III CK 243/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CK 243/05

POSTANOWIENIE

Dnia 29 listopada 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Zakładów Mechanicznych T. S.A. w T.

przeciwko G.(...), K.(...) o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, po

rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 listopada 2005 r.,

kasacji strony powodowej od postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 13 października

2004 r., sygn. akt I ACz (...),

uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu

Gospodarczego w K. z dnia 16 kwietnia 2003 r., sygn. akt IX GC (...).

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 13 października 2004 r. Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie

powoda – Zakładów Mechanicznych T. S.A. w T. na postanowienie Sądu Okręgowego –

Sądu Gospodarczego w K. z dnia 16 kwietnia 2003 r., którym umorzone zostało

postępowanie w sprawie, ponieważ w ciągu roku od zawieszenia postępowania na

zgodny wniosek stron nie został zgłoszony wniosek o podjęcie postępowania (art. 479 11

k.p.c.). Rozpoznając zażalenie, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 380 k.p.c. poddał

badaniu zasadność oddalenia wniosku powoda o sprostowanie protokołu rozprawy

przed Sądem pierwszej instancji z dnia 16 kwietnia 2003 r. We wniosku tym powód

twierdził, że podstawą zawieszenia postępowania nie był, jak wynika z protokołu,

„zgodny wniosek stron”, lecz fakt toczenia się między stronami innych postępowań

cywilnych i karnych. Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do zakwestionowania

prawidłowości oddalenia tego wniosku. Aczkolwiek postanowienie o umorzeniu

postępowania wydane zostało przez Sąd pierwszej instancji na dzień przed upływem

czasu, który dawał podstawę do wydania takiego orzeczenia (art. 479 11 k.p.c.), zdaniem

Sądu Apelacyjnego uchybienie to nie powoduje wadliwości postanowienia o umorzeniu

postępowania, gdyż wniosek o podjęcie postępowania został złożony przez powoda

dopiero w dniu 22 kwietnia 2005 r., a więc po upływie roku od zawieszenia

postępowania.

Postanowienie wymienione na wstępie powód zaskarżył kasacją. Podstawę

kasacji stanowi „naruszenie art. 47911 w zw. z art. 227 oraz 233 § 1 k.p.c. w następstwie

czego oraz nieprzestrzegania kompetencji sądu odwoławczego (art. 382 k.p.c.) doszło

do błędnego zastosowania – z obrazą przepisów wyżej powołanych – przepisów o

postępowaniu.” Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie

sprawy Sądowi drugiej, względnie pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 393 8 § 2 zd.

pierwsze k.p.c., obowiązującego przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 22 grudnia 2004

r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – prawo o ustroju

sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) i mającego zastosowanie

do rozpoznawanej kasacji na podstawie art. 3 tej ustawy, Sąd Najwyższy zważył, co

następuje:

Nie ma racji skarżący twierdząc, że w sprawie nie miał zastosowania art. 47911

k.p.c., gdyż nie jest to sprawa rozpoznawana w postępowaniu odrębnym –

postępowaniu w sprawach gospodarczych. Wprawdzie ani Sąd Apelacyjny, ani Sąd

Okręgowy wydając postanowienie z dnia 16 kwietnia 2003 r. nie rozważały, czy sprawa

prawidłowo

jest

prowadzona

według

przepisów

o

postępowaniu

w sprawach

gospodarczych, ale wskazuje na to charakter stron, będących przedsiębiorcami, oraz

rodzaj sprawy (o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego dotyczącego

świadczenia związanego z prowadzoną przez strony działalnością gospodarczą). Poza

tym należy zauważyć, że o skierowaniu sprawy do rozpoznania w postępowaniu

odrębnym – postępowaniu w sprawach gospodarczych, zadecydował Sąd Okręgowy w

T. postanowieniem z dnia 6 marca 2001 r. Ponieważ było to postanowienie o

przekazaniu sprawy do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K., a zatem sądowi

równorzędnemu, stronom przysługiwało zażalenie na to postanowienie (art. 394 pkt 1

k.p.c.). Niezaskarżenie go przez powoda oznacza, że uznał on prawidłowość

rozpoznawania sprawy w postępowaniu odrębnym – postępowaniu w sprawach

gospodarczych i kwestionowanie tego w kasacji jest niedopuszczalne. Rozpoznanie

sprawy w postępowaniu odrębnym a nie zwykłym, jeżeli nie łączy się z tym naruszenie

innych przepisów postępowania, powodujące nieważność postępowania, nie stanowi o

takiej nieważności. Tylko zaś nieważność postępowania Sąd Najwyższy obowiązany

jest brać pod rozwagę z urzędu przy rozpoznawaniu kasacji (art. 39311 § 1 k.p.c.

obowiązujący przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r.).

Sąd Apelacyjny zasadnie uznał, że uchybienie Sądu pierwszej instancji

polegające na wydaniu postanowienia o umorzeniu postępowania z powołaniem się na

art. 47911 k.p.c. na dzień przed upływem czasu, który dawał podstawę do jego wydania,

jest uchybieniem nie mającym wpływu na treść tego postanowienia. Bowiem w sytuacji,

gdy wniosek o podjecie postępowania został złożony po upływie roku od zawieszenia

postępowania, postępowanie to stosownie do art. 47911 k.p.c. podlegało umorzeniu.

Okoliczność, że wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania nastąpiło z

jednodniowym wyprzedzeniem nie powoduje, że po upływie roku od zawieszenia

postępowania takie postanowienie nie mogło i nie powinno być wydane.

Powoływanie się przez skarżącego na zdaniem jego „rzeczywistą” podstawę

zawieszenia postępowania postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 16 lutego 2002 r.

nie może odnieść skutku wobec jednoznacznej treści protokołu rozprawy z tego dnia,

według której „strony, wobec możliwości zawarcia ugody, zgodnie wnoszą o

zawieszenie postępowania”. Treść protokołu jest dowodem decydującym co do tego,

jaka była treść oświadczeń i wniosków składanych prze strony na rozprawie.

Podniesiony w kasacji zarzut, że Sąd Apelacyjny nie wziął pod uwagę

oświadczenia złożonego na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji w dniu

23 grudnia 2003 r. przez reprezentującego powoda członka jego zarządu L. H. o

cofnięciu oświadczenia złożonego na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2002 r.

przez pełnomocnika powoda, zawierającego wniosek o zawieszenie postępowania, nie

jest zasadny, gdyż z protokołu rozprawy z dnia 23 grudnia 2003 r. nie wynika, żeby

oświadczenie takie było złożone, a powód nie wnosił o uzupełnienie tego protokołu.

Należy zaznaczyć, że cofnięcie przez stronę oświadczenia, którego następstwem są

określone skutki procesowe (w danym wypadku zawieszenie postępowania), mogło być

skuteczne tylko przed nastąpieniem tych skutków (zawieszeniem postępowania).

Wreszcie nie można nie dostrzec niekonsekwencji w stanowisku powoda. Jeżeli

domagając się sprostowania protokołu rozprawy z dnia 16 kwietnia 2002 r. powód

utrzymuje, że pełnomocnicy stron nie złożyli zgodnego wniosku o zawieszenie

postępowania, to bezprzedmiotowe jest cofanie wniosku pełnomocnika powoda o takie

zawieszenie.

Nie można natomiast odmówić racji zarzutowi skarżącego, wiążącemu się

z prawidłowością rozpoznania wniosku o sprostowanie przez Sąd pierwszej instancji

protokołu rozprawy z dnia 16 kwietnia 2002 r. Jak wynika z akt sprawy wniosek ten

został rozpoznany przez Sąd Okręgowy na rozprawie i rozstrzygnięty postanowieniem, a

odwołanie od tego postanowienia zostało odrzucone przez Sąd pierwszej instancji

postanowieniem z dnia 19 lutego 2004 r. z uzasadnieniem, że gdy protokół został

sporządzony z czynności dokonanej przez sąd w składzie jednego sędziego, to o jego

sprostowaniu orzeka sąd w takim samym składzie i na postanowienie to nie przysługuje

środek zaskarżenia. Pogląd ten jest błędny. Przepis art. 160 k.p.c. jest jednoznaczny i

stanowi, że niezależnie od tego, w jakim składzie jest prowadzona rozprawa, z której

został sporządzony protokół, o jego sprostowaniu lub uzupełnieniu rozstrzyga

przewodniczący i od jego zarządzenia przysługuje odwołanie do sądu. Okoliczność, że

protokół został sporządzony z rozprawy przeprowadzonej w składzie jednego sędziego,

tj. gdy sędzia skupiał w sobie role przewodniczącego i sądu, nie wyłącza obowiązku

rozpoznania wniosku o sprostowanie protokołu zarządzeniem przez przewodniczącego i

jeżeli zostanie wniesione odwołanie od tego zarządzenia – rozstrzygnięcia go przez sąd

postanowieniem. Nie można wykluczyć, że argumenty odwołania skutecznie podważą

stanowisko przewodniczącego (w osobie sędziego) co do potrzeby sprostowania

protokołu i sąd (w osobie tego samego sędziego) dokona takiego sprostowania.

Rozpoznając zażalenie Sąd Apelacyjny wadliwie zatem uznał (art. 380 k.p.c.), że

nie zachodzi podstawa do zakwestionowania prawidłowości rozpoznania przez Sąd

pierwszej instancji wniosku powoda o sprostowanie protokołu rozprawy z dnia 16

kwietnia 2002 r. Jest to uchybienie, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż nie

można wykluczyć, że rozpoznanie wniosku przy zachowaniu zasad przewidzianych w

art. 160 k.p.c. doprowadzi do sprostowania protokołu zgodnie z tym wnioskiem, w

konsekwencji czego umorzenie postępowania na podstawie art. 47911 k.p.c. byłoby

bezpodstawne.

Uwzględniając kasację należało zatem uchylić zaskarżone postanowienie

i postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 16 kwietnia 2003 r. (art. 39313 § 1 zd.

drugie k.p.c., obowiązujący przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r.),

co da możliwość Sądowi pierwszej instancji prawidłowego, zgodnie z zasadami

przewidzianymi w art. 160 k.p.c., rozpoznania wniosku powoda o sprostowanie

protokołu rozprawy z dnia 16 kwietnia 2002 r. i w zależności od podjętej decyzji umorzenie postępowania w sprawie (art. 47911 k.p.c.) lub jego kontynuowanie.

Ponieważ postanowienie wydane przez Sąd Najwyższy nie jest orzeczeniem

kończącym postępowanie, nie orzeczono o kosztach postępowania kasacyjnego.