III CK 220/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CK 220/05

POSTANOWIENIE

Dnia 24 listopada 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku J. B.

przy uczestnictwie nieznanych z miejsca pobytu M. D., D. z B. S., D. vel D. z B. B., S.

(S.) B., I. vel I. z B. W., Z. z B. H. działających przez kuratora J. B. o zasiedzenie przemilczenie, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 24 listopada 2005

r., kasacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 16 grudnia

2004 r., sygn. akt II Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w K.

do

ponownego

rozpoznania

i rozstrzygnięcia

o

kosztach

postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

W nieruchomościach obejmujących działki:

- nr (…)1 przy ul. S., objętej lwh. gm. K. obecnie Kw nr (…),

- nr (…)0 obr. 13, objętej Kw nr (…) (dawna lwh. (…)8),

- nr (…)/11, objętej lwh. (…)2 oraz lwh. (…)0 gm. K.,

mają swoje udziały, wpisane we właściwych księgach wieczystych, nieznani z miejsca

pobytu uczestnicy postępowania M. D., D. z B. S., D. vel D. z B. B., S. vel S. B., I. vel I.

z B. W. i Z. z B. H., reprezentowani przez kuratora adw. J. B.

Wnioskodawca J. B. wnosił o stwierdzenie, że M. B. i J. B. nabyli z dniem 27

grudnia 1955 r. na podstawie art. 36 ustawy z dnia 6 maja 1945 r. o majątkach

opuszczonych i porzuconych (Dz. U. Nr 17, poz. 97, ze zm.), zwanej dalej „ustawą”, po

połowie, udziały należące do tych uczestników postępowania.

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 14 maja 2004 r. oddalił wniosek. Sąd ten

ustalił, że na podstawie postanowienia Sądu Grodzkiego w K. z dnia 3 listopada 1945 r.

II 4 CO (…), wydanego na podstawie art. 31 ustawy, zaopatrzonego klauzulą

wykonalności

z dnia

grudnia

1945

r.,

przywrócone

zostało

posiadanie

przedmiotowych nieruchomości na rzecz M. B. i J. B. Jednakże osoby te nie nabyły

własności tych nieruchomości na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy, gdyż wnioskodawca

nie wykazał, że były one posiadaczami tych nieruchomości w okresie 10 lat, o jakim

mowa w tym przepisie ustawy.

Apelacja wnioskodawcy od tego orzeczenia została oddalona postanowieniem

Sądu Okręgowego w K. z dnia15 grudnia 2004 r. Sąd ten uznał wprawdzie za błędny

pogląd prawny Sądu Rejonowego, że przesłanką nabycia własności na podstawie art.

36 ustawy jest samoistne posiadanie nieruchomości przez okres 10 lat przez osoby na

rzecz których nastąpiło przywrócenie posiadania opuszczonych nieruchomości,

jednakże, mimo to, doszedł do wniosku, że samo rozstrzygnięcie oddalające wniosek

ostatecznie odpowiada prawu. Zdaniem Sądu Okręgowego, wbrew obowiązkowi

wynikającemu z art. 6 k.c., wnioskodawca nie wykazał bowiem, że M. i J. B. należeli do

kręgu osób wymienionych w art. 20 ustawy, a następnie w art. 16 dekretu z dnia

8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87, ze

zm.), zwanego dalej „dekretem” – „uprawnionych do przywrócenia im posiadania

nieruchomości w zakresie udziału uczestników, mogących nabyć własność ich udziałów

na podstawie art. 33 ust. 1 dekretu z upływem 10 – letniego przedawnienia

(zasiedzenia) liczonego od daty uprawomocnienia się postanowienia o przywróceniu

posiadania”.

Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżył pełnomocnik wnioskodawcy kasacją,

zarzucając naruszenie art. 19, art. 20, art. 22, art. 35 i art. 36 ustawy. Zaznaczył przy

tym, że gdyby przyjąć, iż do regulacji prawnej przedmiotowych nieruchomości przepisy

tej ustawy nie mają zastosowania, lecz przepisy dekretu, zarzucił naruszenie art. 15, art.

16, art. 18, art. 32 i art. 33 dekretu, a także art. 6 k.c. Na tej podstawie wniósł o zmianę

orzeczeń Sądów obu instancji przez uwzględnienie wniosku, ewentualnie o ich

uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jest

rzeczą

bezsporną,

że

przywrócenie

posiadania

przedmiotowych

nieruchomości na rzecz M. i J. B. nastąpiło pod rządami ustawy z dnia 6 maja 1945 r.

Skoro zaś wydany w dniu 8 marca 1946 r. dekret nie stanowił inaczej, do skutków

prawnych postanowienia sądu o przywróceniu posiadania stosuje się przepisy ustawy.

Kwestia ta w rozpoznawanej sprawie pozostaje o tyle bez znaczenia, że oba te akty

prawne przewidują nabycie własności przez posiadaczy na rzecz których przywrócono

posiadanie w drodze tzw. przemilczenia, z upływem 10 lat od daty uprawomocnienia się

postanowienia w przedmiocie przywrócenia posiadania (art. 35 ust.1 ustawy i art. 33

ust.1 i 2 dekretu). W niniejszej sprawie należy zatem przyjąć, że bieg tego terminu

rozpoczął się w dniu 27 grudnia 1945 r.

Skarżący ma rację, iż Sąd Okręgowy bezpodstawnie zakwestionował legitymację

J. B. i M. B. z art. 20 ustawy do wystąpienia w 1945 r. z wnioskiem o przywrócenie na

ich rzecz posiadania spornych nieruchomości. Oznacza to bowiem zakwestionowanie

merytorycznej trafności prawomocnego orzeczenia Sądu Grodzkiego w K. z dnia 3

listopada 1945 r., co jest niedopuszczalne. Zgodnie z treścią tego orzeczenia

przywrócenie przedmiotowych nieruchomości, jako opuszczonych, nastąpiło na rzecz J.

i M. B. i jest to wiążące dla Sądów w niniejszej sprawie (art. 365 k.p.c.).

Stosownie do treści art. 36 ust. 1 ustawy osoby, którym przywrócono posiadanie,

nabywają tytuł własności majątku przez przedawnienie (zasiedzenie) 10 – letnie, licząc

od daty uprawomocnienia się postanowienia o przywróceniu posiadania. Z woli

ustawodawcy bieg tego terminu na ich rzecz rozpoczyna się z tą datą niezależnie od

tego, czy osoby faktycznie przejęły w posiadanie nieruchomość opisaną w

postanowieniu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 1959 r., IV CO

3/59, OSNCK 1961, nr 1, poz. 10). Inną kwestią jest to, w jakich udziałach nastąpi

nabycie przez te osoby własności nieruchomości na skutek upływu okresu

przemilczenia. Jest bowiem rzeczą oczywistą, że tą drogą nie mógł zostać nabyty

ewentualny udział w przedmiotowych nieruchomościach należący do J. czy M. B., gdyż

właściciel nie może nabyć tytułu do tej części, do której ten tytuł już mu przysługuje.

Jeżeli zastrzeżenie Sądu Okręgowego co do zasadności wniosku rozumieć w takim

kontekście, to trzeba temu przyznać rację. W takim razie jednak Sąd ten powinien był

ustalić która z osób, na rzecz których nastąpiło przywrócenie posiadania w 1945 r. i w

jakich częściach była w tamtym czasie ich współwłaścicielem i te części wyłączyć ze

skutków prawnych działania instytucji przemilczenia z art. 36 ust. 1 ustawy, gdyż skutki

te rozciągają się tylko na udziały pozostałych współwłaścicieli, nie wymienionych w

postanowieniu o przywróceniu posiadania. Nie dokonując tych ustaleń Sąd Okręgowy w

istocie uchylił się od rozpoznania meritum sprawy, co uzasadnia uwzględnienie kasacji

(art. 39313 w zw. z art. 108 § 2 k.p.c.).