyszłość i 10.000 zł tytułem zadośćuczynienia.

Powodowie twierdzili, że szkód tych doznali w następstwie wykonania

w stosunku do nich bezprawnie eksmisji z lokalu mieszkalnego.

Sąd Okręgowy oddalił powództwo, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia

następujący stan faktyczny.

Postanowieniem z dnia 30 czerwca 1989 r. Sąd Rejonowy dokonał

częściowego podziału majątku wspólnego W.Z. i M.Z., przyznając w nim

spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu oraz wkład mieszkaniowy M.Z.. Na rzecz

W.Z. zasądził spłatę w kwocie 340.996 starych zł. oraz nakazał mu opróżnienie

lokalu z rzeczy i osób jego reprezentujących. Postanowienie uprawomocniło się i w

dniu 17 maja 1990 r. opatrzone zostało klauzulą wykonalności. W dniu 5 lipca 1990

r. M.Z. wniosła o wykonanie eksmisji przez administracyjny organ egzekucyjny.

W dniu 9 stycznia 1995 r. ponowiła swój wniosek i wniosła o podjęcie czynności

egzekucyjnych w trybie ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych

i dodatkach mieszkaniowych. Dołączyła uzasadnienie postanowienia z dnia

30 czerwca 1989 r. z którego wynikało, że eksmisja W.Z. została orzeczona z

uwagi na znęcanie się nad rodziną. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 1995 r.

organ Gminy zastosował środek egzekucyjny i wezwał dłużnika do wykonania

obowiązku opróżnienia lokalu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na

skutek zażalenia dłużnika, postanowieniem z dnia 12 maja 1995 r.

uchyliło to

postanowienie i umorzyło postępowanie egzekucyjne, a to wobec stwierdzenia, że

poprzedzające jego wszczęcie upomnienie, zwierające wezwanie do wykonania

obowiązku nie zostało skutecznie doręczone zobowiązanemu. W uzasadnieniu

postanowienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że umorzenie to

nie ma cech trwałych, a po dokonaniu skutecznych i zgodnych z kpa doręczeń

pism,

należy wszcząć i prowadzić postępowanie egzekucyjne dla realizacji

istniejącego tytułu wykonawczego. W dniu 9 czerwca 1995 r. organ egzekucyjny

wydał postanowienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego wzywające dłużnika do

opróżnienia lokalu na podstawie przedłożonego przez wierzycielkę tytułu

wykonawczego. Dłużnika pouczono, że w razie niewykonania obowiązku organ

egzekucyjny przeprowadzi przymusowe opróżnienie lokalu. Postanowienie to

odebrał osobiście dłużnik i wniósł na nie zażalenie, które zostało oddalone przez

Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W dniu 26 czerwca 1995 r. pracownicy

Urzędu Gminy Miasta K. w obecności świadka i wierzyciela dokonali czynności

egzekucyjnych. W lokalu były obecne pozwane M.Z. i małoletnia wówczas J.Z..

Powód W.Z. na kilka dni przed eksmisją wyprowadził się z lokalu do mieszkania

rodziców. Z przebiegu czynności sporządzono protokół. W trakcie czynności nie

używano wobec M.Z. i J.Z. przemocy fizycznej ani krzyku. Część ruchomości M.Z.

zabrała ze sobą, co poświadczyła w protokole, reszta została złożona w depozycie

Urzędu. M. i J.Z. zostały przewiezione do Przytuliska […], dokąd zabrały część

mebli. Tam M.Z. zostawiła córkę, a wieczorem tego samego dnia zawiadomiła

Policję, o dokonanym na niej i córce gwałcie i śmierci córki. Fakty podane w

zawiadomieniu były nieprawdziwe. J.Z. został umieszczona przez Sąd Rodzinny w

Pogotowiu Opiekuńczym, gdzie przebywała do 30 sierpnia 1995 r. W dniu 18

sierpnia M.Z. i W.Z. odebrali z depozytu rzeczy, nie zgłaszając zarzutów do ich

stanu i ilości. Po miesiącu od eksmisji powodowie zamieszkali u rodziców W.Z..

W przytoczonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że nie zostały

wykazane

przesłanki

powodowie

nie

odpowiedzialności

udowodnili

szkody,

odszkodowawczej

ani

związku

pozwanej,

przyczynowego

gdyż

między

zachowaniem się funkcjonariuszy Gminy a ewentualną szkodą. Stwierdził, że

zgodnie z art. 65 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych

i dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 1994 r., Nr 105, poz. 509 ze zm.),

prawomocne postanowienie orzekające eksmisję W.Z., które uprawomocniło się i

nie zostało wykonane przed wejściem ustawy w życie podlegało nadal wykonaniu w

trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Czynności

egzekucyjne w tym postępowaniu zostały wykonane prawidłowo.

Zaskarżonym

stwierdzając

wyrokiem

Sąd

Apelacyjny

oddalił

brak podstaw do zakwestionowania

apelację

powodów,

legalności prowadzonego

przeciwko powodom postępowania egzekucyjnego. Z powołaniem się na

postanowienie

Samorządowego

Kolegium

Odwoławczego

o

umorzeniu

postępowania - które uznał za wiążące w zakresie zawartego w nim rozstrzygnięcia

oraz wyrażonej w nim oceny, co charakteru umorzenia postępowania, które nie

miało cech trwałych -

wskazał że

nie było przeszkód, by po

dokonaniu

skutecznych doręczeń pism, postępowanie wszcząć ponownie i prowadzić aż do

wykonania tytułu, tym bardziej, iż dłużnik we właściwym trybie postępowania

egzekucyjnego nie podniósł zarzutu braku wniosku wierzyciela. Nie podzielił

zarzutów skarżących, że eksmisja nie mogła być wykonana bez dostarczenia im

pomieszczenia zastępczego. Ustawa o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach

mieszkaniowych

pozostawiła

bez

rozstrzygnięcia

kwestię

pomieszczeń

zastępczych, o których mowa w art. 64 ust. 2 nieobowiązującego już dacie

egzekucji prawa lokalowego. W związku z tym postępowanie o przydział na rzecz

W.Z. pomieszczenia zastępczego zostało umorzone decyzją z dnia 8 maja 1995 r.

Dłużnik

nie podjął

starań o przydzielenie lokalu socjalnego lub ustalenie, że

przysługuje mu takie uprawnienie, co mogłoby stanowić podstawę do wstrzymania

egzekucji. W tej sytuacji - w ocenie Sądu Apelacyjnego - organ egzekucyjny nie

miał obowiązku badać, czy wierzyciel dostarczył pomieszczenie zastępcze i

wykonać eksmisję do takiego lokalu. Uznał, że Gminie, ani jej funkcjonariuszom nie

można przypisać bezprawności działania.

W kasacji opartej na obu ustawowych podstawach powodowie sformułowali

zarzuty:

1/ naruszenia art. 4201 k.c. w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 17 marca

1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz.U.

z 1991 r., Nr 36, poz. 161 ze zm. - dalej jako upea) przez błędną ich wykładnię,

a to

błędne

ustalenie,

że

prowadzenie

przez

pozwaną

postępowania

egzekucyjnego po jego umorzeniu przez SKO, bez ponownego wniosku wierzyciela

o wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie stanowi bezprawnego zachowania

funkcjonariusza

jednostki

samorządu

terytorialnego

uzasadniającego

odpowiedzialność tej jednostki za szkody wyrządzone przez funkcjonariusza;

2/ naruszenie art. 2 § 3 k.p.c. i art. 177 Konstytucji RP przez błędne

rozstrzygnięcie, że sąd jest związany uzasadnieniem postanowienia SKO z dnia

12 maja 1995 r. oraz postanowieniem z dnia 9 czerwca 1995 r. utrzymanym

w mocy postanowieniem z dnia 21 czerwca 1995 r. o zastosowaniu środka

egzekucyjnego, a w związku z tym nie może samodzielnie ustalić bezprawności

czynności

egzekucyjnych

prowadzonych

w

postępowaniu

egzekucyjnym

w administracji;

3/ naruszenie art. 227 k.p.c. przez błędne przyjęcie, iż nie jest faktem

mającym istotne znaczenie w sprawie fakt pogorszenia się stanu zdrowia

psychicznego

powodów,

w

następstwie

przeprowadzonych

czynności

egzekucyjnych.

We wnioskach kasacyjnych domagali się skarżący uchylenia zaskarżonego

wyroku i przekazani sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania,

albo uchylenia tego wyroku i rozstrzygnięcia co do istoty sprawy przez

uwzględnienie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o przepisy art. 59 § 1

pkt 7

w związku z art. 15 § 1 upea, które były podstawą postanowienia

Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 maja 1995 r., dotyczy sytuacji,

gdy egzekucja administracyjna jest dopuszczalna, lecz nie może być prowadzona

ze względu na poważne naruszenie przepisów postępowania,

wszczęciu

postępowania

egzekucyjnego

bez

polegające na

uprzedniego

doręczenia

zobowiązanemu upomnienia, zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku.

Skutkiem prawnym umorzenia postępowania jest - co do zasady - uchylenie

dokonanych czynności egzekucyjnych (art. 60 § 1 upea). Czynności podejmowane

przez wierzyciela, w wykonaniu obowiązku określonego w art. 15 § 1 upea

poprzedzają

wszczęcie

postępowania

egzekucyjnego,

które

ustawa

wiąże

z doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (z dołączonym doń

dowodem doręczenia upomnienia). Umorzenie postępowania egzekucyjnego

dotyczącego określonego obowiązku, nie wyklucza możliwości wszczęcia ponownej

egzekucji administracyjnej, jeśli zaistnieje sytuacja, w której egzekucja stanie się

możliwa. Postępowanie egzekucyjne będzie wówczas ponownie prowadzone,

jednak bez uwzględnienia czynności dokonanych w umorzonym postępowaniu.

W razie więc umorzenia postępowania z powodu braku doręczenia upomnienia,

egzekwowanie danego obowiązku w trybie egzekucji administracyjnej będzie

możliwe po spełnieniu tego wymogu na podstawie uprzednio złożonego wniosku.

W stanie prawnym obowiązującym w dacie prowadzenia przedmiotowej egzekucji,

zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 29 § 2 upea, w takiej sytuacji organ

egzekucyjny nie zwracał wierzycielowi tytułu wykonawczego.

W tym stanie rzeczy uprawniona była ocena Sądu Apelacyjnego odnośnie do

zgodności z prawem prowadzonego przez stronę pozwaną postępowania

egzekucyjnego, zaś zaskarżony wyrok mimo częściowo odmiennego uzasadnienia

ostatecznie odpowiada prawu. Nie doszło tym samym do, mogącego mieć wpływ

na treść wyroku, naruszenia wskazanego w kasacji przepisu art. 2 § 3, ani też

naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym w szczególności art. 420 1 k.c.

Brak bezprawności działania funkcjonariuszy Gminy, z którego powodowie

wywodzą odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanej wyklucza przyjęcie tej

odpowiedzialności i stanowi wystarczającą przyczynę dla oddalenia powództwa.

W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 227 k.p.c. dotyczy uchybienia, które gdyby

nawet miało miejsce nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Kierując się powyższym Sąd Najwyższy, na podstawie art. 393 12

k.p.c.

oddalił nie mającą usprawiedliwionych podstaw kasację powodów oraz orzekł

o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodom z urzędu

w postępowaniu kasacyjnym, stosownie do postawień rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2002. Nr 163,

poz. 1349 ze zm.).

db