III CK 27/04 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 5 listopada 2004 r., III CK 27/04

Zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości sąd drugiej instancji

rozpoznaje na posiedzeniu niejawnym.

Sędzia SN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Antoni Górski

Sędzia SN Kazimierz Zawada

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zakładów Azotowych "A." S.A. w W. przy

uczestnictwie dłużnika Krzysztofa M. o ogłoszenie upadłości, po rozpoznaniu na

posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 5 listopada 2004 r. kasacji

uczestnika od postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 3 lipca 2003 r.

oddalił kasację.

Uzasadnienie

Uwzględniając wniosek wierzyciela – Zakładów Azotowych "A." S.A. w W.,

postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2003 r. Sąd Rejonowy – Sąd Gospodarczy w

Radomiu ogłosił upadłość Krzysztofa M., prowadzącego działalność gospodarczą

pod firmą Przedsiębiorstwo Wielobranżowe „M.” w K.K., ustalając że

postanowieniem z dnia 11 czerwca 2001 r. Sąd Rejonowy w Radomiu zatwierdził

układ dłużnika z wierzycielami. W myśl tego układu, z ogólnej sumy zadłużenia –

4 290 171,31 zł do zapłaty pozostała kwota 2 603 008,45 zł. Po zaspokojeniu części

wierzycieli niespłacony z układu dług w 2002 r. wyniósł kwotę 399 199,56 zł, którą

powiększają długi nieobjęte układem w kwocie 82 542,85 zł oraz inne zobowiązania

wobec Banku PKO S.A. w kwocie 1 515 017,19 zł, z tytułu należności

publicznoprawnych w kwocie 954 031,30 zł, z tytułu wynagrodzeń pracowniczych w

kwocie 143 729,83 zł i na poczet funduszu socjalnego w kwocie 48 009,81 zł.

Tymczasem stan majątku dłużnika przedstawiał wartość 2 217 117,94 zł i w tych

warunkach utracił on płynność finansową. Wielkość zadłużenia przewyższa

dwukrotnie wartość jego majątku, a zaniechanie spłaty długów ma charakter trwały.

Mając to na względzie Sąd Rejonowy uznał, że stosownie do art. 1 § 1 w związku z

art. 14 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października

1934 r. – Prawo upadłościowe (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.

– dalej: "Pr.upadł.") zasadne było ogłoszenie upadłości dłużnika.

Zażalenie dłużnika na postanowienie o ogłoszeniu upadłości zaskarżonym

kasacją postanowieniem, wydanym na posiedzeniu niejawnym, Sąd Okręgowy

oddalił, nie podzielając zarzutu wnoszącego zażalenie jakoby nie miał on zdolności

upadłościowej. Za decydujące w tym względzie uznał prowadzenie przez niego

zaewidencjonowanej działalności gospodarczej, co czyni go przedsiębiorcą w

rozumieniu art. 1 § 1 Pr.upadł., porównanie zaś jego stanu zadłużenia i wartości

majątku przeczy podniesionemu twierdzeniu, że przejściowe trudności

uniemożliwiają mu spłacanie długów.

W kasacji, powołując się na obie jej podstawy, dłużnik zarzucił, że wydanie

zaskarżonego postanowienia nastąpiło z naruszeniem art. 68 Pr.upadł. – wobec

wydania go na posiedzeniu niejawnym, art. 218 pkt 3 Pr.upadł. – ze względu na

odmowę umorzenia postępowania mimo wniosku wierzyciela, oraz art. 382, 397 §

2, art. 386 § 4 k.p.c. przez ich „niezastosowanie i nieuwzględnienie stanowiska

procesowego wierzyciela, wyrażającego wolę zakończenia postępowania

upadłościowego przez jego umorzenie”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie zauważyć należy, że z dniem 1 października 2003 r. weszła w

życie ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr

80, poz. 535 ze zm.). Stosownie do art. 536 tej ustawy, w sprawach, w których

ogłoszono upadłość przed dniem jej wejścia w życie, stosuje się przepisy

dotychczasowe. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie o ogłoszeniu

upadłości wydane przed wejściem w życie powołanej ustawy, co oznacza

podległość sprawy przepisom rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia

24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe.

W myśl zasady ogólnej wyrażonej w art. 69 Pr.upadł., sprawę upadłościową

sąd rozpoznaje na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznanie sprawy na rozprawie

należy do wyjątków, które sprowadzają się do rozpoznania sprzeciwu co do uznania

lub odmówienia uznania wierzytelności (art. 165 § 1), do rozstrzygnięcia zarzutów

przeciwko układowi (art. 189 § 2) oraz do rozpoznania wniosku o uchylenie układu z

powodu skazania (art. 197 § 1 i 2).

Zasada niejawności dotyczy postępowania upadłościowego, w tym

postępowania poprzedzającego ogłoszenie upadłości i samego ogłoszenia

upadłości, z tym zastrzeżeniem, że niejawność nie oznacza braku dostępności osób

zainteresowanych do udziału w posiedzeniu sądu. Według art. 73 Pr.upadł., gdy

zachodzi potrzeba wysłuchania upadłego, syndyka, wierzyciela lub członka rady

wierzycieli, nastąpi to, stosownie do okoliczności, bądź przez spisanie protokołu w

obecności lub nieobecności innych osób zainteresowanych, bądź przez

oświadczenie na piśmie. W postępowaniu w przedmiocie upadłości sąd w miarę

potrzeb i możliwości wysłuchuje dłużnika i wierzycieli, a gdy wniosek dotyczy

upadłości przedsiębiorstwa państwowego, sąd może w razie potrzeby wysłuchać

także radę pracowniczą i organ założycielski (art. 10 Pr.upadł.). W § 2 i 3

powołanego artykułu wskazane zostały inne przypadki tzw. jawności wewnętrznej,

wyrażające jej odmienność od jawności w postaci rozprawy.

Przewidziana w art. 69 Pr.upadł. zasada niejawności posiedzeń w

postępowaniu upadłościowym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7

czerwca 1994 r., III CKN 35/94, OSNCP 1994, nr 11, poz. 227) nie doznaje

ograniczenia w postępowaniu odwoławczym, stosownie bowiem do art. 17 § 1

Pr.upadł., na postanowienie sądu pierwszej instancji o ogłoszeniu upadłości

upadłemu służy zażalenie. Ponieważ przepisy Prawa upadłościowego nie regulują

sposobu rozpoznawania środków odwoławczych, na podstawie odesłania do

kodeksu postępowania cywilnego (art. 68 Pr.upadł.), stosuje się art. 397 § 1 tego

kodeksu, według którego sąd drugiej instancji rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu

niejawnym. Nie usuwa to wprawdzie możliwości wyznaczenia rozprawy (art. 148 § 2

k.p.c.), ale pozostawione to zostało uznaniu sądu.

W świetle tych uwag nieuzasadniony okazał się podniesiony w kasacji zarzut

nieważności postępowania jako następstwa rozpoznania zażalenia na posiedzeniu

niejawnym.

Wadliwości kwestionowanego postanowienia skarżący upatrywał także w tym,

że Sąd Okręgowy nie uwzględnił wniosku wierzyciela o umorzenie postępowania

upadłościowego. Stosownie do art. 218 § 1 pkt 3 Pr.upadł., sąd umarza

postępowanie upadłościowe, gdy wszyscy wierzyciele, którzy zgłosili swe

wierzytelności, żądają umorzenia. Tymczasem wniosek w tym względzie z dnia 20

czerwca 2003 r. pochodzi tylko od jednego z tych wierzycieli, a co za tym idzie nie

odpowiada wymaganiu powołanego przepisu. Wbrew oczekiwaniu skarżącego, Sąd

nie był natomiast zobligowany do podejmowania czynności zmierzających do

ustalenia, jakie stanowisko w przedmiocie umorzenia postępowania prezentują

pozostali wierzyciele.

Z tych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 39312 k.p.c.).