III CK 127/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CK 127/05

POSTANOWIENIE

Dnia 20 grudnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Strus

w sprawie z wniosków Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta T. oraz K. S. i P. S. przy

uczestnictwie Zakładu Przemysłu R.(...) w T. o wpis prawa własności, po rozpoznaniu na

posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 grudnia 2005 r., kasacji

wnioskodawców K. S. i P. S. od postanowienia Sądu Okręgowego w T. z dnia 13

września 2004 r., sygn. akt I Ca (...),

oddala kasację i zasądza od wnioskodawców K. S. i P. S. na rzecz uczestnika

postępowania Zakładu Przemysłu R.(…) w T. kwotę 120.- (sto dwadzieścia) złotych

tytułem kosztów postępowania za instancję kasacyjną.

Uzasadnienie

W dniu 6 maja 2004 r. Referendarz Sądu Rejonowego w T. uwzględnił wniosek

Skarbu Państwa i Zakładu Przemysłu R.(...) w T. i założył księgę wieczystą nr (...) dla

nieruchomości objętej wykazem hipotecznym liczba (...) księgi tabularnej T. byłego Sądu

Okręgowego w T. oraz wpisał w dziale I – 0, że nieruchomość położona jest w T. obrębu

(...) T. i składa się z działek obrębowych nr nr (...) o łącznej powierzchni 5,1827 ha zaś w

obrębie 295 T. – z działek obrębowych nr nr (...) o łącznej powierzchni 2765 m2 i jest

zabudowana, a w dziale II wpisał prawo własności na rzecz Skarbu Państwa.

Jednocześnie Referendarz sądowy oddalił wniosek K. S. i P. S., spadkobierców

wpisanego w księdze tabularnej R. księcia L. o wpis własności na ich rzecz. W

sporządzonym uzasadnieniu wpisów stwierdził, że ze złożonych przy wniosku Skarbu

Państwa dokumentów wynika, iż nieruchomość objęta wykazem hipotecznym liczba 56

księgi tabularnej T., zabudowana tartakiem „R.(...)”, stała się z mocy prawa własnością

Skarbu Państwa w trybie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych

lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 4, poz. 16). Za dowód przesądzający

uznał protokół z dnia 27 stycznia 1945 r. sporządzony na okoliczność przejęcia przez

Lasy Państwowe na własność Skarbu Państwa lasów prywatnych G.(...), należących do

nieobecnego właściciela p. R. S., położonych na terenie powiatów T., B. i D.

województwa k.

Skarga wnioskodawców K. S. i P. S. na czynności Referendarza dotyczące wpisu

własności została oddalona postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z dnia 20 maja

2004 r. Apelacja w/w wnioskodawców została oddalona postanowieniem Sądu

Okręgowego w T. z dnia 13 września 2004 r. które zostało zaskarżone niniejszą

kasacją. W zaskarżonym postanowieniu Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu

pierwszej instancji, że w postępowaniu wieczysto-księgowym niedopuszczalne jest

badanie materialno-prawnych przesłanek powstania prawa własności, stwierdzonego w

wymaganym dokumencie, oraz, że w rozpoznawanej sprawie dokumenty złożone przez

Skarb Państwa, m.in. na kartach (...) pozwalały zidentyfikować działki, na których

posadowione były obiekty opisane w protokole przejęcia z dnia 27 stycznia 1945 r. jako

przynależne do nieruchomości whl 56 dawnej księgi tabularnej T. Sąd podkreślił, że

dokumenty (wypisy z rejestru gruntów, wyrys z mapy ewidencyjnej, wykazy zmian

gruntowych, decyzja o podziale) zostały sporządzone przez upoważnione organy w

przewidzianej prawem formie i stanowiły podstawę do ujawnienia zmian w księdze

wieczystej.

W kasacji wnioskodawcy K. S. i P. S. zarzucili powyższemu orzeczeniu

naruszenie prawa procesowego - art. 6268 § 2 k.p.c. przez przyjęcie, wbrew treści

załączonych dokumentów, że nieruchomość objęta wpisem została przejęta na

własność Skarbu Państwa mimo, iż treść księgi wieczystej ani charakter prawny tartaku

„R.(...)” nie pozwalał ustalić, które nieruchomości tworzyły to przedsiębiorstwo a treść

protokołu oraz przedłużone dokumenty wskazywały, że nieruchomość, na których

posadowiony był tartak „R.(...)” nie stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa.

Zdaniem skarżącego w rozpoznawanej sprawie powstał problem kognicji Sądu

wieczystoksięgowego związany z ustaleniem desygnatów pojęć „tartak”, „stolarnia”,

„cegielnia R.(...)” w aspekcie tego jakie działki wchodziły w skład przedsiębiorstwa

obejmującego wymienione zakłady. Autor kasacji stwierdził, że z żadnego z

przedstawionych dokumentów nie wynikało które działki wchodziły w skład tartaku w

momencie sporządzenia protokołu przejęcia, zaś niedopuszczalne było dokonywanie

przez Sąd w tym przedmiocie identyfikacji na podstawie przesłanek leżących poza

treścią wniosku zamiast przy pomocy numerów działek i księgi wieczystej. Ponadto,

podniósł, że w rozpoznawanej sprawie wymagały rozstrzygnięcia kwestie, czy sąd

wieczystoksięgowy może dokonać wpisu na podstawie dokumentu, który nie zawiera

numerów działek lecz posługuje się nazwami obiektów produkcyjnych w sytuacji, gdy

księga wieczysta nie zawiera zapisu dotyczącego przedsiębiorstwa zaś ustalenia

dotyczące numerów działek zostały dokonane jednostronnie przez wnioskodawcę, oraz

czy sąd wieczystokięgowy powinien odmówić wpisu prawa własności jeśli poweźmie

wiadomość, że wpis w sposób oczywisty będzie niezgodny z rzeczywistym stanem

prawnym, a także, czy w postępowaniu o wpis własności na podstawie protokołu

sporządzonego zgodnie z dekretem PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu

niektórych lasów, możliwe jest przedstawienie dowodów przeczących przejściu prawa

własności na Skarb Państwa. Z powołaniem się na powyższe skarżący wnosili w kasacji

o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wnioskodawcy K. S. i P. S. nie zaprzeczali, iż protokół przejęcia, o którym mowa

w § 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r.

w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych

lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 4, poz. 16) stanowi dowód przejścia na

Skarb Państwa prawa własności odnośnie do przejętych nieruchomości. W tej sytuacji w

rozpoznawanej sprawie sporna była jedynie kwestia, czy protokół przejęcia lasów

prywatnych G.(...), należących do poprzednika prawnego skarżących, sporządzony

w dniu 27 stycznia 1945 r., obejmujący wszystkie lasy, stawy rybne i zakłady przemysłu

drzewnego wraz ze wszystkimi nieruchomościami, inwentarzem ruchomym i zapasami,

dotyczył nieruchomości oznaczonej poprzednio jako whl 56 księgi tabularnej T. oraz

jakie obecnie oznaczenia i powierzchnie mają działki składające się na powyższą

nieruchomość. Referendarz Sądu Rejonowego w T., powołując się na załączone do

wniosku Skarbu Państwa dokumenty, sporządzone przez sądy oraz jednostki

geodezyjne Urzędu Miasta T., mapy oraz decyzję Prezydenta z dnia 25 maja 1998 r.

ustalił, że w skład nieruchomości whl 56 księgi tabularnej T.c wchodzą działki obecnie

oznaczone nr nr (...) bliżej opisane w sentencji postanowienia z dnia 6 maja 2004 r. o

założeniu księgi wieczystej nr (...), oraz, że wszystkie te działki (poprzednio oznaczone

numerami, kilkakrotnie zmienianymi w wyniku zmian w ewidencji gruntów) stały się w

1945 roku własnością Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia

1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, czego dowodem był

protokół przejęcia z dnia 27 stycznia 1945 r. Te ustalenia podzielił Sąd Rejonowy,

a następnie Sąd Okręgowy w zaskarżonym postanowieniu. Sąd Okręgowy ponadto,

powołał się na dowody, z których – mimo nieposługiwania się w protokole przejęcia na

numery działek – wynikała, jego zdaniem, tożsamość nieruchomości whl 56 księgi

tabularnej T. z nieruchomością opisaną w przedmiotowym protokole przejęcia.

Wbrew zarzutom kasacji, dokonując tego rodzaju ustaleń, Sąd Okręgowy nie

naruszył art. 6268 § 2 k.p.c. Wymieniony przepis stanowi, że przy rozpoznawaniu

wniosku o wpis Sąd bada jedynie treść wniosku oraz treść i formę załączonych do

wniosku dokumentów. Określenie „bada treść” nie oznacza „przepisze treść”. Pozwala

to sądowi ustalić treść dokumentu także w wyniku wnioskowania, a nie jedynie na

podstawie brzmienia dokumentu. Może być źródłem błędu polegającego na ustaleniu

okoliczności, które z dokumentu nie wynikają. Uchybienie takie wyczerpuje zarzut

sprzeczności ustaleń sądu z zebranym materiałem dowodowym, a nie zarzut działania

sprzecznego z obowiązkiem uwzględnienia tylko dokumentów dołączonych do wniosku.

Zarzut sprzeczności ustaleń sądu z treścią dokumentu znajduje podstawę w innym

przepisie postępowania cywilnego aniżeli art. 626 8 § 2 k.p.c.; takiego innego przepisu

kasacja nie powołuje.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy nie był władny podjąć rozważań w kwestii

prawidłowości ustalenia Sądu Okręgowego, że protokołem przejęcia z dnia 27 stycznia

1945 r. przeszła na Skarb Państwa własność nieruchomości objętej dawnym wykazem

hipotecznym liczba (...) księgi tabularnej T. Można dodać, że również kwestia

tożsamości działek objętych zaskarżonym wpisem z działkami oznaczonymi w whl 56

księgi tabularnej usuwała się spod oceny Sądu Najwyższego wobec braku także w tym

zakresie przytoczenia właściwej podstawy kasacyjnej i jej uzasadnienia. Na marginesie

więc jedynie wypada zauważyć, że wykazy zmian gruntowych, wypisy z ewidencji

gruntów oraz wypisy z map geodezyjnych stanowią dokumenty urzędowe (art. 244 § 1

k.p.c.) i nie mogą być poczytywane za źródło ustaleń jednostronnie przygotowanych

przez stronę postępowania wieczystoksięgowego również wtedy, gdy stroną jest Skarb

Państwa.

Należy

też

podkreślić,

że

kasacja

nie

mogłaby

zostać

uznana

za

usprawiedliwioną także wówczas, gdyby przyjąć, że zarzut naruszenia art. 626 § 2

k.p.c. zawiera implicite również zarzut sprzeczności ustaleń Sądu z treścią załączonych

do wniosku dokumentów. Skarżący – oprócz twierdzenia, że zapisy widniejące w dawnej

księdze tabularnej i w protokole przejęcia z dnia 27 stycznia 1945 r. nie odnoszą się do

przedsiębiorstwa (tartaku) ani do numerów działek – nie wskazali w czym miałby się

wyrażać brak ciągłości przedmiotowej oznaczeń uwzględnionych w zaskarżonym

postanowieniu i w konsekwencji – brak tożsamości działek wymienionych w dawnej

księdze tabularnej z działkami uwidocznionymi w aktualnych mapach i wykazach zmian

gruntowych oraz działkami, na których znajdowały się lasy, stawy i zakłady produkcyjne

opisane w protokole przejęcia z dnia 27 stycznia 1945 r. Sprawia to, że kwestia w/w

tożsamości działek nie poddawała się osądowi Sądu Najwyższego. Trzeba przy tym

zauważyć, że – wbrew przekonaniu skarżących – zapisy w dawnej księdze tabularnej, a

także niektóre dokumenty geodezyjne, zawierały oznaczenia nie tylko przy pomocy

numerów ale także nazwy „C.(...)”, „P.(...) C.(...) R.(...)”, „Z.(...) R.(...)” a ponadto, że

przedmiotem niniejszego postępowania nie była tylko nieruchomość zabudowana

tartakiem, ale wszystkie lasy oraz inne obiekty objęte whl 56 dawnej księgi tabularnej.

Z przedstawionych względów kasacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Nie

wywołała też potrzeby rozstrzygnięcia wątpliwości prawnych sformułowanych w pkt 1

petitum kasacji; wobec braku stosownego zarzutu wątpliwości te były bezprzedmiotowe.

Co do zagadnień prawnych określonych w pkt 2 i 3 petitum kasacji wystarczy stwierdzić,

że zostały one wyartykułowane w oderwaniu od stanu faktycznego niniejszej sprawy

oraz nie dostarczały podniesionych przez skarżącego wątpliwości (pkt 3), wobec ich

jednoznacznego

wyjaśnienia

w dotychczasowym

orzecznictwie

w

kierunku

niedopuszczalności kwestionowania w postępowaniu wieczystoksięgowym materialnoprawnej podstawy prawa podlegającego wpisowi.

Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art. 393 12 k.p.c. w brzmieniu sprzed

zmian wprowadzonych ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie k.p.c... (Dz. U. z

2005 r. Nr 13, poz. 98).

O kosztach orzeczono na podstawie 98 art. 520 § 3 i 108 § 1 k.p.c.