III CK 291/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CK 291/05

POSTANOWIENIE

Dnia 9 grudnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku B. W.

przy uczestnictwie T. W.

o podział majątku dorobkowego, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 9

grudnia 2005 r., kasacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z

dnia 13 grudnia 2004 r., sygn. akt II Cz (…),

oddala

kasację

i

nie

obciąża

wnioskodawczyni

kosztami

postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

W postępowaniu z wniosku B. W. z udziałem T. W. o podział majątku

dorobkowego strony na rozprawie w dniu 18 czerwca 2003 r. zawarły ugodę. W ugodzie

ustaliły, że poza innymi składnikami majątku dorobkowego w jego skład wchodzi także

prawo najmu lokalu mieszkalnego komunalnego o wartości 105.847 zł oraz dokonały

podziału tego majątku, który w części obejmującej ruchomości oraz udział w

nieruchomości przypada na własność uczestnika, zaś prawo najmu lokalu przypada

wnioskodawczyni. Tytułem spłaty wnioskodawczyni zobowiązała się uiścić na rzecz

uczestnika kwotę 46.000 zł. W następstwie zawarcia ugody, postanowieniem z tej samej

daty Sąd Rejonowy umorzył postępowanie.

W piśmie z dnia 23 czerwca 2003 r. wnioskodawczyni uchyliła się od skutków

prawnych ugody, zawartej pod wpływem błędu co do jej treści, dotyczącego

prawidłowości określenia wartości prawa najmu lokalu. W zażaleniu na postanowienie o

umorzeniu postępowania zarzucała, że zostało ono wydane w wyniku zawarcia ugody

sprzecznej z prawem i zasadami współżycia społecznego.

Sąd Okręgowy w K. uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi

Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Postanowieniem z dnia 28 maja 2004 r. Sąd Rejonowy umorzył postępowanie.

W jego uzasadnieniu wskazał, że uchylenie się od skutków ugody sądowej

zawartej pod wpływem błędu może nastąpić – zgodnie z art. 918 § 1 k.c. - jedynie

wówczas, gdy strony działały pod wpływem błędu, co do stanu faktycznego, który

uważały za niewątpliwy, a spór nie powstałby, gdyby w chwili zawierania ugody

wiedziały o prawdziwym stanie rzeczy. W takiej sytuacji, wyczerpującej hipotezę art. 918

k.c., zawarcie ugody było zbędne, a strona w powołaniu się na błąd w tej postaci może

uchylić się od skutków prawnych jej zawarcia, aby zlikwidować niezasadną więź prawną

rodzącą zobowiązanie. Jeżeli zatem stan faktyczny, lub chociażby niektóre jego

elementy były pomiędzy stronami w chwili zawierania ugody sporne lub wątpliwe

uchylenie się od skutków prawnych ugody z powodu błędu jest niemożliwe, gdyż

właśnie zawarcie ugody usunęło te wątpliwości. Taka właśnie sytuacja – jak stwierdził ma miejsce w przedmiotowej sprawie, w której istniał miedzy stronami spór zarówno co

do tego co wchodzi w skład majątku dorobkowego małżonków jak i co do wartości jego

składników. Zgodnie z zeznaniami wnioskodawczyni, wszystkie okoliczności, których

dotyczy ugoda były sporne i nadal są sporne. Z tych przyczyn wnioskodawczyni nie

może skutecznie uchylić się od skutków prawnych zawartej ugody z powołaniem się na

błąd.

Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 13 grudnia 2004 r. oddalił zażalenie

wnioskodawczyni na powyższe postanowienie, podzielając ustalenia faktyczne oraz ich

ocenę prawną przyjęte za jego podstawę przez Sąd Rejonowy. Dodatkowo wskazał, że

błąd na który się powołuje wnioskodawczyni wyraźnie odnosi się do treści ugody, a nie

do stanu faktycznego. Stanem faktycznym jest bowiem ogół zdarzeń prawnych

decydujących o powstaniu i istnieniu określonego stosunku prawnego oraz o potrzebie

jego uregulowania w drodze ugody. W przedmiotowej sprawie stanowił je ogól

okoliczności związanych z powstaniem, istnieniem, zakresem wspólności ustawowej.

Natomiast błąd co do treści ugody, albo nawet dotyczący stanu faktycznego w

powyższym znaczeniu, ale dotyczący okoliczności spornych i niepewnych pozbawiony

jest znaczenia dla uchylenia się od skutków ugody. Strony pozostawały w sporze

odnośnie do wartości prawa najmu, a wnioskodawczyni wielokrotnie, w tym także na

rozprawie bezpośrednio przed zawarciem ugody kwestionowała prawidłowość jej

wyliczenia. W ocenie Sądu Okręgowego nie ma dostatecznych podstaw twierdzenie

wnioskodawczyni, iż wartość prawa najmu została w sprawie błędnie wyliczona.

Powołana przez nią uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2002 r. (III CZP 28/02)

nie określa rzeczywistej wartości przedmiotowego prawa, a jedynie wskazuje jeden ze

sposobów jej wyliczenia. Nic też nie wskazuje, że wyliczona w sposób wskazany w tej

uchwale wartość prawa byłaby niższa niż strony ustaliły to w ugodzie. Przyjmując czas

trwania najmu na 15 lat, oraz różnicę czynszów wolnorynkowego i regulowanego w

wysokości 588 zł, wartość ta wynosi 105.847 zł.

Postanowienie

Sądu

Okręgowego

wnioskodawczyni

zaskarżyła

kasacją,

zarzucając naruszenie art. 918 k.c. oraz art. 385 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. Wnosiła o

jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przesłanki prawne istotnego błędu przy zawieraniu ugody podlegają ocenie w

oparciu o art. 918 k.c., który jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 84 k.c. W

porównaniu z szerokim ujęciem błędu co do treści czynności prawnej w rozumieniu art.

84 k.c., błąd w przypadku ugody musi dotyczyć stanu faktycznego, który według treści

ugody strony uważały za niewątpliwy. Ten niewątpliwy stan faktyczny musi pozostawać

w związku przyczynowym ze sporem albo niepewnością w tym sensie, że gdyby w chwili

zawarcia ugody stronom znany był prawdziwy stan rzeczy, spór albo niepewność nie

powstałyby, wobec czego zawarcie ugody byłoby zbędne. Innymi słowy chodzi o

sytuację, w której strony składały oświadczenia sądząc błędnie, że zawarły ważną

ugodę sądową, którą załatwiły swój spór i dalsze prowadzenie sprawy będzie

niepotrzebne, podczas gdy z przyczyn tkwiących w stanie faktycznym sprawy, który

uważały za niesporny, tak nie było.

Oparta na powyższych przesłankach wykładnia art. 918 § 1 k.c. trafnie

doprowadziła Sąd Okręgowy, w okolicznościach sprawy, do wniosku potwierdzającego

stanowisko

Sądu

Rejonowego

o

niedopuszczalności

uchylenia

się

przez

wnioskodawczynię od skutków prawnych zawartej ugody.

Nie zachodzi tym samym zarzucane w kasacji - bez szerszego zresztą

rozwinięcia zarzutu - naruszenie tego przepisu w postaci jego błędnej wykładni, a w

konsekwencji także przepisów art. 385 i art. 397 § 2 k.p.c. przyznających sądowi drugiej

instancji kompetencję do oddalenia bezzasadnego zażalenia.

Zgodnie z art. 203 § 4 w zw. z art. 223 § 2 k.p.c. sąd może uznać ugodę za

niedopuszczalną i dalej rozpatrywać sprawę celem jej merytorycznego rozstrzygnięcia,

gdy jest ona sprzeczna z zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia

prawa. Sygnalizujące jedynie tę kwestię, zawarte w uzasadnieniu kasacji, twierdzenie

skarżącej o niedopełnieniu przez Sąd Okręgowy obowiązku „kontrolnego nadzoru nad

prawidłowością zawieranej przez strony ugody”, wywodzonego tu błędnie z art. 184

k.p.c., nie poparte przytoczeniem podstawy naruszenia wymienionych przepisów

postępowania pozostawia ją poza zakresem kontroli kasacyjnej.

Z powyższych przyczyn kasacja podlegała oddaleniu (art. 393 12 k.p.c. w zw. z art.

3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie kodeksu postępowania cywilnego ... Dz. U

z 2005 r. Nr 13, poz. 98). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na

podstawie art. 102 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39319 k.p.c. i art. 3 powołanej wcześniej

ustawy.