III CK 319/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CK 319/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 kwietnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący)

SSN Bronisław Czech

SSN Stanisław Dąbrowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. B.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "P.(…)" w K.

o uchylenie uchwały,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 kwietnia 2005 r.,

kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 26 lutego 2004 r., sygn. akt I ACa

(…),

uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie apelacyjne i przekazuje sprawę

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powódka

Przedstawicieli

J.

B. domagała

Członków

się

pozwanej

uchylenia

Uchwały

Walnego

Spółdzielni

Mieszkaniowej

Zebrania

Lokatorsko-

Własnościowej w K. utrzymującej w mocy uchwałę Nr (…) Rady Nadzorczej

wykluczającą ją ze Spółdzielni.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 13 listopada 2003 r. oddalił powództwo.

Wyrok ten został wydany w oparciu o następujące ustalenia:

Powódka została przyjęta w poczet członków pozwanej Spółdzielni w dniu

29 marca 1994 r. i uzyskała przydział lokalu mieszkalnego położonego w budynku przy

ulicy Ż. na zasadach lokatorskiego prawa do lokalu. W 2000 r. powódka była wzywana

do Spółdzielni celem wyjaśnienia przyczyn powstawania zaległości czynszowych,

określenia terminu i sposobu spłaty zadłużenia. W 2001 r. został sporządzony protokół z

rozmowy przeprowadzonej z powódką i powódka zobowiązała się spłacić zadłużenie

jednorazowo po przyznaniu renty inwalidzkiej. Renty tej nie otrzymała. Ponownie

wezwana pismem z dnia 10 września 2001 r., pisemnie zawiadomiła Spółdzielnię, że

powodem braku płatności jest brak środków do życia. Pismem z dnia 10 kwietnia 2002 r.

pozwana zawiadomiła powódkę, że zaległości czynszowe mogą stanowić podstawę

wykluczenia jej ze Spółdzielni, zaś w piśmie z dnia 9 maja 2002 r. zarząd pozwanej

zasugerował zmianę mieszkania na mniejsze, co pozwoliłoby na obniżenie opłat oraz

podjęcie starań o przyznanie dodatku mieszkaniowego lub zasiłku celowego z pomocy

społecznej. Powódka odmówiła przyjęcia tego pisma. Pismem z dnia 29 stycznia 2003 r.

powódka została zawiadomiona o posiedzeniu rady nadzorczej spółdzielni, na którym

będzie rozpatrywany wniosek o wykluczenie jej ze spółdzielni w związku z uchylaniem

się od płacenia czynszu. Uchwała z dnia 25 lutego 2003 r. Rada Nadzorcza postanowiła

wykluczyć powódkę z grona członków spółdzielni z powodu wielomiesięcznego

zalegania z opłatami za zajmowane mieszkanie. W uzasadnieniu uchwały podniesiono,

że od marca 2001 r. powódka nie uiszcza opłat, stan zadłużenia wynosi 6.442 złote,

powódka nie korzysta z dodatku mieszkaniowego, a umowy odnośnie spłaty względnie

zamiany mieszkania, uzyskania dodatku mieszkaniowego względnie uzyskania pomocy

celowej nie dały rezultatu.

W odwołaniu do Zgromadzenia Przedstawicieli Członków pozwanej powódka

oświadczyła, że nie ma zamiaru uiszczać opłat z powodu braku środków i dopóki nie

zmieni się jej sytuacja ciężar ten winni ponosić pozostali członkowie. Zgromadzenie

Przedstawicieli uchwałą z dnia 28 czerwca 2003 r. utrzymało w mocy zaskarżoną

uchwałę.

Powódka zajmuje mieszkanie o pow. 38 m 2 wraz z matką inwalidką I grupy. Nie

pracuje, nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych, starała się o przyznanie renty ale

otrzymała odmowę. Utrzymuje się z renty matki w wysokości 900 zł. Czynsz za

mieszkanie wynosi 208 złotych.

Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Okręgowy przyjął, że powódka

uporczywie uchyla się od wykonywania obowiązków wynikających ze stosunku

członkostwa, narusza postanowienia statutu i godzi w interesy innych członków. Z tych

przyczyn podjęta uchwała Zebrania Przedstawicieli nie może być skutecznie

zakwestionowana. Sytuacja materialna powódki jest zła, ale nie poczyniła ona

jakichkolwiek kroków w celu zamiany mieszkania na mniejsze, uzyskania dodatku

mieszkaniowego względnie uzyskania zasiłku celowego, a odmawiała przyjmowania

korespondencji ze Spółdzielni. Taka postawa godzi w istotę stosunku spółdzielczego,

narusza interesy innych członków.

W apelacji od powyższego wyroku powódka podniosła, że nie można jej

przypisać uporczywego uchylania się od płacenia czynszu, gdyż nie ma środków do

życia. Podała także, że z pracy, w której ją okradano, została zwolniona ponieważ

dowiedziano się, że od dziecka leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego, a inne osoby

w rodzinie chorują na schizofrenię.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 26 lutego 2004 r. oddalił apelację. W ocenie

Sądu Apelacyjnego pozwana wyczerpała środki oddziaływania na powódkę, aby

wykonywała ona obowiązki wynikające z członkostwa w spółdzielni. Powódka nie

podjęła jakichkolwiek starań w celu zmniejszenia zaległości, wykazania dobrej woli w

zakresie chociażby częściowego ich zmniejszenia poprzez pozyskanie dodatku

mieszkaniowego lub pomocy celowej od właściwych organów. Prezentowana przez

powódkę postawa roszczeniowa nie da się pogodzić z istotą stosunku spółdzielczego i

prowadzi do obciążenia kosztami eksploatacyjnymi jej mieszkania pozostałych

członków. Zdaniem Sądu Apelacyjnego całkowita bezczynność, obarczania własną złą

sytuacją finansową innych członków Spółdzielni stanowi o uporczywym uchylaniu się od

swoich obowiązków i nie znajduje usprawiedliwiania.

W kasacji od wyroku Sądu Apelacyjnego powódka zarzuciła mające istotny wpływ

na wynik sprawy naruszenie art. 65 § 1 k.c., przez przyjęcie, że powódka ma zdolność

do czynności procesowych pomimo, iż choruje na schizofrenię, a więc ciężką chorobę

psychiczną, a w rozprawach nie uczestniczył, na skutek braku stosownego

zawiadomienia, prokurator.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przy rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny pominął okoliczności wskazujące na

chorobę psychiczną powódki. Powódka nie została ubezwłasnowolniona, chociażby

częściowo, więc ma zdolność procesową. Zatem zarzut kasacji do naruszenia art. 65 §

1 k.p.c. nie jest trafny.

Jednakże wynikający z ustaleń Sądu, sposób załatwiania przez nią spraw, relacje

z pozwaną Spółdzielnią, a także argumentacja prezentowana w procesie wskazywać

mogą, że powódka na skutek choroby psychicznej znalazła się w stanie wyłączającym

świadome podejmowanie decyzji.

W obowiązującym stanie prawnym zachowuje aktualność uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1960 r. (I CO 25/60, OSN 1961, poz. 32),

w której wskazano, że Sąd ma obowiązek uznania udziału w sprawie prokuratora za

potrzebny i zawiadomienia go o sprawie (obecnie art. 59 k.p.c.), gdy strona znajduje się

w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji.

Rozpoznanie, bez zawiadomienia o sprawie prokuratora, apelacji strony chorej

psychicznie i na skutek choroby niezdolnej do świadomego podejmowania decyzji, nie

mającej ustanowionego pełnomocnika procesowego, pozbawia stronę możności obrony

swoich praw co powoduje nieważność postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Nieważność

postępowania Sąd Najwyższy bierze z urzędu pod rozwagę (art. 393 11 k.p.c.).

Z powyższych względów na mocy art. 3933 k.p.c. i art. 386 § 2 k.p.c. w zw. z art.

39319 k.p.c. Sąd Najwyższy rzekł jak w sentencji wyroku.