III CK 331/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CK 331/05

POSTANOWIENIE

Dnia 20 grudnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Strus

w sprawie z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w L. przy

uczestnictwie A. P. i S. P. o wpis hipoteki przymusowej, po rozpoznaniu na posiedzeniu

niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 grudnia 2005 r., kasacji uczestnika S. P. od

postanowienia Sądu Okręgowego w L. z dnia 6 stycznia 2005 r., sygn. akt II Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Sądu

Rejonowego w L. z dnia 7 maja 2004 r. sygn. akt Dz. Kw. (…) i sprawę przekazuje

Sądowi Rejonowemu w L. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Nieruchomość objęta księgą wieczystą nr (...) Sądu Rejonowego w L. stanowi

własność małżonków A. i S. P. w ramach umownie rozszerzonej ustawowej wspólności

majątkowej małżeńskiej. W dniu 16 grudnia 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w L. wniósł o wpisanie w w/w księdze wieczystej trzech hipotek przymusowych

w kwotach odpowiednio 8.037,13 zł, 35.792,83 zł i 221.911,96 zł dla zabezpieczenia

wierzytelności przysługującej mu do S. P. z tytułu zaległości składkowych. Do wniosków

o wpisy załączył decyzje z dnia 21 listopada 2003 r. nr nr WU (…), WU (…) i WU (…)

stwierdzające powstanie zaległości oraz ich wysokość, a także – dowody doręczenia

decyzji S. P. Jako prawną podstawę żądanych wpisów wskazał m.in. art. 26 ust. 2, 3

3„a” i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.

U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Referendarz Sądu Rejonowego w L. wezwał wnioskodawcę

w trybie art. 130 § 1 k.p.c. do usunięcia braków formalnych wniosków przez złożenie

tytułów egzekucyjnych zaopatrzonych w klauzule wykonalności przeciwko małżonce

dłużnika A. P., a następnie uznając, że wymagane tytuły zostały przez ZUS złożone,

wpisał w dziale IV księgi wieczystej nr (...) hipoteki przymusowe w kwotach 8.037,31 zł,

35.792,83 zł i 221.911,96 zł wraz z należnymi odsetkami na rzecz Skarbu Państwa –

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L.

Skarga małżonków A. i S. P. na powyższe czynności Referendarza nie została

uwzględniona. Ich apelacja od postanowienia Sądu Rejonowego w L., utrzymującego w

mocy zaskarżone wpisy, została oddalona przez Sąd Okręgowy w L. postanowieniem z

dnia 6 stycznia 2005 r. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że

podstawą wpisów hipotek były administracyjne tytuły wykonawcze opiewające na oboje

uczestników

postępowania,

których

zasadności

ani

wymagalności

Sąd

wieczystoksięgowy nie był władny badać.

W kasacji uczestnik postępowania S. P. zarzucił powyższemu orzeczeniu

naruszenie przepisów postępowania – art. 382, 233 § 1 w zw. z art. 391, 626 8 § 2 k.p.c.

oraz art. 26 § 1 i 2, 27 § 1 i 327c”, 15, 32 i 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o

postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jedn. Tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz.

968 ze zm.) przez błędną ocenę, że tytuły wykonawcze złożone przez wnioskodawcę są

administracyjnymi tytułami wykonawczymi w rozumieniu art. 27 § 1 ustawy o

postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto, zarzucił naruszenie prawa

materialnego – art. 109 § 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i

hipotece (jedn. Tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) oraz art. 26 ust. 1 pkt 4

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr

137, poz. 887 ze zm.) w zw. z art. 35 § 2 ust. ust. 2 Ordynacji podatkowej (Dz. U. z 1997

r. Nr 137, poz. 926 ze zm.) przez zastosowanie w/w przepisów ze skutkiem w postaci

wpisania hipotek mimo braku do tego podstaw. Skarżący wnosił o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w L. do

ponownego rozpoznania lub o zmianę tego postanowienia i uwzględnienie apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z treści wniosków oraz załączonych do nich dokumentów wynika, że Zakład

Ubezpieczeń Społecznych domagał się wpisów hipotek przymusowych na podstawie

nieostatecznych decyzji stwierdzających istnienie zaległości składkowych od dłużnika S.

P. i dłużnikowi doręczonych, tj. w trybie przewidzianym w art. 26 ust. 3, 3 „a” pkt 2 i ust.

4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z

art. 110 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. Powyższe

wnioski podlegały rozważeniu pod kątem wymogów z art. 626 8 § 1 i 2 k.p.c. przy

uwzględnieniu art. 111 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W uchwale składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2004 r. III CZP 33/04

(OSNC 2005, nr 3, poz. 43) Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że doręczona dłużnikowi

decyzja ZUS dotycząca zaległości składkowych stanowi podstawę wpisu w księdze

wieczystej

hipoteki

przymusowej

na

nieruchomości

będącej

przedmiotem

współwłasności łącznej dłużnika i jego małżonka; taka hipoteka przymusowa jest

hipoteką kaucyjną. Referendarz Sądu Rejonowego mógł zatem wnioski uwzględnić, ale

przy zastosowaniu formuły wpisów „do kwoty ...” albo wnioski oddalić uznając, że do

wpisów hipotek zwykłych („w kwocie”) brak było podstaw. W każdym razie Referendarz

Sądu Rejonowego nie był władny (zarówno ze względów materialno-prawnych jak i

procesowych) wzywać wnioskodawcę do przedstawienia tytułów wykonawczych

opiewających na małżonkę dłużnika, a następnie – wbrew woli wnioskodawcy –

dokonywać wpisów na innej podstawie faktycznej i prawnej (art. 35 § 2 Ordynacji

podatkowej, art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 109 ust. 1 ustawy

o księgach wieczystych i hipotece) aniżeli wskazana we wnioskach. Tego rodzaju

działanie Referendarza, oraz aprobata tego przez Sąd Rejonowy a w kolejności - przez

Sąd Okręgowy, same w sobie mogły przesądzać o wadliwości dokonanych wpisów, jako

niezgodnych w rozpoznawanej sprawie z treścią wniosków, a przez to naruszających

art. 67 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w zw. z art. 6268 § 1 i 2 k.p.c. O braku

woli ZUS–u wpisania hipotek zwykłych, stanowiących swego rodzaju początek

egzekwowalności określonych wierzytelności mógł w okolicznościach niniejszej sprawy

świadczyć już tylko fakt, że wnioskodawca sporządził dokumenty na kartach 123, 128,

133 dopiero po doręczeniu mu sądowych wezwań do ich załączenia oraz nie wypełnił

we właściwy sposób rubryki nr „7” dokumentów nr (…)/2004. Wymieniając bowiem w

rubryce „7” Sąd Rejonowy wnioskodawca dał wyraz temu, iż czyni zadość wezwaniu

Sądu a nie, że wystawia dokument, o którym mowa w art. 26 i 27 ustawy o

postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Potwierdzeniem tego są dalsze uchybienia

jakimi charakteryzują się dowody na kartach 123,128, 133, a to – brak wskazania, że

adresatami tytułu są małżonkowie A. i S. P., że A. P. nie jest podmiotem, u którego

powstało zobowiązanie, że odpowiedzialność A. P. wynika z mocy samego prawa (por.

cyt. wyżej uchwałę SN z dnia 28.X.2004 r. III CZP 33/04), że doręczono adresatom

tytułu wykonawczego upomnienie lub, że nie było obowiązku doręczenia upomnienia,

oraz brak pouczenia o prawie wniesienia zarzutów.

Kasacja nie zawiera zarzutów dotyczących braku podstaw do wpisu hipotek

zwykłych, wręcz zdaje się aprobować stanowisko wyrażone w tym zakresie

w zaskarżonym postanowieniu, w związku z czym Sąd Najwyższy nie był władny

dokonać oceny tego postanowienia pod kątem zgodności wpisów z żądaniem

wnioskodawcy. Jednakże z przyczyn wskazanych w podstawach kasacyjnych

zaskarżone orzeczenie także podlegało uchyleniu. Rację ma bowiem skarżący,

że uchybienia dotyczące dowodów na kartach 123, 128 i 133 szczegółowo opisane w

kasacji, a także przedstawione wyżej w nin. uzasadnieniu, dyskwalifikowały te

dokumenty jako tytuły wykonawcze w rozumieniu art. 27 ustawy o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji, co nie powinno było ujść uwagi Referendarza oraz

Sądów orzekających na podstawie art. 6268 § 1 i 2 k.p.c.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej (art. 393 13 § 1

k.p.c. w brzmieniu sprzed zmian wprowadzonych ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r.

o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego ... (-) Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz.

98 w zw. z art. 3 i 6 w/w ustawy).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.