Supreme Court allows mandatory mortgage appeal, ruling bankruptcy law does not block pre-bankruptcy entries.

Sygn. akt III CK 107/05

POSTANOWIENIE

Dnia 22 lipca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

w sprawie z wniosku (…) Wytwórni P.(…) S.A. w B.

przy uczestnictwie "K.(…)" sp. z o.o. w C. i Skarbu Państwa - Starostwa Powiatowego w

C. o wpis hipoteki przymusowej, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu

niejawnym w dniu 22 lipca 2005 r., kasacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu

Okręgowego w K. z dnia 9 listopada 2004 r., sygn. akt II Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w K.

do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 listopada 2004 r. Sąd Okręgowy w K.

oddalił apelację wnioskodawcy – (…) Wytwórni „P.(…)" S.A. w B. od postanowienia

Sądu Rejonowego w C. z dnia 22 lipca 2004 r. uchylającego wpis hipoteki przymusowej

i oddalającego wniosek. W sprawie tej ustalono, co następuje.

Na podstawie nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym z dnia 10

lutego 2004 r. Sądu Okręgowego w B., referendarz sądowy Sądu Rejonowego w C.

Wydział V Ksiąg Wieczystych dokonał w dniu 1 marca 2004 r. w dziale IV Księgi

wieczystej Kw. nr (…) wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej do kwoty 178 509,95 zł na

rzecz wnioskodawcy (…) Wytwórni „P.(…)" S.A. w B.. Na skutek skargi wniesionej przez

uczestnika postępowania –„K.(…)" spółkę z o. o. w C., postanowieniem z dnia 22 lipca

2004 r. Sąd Rejonowy w C. uchylił zaskarżony wpis w całości i wniosek oddalił.

Orzekający w sprawie sąd ustalił, że w stosunku do uczestnika postępowania – „K.(…)"

spółki z o.o. w C. postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2004 r. Sąd Rejonowy w K. ogłosił

upadłość z możliwością zawarcia układu. W oparciu o powyższe ustalenie Sąd

Rejonowy uznał, że treść art. 81 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego

uniemożliwia obciążenie składników masy upadłości. Tym samym nie można ustanowić

hipoteki przymusowej na nieruchomości dłużnika po ogłoszeniu jego upadłości,

chociażby wniosek został złożony przed ogłoszeniem upadłości (przepis art. 81 ust. 1

prawa upadłościowego i naprawczego jest przepisem szczególnym w stosunku do art.

29 u. k. w. h.).

Rozpoznający sprawę na skutek apelacji wnioskodawcy Sąd Okręgowy w K. nie

uwzględnił zarzutów skarżącego i apelacje oddalił. Sąd Okręgowy ustalił, że nie doszło

do naruszenia art. 81 ust.1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, jak też art. 29

ustawy o księgach wieczystych i hipotece, gdyż w przedmiotowej sprawie nie mogą

znaleźć zastosowania przepisy ust. 2 i 3 art. 81 ustawy Prawo upadłościowe i

naprawcze, przewidujące wyjątki od zakazu dokonywania wpisu w księdze wieczystej

składników masy upadłości celem zabezpieczenia wierzytelności, chociażby powstała

ona przed ogłoszeniem upadłości.

Kasacja wnioskodawcy została oparta na obydwu podstawach z art. 393¹ k.p.c. W

ramach podstawy pierwszej wnioskodawca wytknął naruszenie - poprzez jego

niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż wynikający z tego przepisu zakaz wpisu w

księdze wieczystej hipoteki, po ogłoszeniu upadłości dłużnika, stanowił przeszkodę do

dokonania wpisu hipoteki przymusowej na rzecz wnioskodawcy, w sytuacji gdy wpis

miał miejsce przed ogłoszeniem upadłości., a nadto przez jego błędną wykładnię i

przyjęcie, iż przepis ten jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 29 ustawy z

dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece. Skarżący zarzucił również

naruszenie art. 67 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece

poprzez jego niewłaściwe zastosowanie (pominięcie) i przyjęcie, iż wpis w księdze

wieczystej nie spowodował powstania hipoteki przymusowej kaucyjnej, a więc nie miał

charakteru konstytutywnego oraz naruszenie art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o

księgach wieczystych i hipotece poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż wpis

dokonany w księdze wieczystej nie ma mocy wstecznej.

W ramach podstawy drugiej wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 518 1 § 3 zd. 1

k.p.c. poprzez niezastosowanie tego przepisu i przyjęcie, iż wpis hipoteki przymusowej

utracił moc z dniem wniesienia przez uczestnika skargi na wpis dokonany przez

referendarza sądowego; naruszenie art. 233 k.p.c. poprzez poczynienie błędnego

ustalenia, iż wpis hipoteki przymusowej został dokonany po dniu ogłoszenia upadłości

oraz naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. i art. 387 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c., poprzez

niewyjaśnienie w sposób należyty podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przede wszystkim uznać należy, że trafnie skarżący zarzuca na ruszenia art. 233

k.p.c. Sąd Okręgowy dokonał bowiem błędnego ustalenia, że wpis do księgi wieczystej

Kw. Nr (…), hipoteki przymusowej kaucyjnej na rzecz wnioskodawcy nastąpił po dniu

ogłoszenia upadłości dłużnika „K.(…)” Spółka z o.o. Tymczasem z materiału

dowodowego zebranego w rozpoznawanej sprawie wynika, że postanowienie Sądu

Rejonowego o ogłoszeniu upadłości zostało wydane w dniu 6 kwietnia 2004 r. Zgodnie z

art. 52 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60,

poz. 535 ze zm.), data wydania postanowienia sądu o ogłoszeniu upadłości jest datą

upadłości. Natomiast wniosek o wpis hipoteki przymusowej złożył skarżący w dniu 13

lutego 2004 r., zaś referendarz sądowy dokonał wpisu tej hipoteki do księgi wieczystej

Kw. Nr (…) prowadzonej przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w C., w

dniu 19 marca 2004 r. Jest więc w tej sytuacji oczywiste, że ocena Sądu Okręgowego, iż

hipoteka została wpisana po dniu ogłoszenia upadłości, jest błędna i narusza art. 233 §

1 k.p.c.

Racje ma także skarżący, gdy wskazuje, że zaskarżone postanowienie narusza

art. 5181 § 3 k.p.c. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że w razie wniesienia skargi

na wpis do księgi wieczystej dokonany przez referendarza sądowego, wpis ten nie traci

mocy. Błędnie więc Sąd Okręgowy wywodzi w swoim uzasadnienie, że skoro orzeczenie

referendarza nie uprawomocniło się, to wpisu do księgi wieczystej nie można uznać za

skutecznie dokonanym. Wręcz przeciwnie, z art. 5181 § 3 k.p.c. wynika odwrotna

zasada. Po wpisie hipoteki przez referendarza sądowego skarga na orzeczenie

referendarza w sprawie wpisu nie powoduje utraty mocy prawnej samego wpisu.

Dopiero Sąd rozpatrujący skargę może zmienić zaskarżony wpis przez jego wykreślenie

i dokonanie nowego wpisu. Gdyby rację miał Sąd Okręgowy, to przepis art. 518 1 § 3

k.p.c. zdanie drugie pozbawiony byłby jakiegokolwiek sensu. Po co bowiem Sąd

rozpoznający skargę miałby wykreślać wpis dokonany przez referendarza, gdy w

związku z zaskarżeniem orzeczenia referendarza wpis byłby pozbawiany skutków

prawnych.

Zasadne są także zarzuty naruszenia prawa materialnego. W związku z błędnym

ustaleniem faktycznym Sąd Okręgowy naruszył art. 81 ust. 1 ustawy Prawo

upadłościowe i naprawcze. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że nie wpisuje się

hipoteki obciążającej nieruchomość wchodzącą w skład masy upadłości, po dniu

ogłoszenia upadłości. Jeżeli zaś, tak jak w rozpoznawanej sprawie, hipoteka została

wpisana przed ogłoszeniem upadłości, przepis ten nie może być podstawą odmowy

wpisu hipoteki, już chociażby z tej racji, że wpis jest dokonany, a co więcej brak także

podstaw do jego wykreślenia. Bez znaczenia w takiej sytuacji jest rozważanie, tak jak to

zrobił Sąd Okręgowy, czy zachodzą wyjątki od zasady określonej w art. 81 ust. 1 ustawy

Prawo upadłościowe i naprawcze przewidziane w następnych ustępach tego przepisu.

Uzasadniony

jest

również

zarzut

naruszenia

wspomnianego

przepisu

Prawa

upadłościowego i naprawczego poprzez uznanie, ze stanowi on wyjątek od zasady

wyrażonej w art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

(jedn. tekst Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.). W rozpoznawanej sprawie brak

było bowiem jakichkolwiek podstaw do formułowania takiego wniosku, skoro przepis art.

81 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego w ogóle nie mógł znaleźć zastosowania.

Skoro przepis art. 81 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze w ogóle nie

mógł znaleźć zastosowania, a wpis dokonany przez referendarza sądowego uznać

należy za skuteczny, to zaskarżone orzeczenie narusza również art. 67 ustawy o

księgach wieczystych i hipotece, gdyż brak było podstaw do jego niezastosowania.

Nie można uznać za zasadny zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Wbrew

wywodom zawartym w kasacji, Sąd Okręgowy podał w uzasadnieniu podstawę

faktyczną rozstrzygnięcia oraz wyjaśnił podstawę prawną swego rozstrzygnięcia

z przytoczeniem przepisów prawa. Inną zaś rzeczą jest, że zarówno ustalenia faktyczne,

jak i przytoczona podstawa prawna rozstrzygnięcia okazały się błędne.

Mając

na

względzie,

że

zarzuty

podniesione

w

kasacji

okazały

się

usprawiedliwione Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39313 k.p.c., orzekł jak w sentencji.