III CB 129/25 · Sąd Najwyższy

III CB 129/25 POSTANOWIENIE 22 października 2025 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski w sprawie z powództwa B.C.‎przeciwko Gmina P., po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 października 2025 r. wniosku B.C.‎o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego Beaty Janiszewskiej wymogów niezawisłości i bezstronności odrzuca wniosek. UZASADNIENIESąd Apelacyjny we Wrocławiu postanowieniem z 13 maja 2025 r., sygn. I WSC 351/24 odrzucił skargę kasacyjną od prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 18 czerwca 2024 r. sygn.

I ACa 282/23.Powyższe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem przez B.C.16 września 2025 r. doręczono pełnomocnikowi B.C. zawiadomienie, że do rozpoznania sprawy została wyznaczona Sędzia Sądu Najwyższego Beata Janiszewska.Pismem z 23 września 2025 r. powódka B.C., na podstawie art. 29 ust. 5 i nast. ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, wniosła o „1. Stwierdzenie, że sędzia Sądu Najwyższego Beata Janiszewska nie spełnia w niniejszej sprawie wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jej powołaniu na stanowisko Sędziego SN;

2. Wyłączenie SSN Beaty Janiszewskiej od rozpoznania niniejszej sprawy;

3. Przeprowadzenie dowodów z: - informacji o pierwszych i kolejnych powołaniach sędziów Sądu Najwyższego na podstawie art. 88b ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych w związku art. 10 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, zamieszczonej na stronie internetowej Sądu Najwyższego https://www.sn.pl/informacjepraktyczne/SitePages/Lista_sędziów_SN aspx; - aktu powołania sędziego Beaty Janiszewskiej na stanowisko sędziego Sądu najwyższego z dnia 10 października 2018 r. na mocy Uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w składzie niezgodnym w Konstytucją RP; - oraz przedmiotowej Uchwały KRS - na udowodnienie faktu braku niezawisłości wskutek okoliczności towarzyszących jej powołaniu na stanowisko Sędziego SN”.W uzasadnieniu wniosku wskazano, że powołanie na stanowisko sędzi Beaty Janiszewskiej nastąpiło 10 października 2018 r. na mocy Uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w składzie niezgodnym w Konstytucją RP.

Zgodnie z treścią Uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. sygn. akt BSA I- 4110-1/20. zagadnienie powyższe zostało rozstrzygnięte w sposób następujący: nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 3).

Analogiczne orzeczenia zostały wydane przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejski Trybunał Praw Człowieka. Orzeczenia powyższe są znane z urzędu i dostępne Sądowi Najwyższemu, wobec czego nie ma uzasadnionej potrzeby ich enumeratywnego przywoływania i wyliczania.W następnej kolejności podkreślono, że w niniejszej sprawie, wniesione zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 13 maja 2025 r. sygn. I WSC 351/24 powołuje się m.in. na następujące zarzuty: - nieważność postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych poprzez naruszenie art. 379 pkt 4 k.p.c. przez nienależytą obsadę sądu względnie sprzeczność składu sądu z przepisami prawa, gdyż w składzie sądu i wydaniu postanowienia z dnia 24 lutego 2025 r. sygn.

I WSC 351/24 o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego o oddaleniu wniosku powódki o zwolnienie jej od kosztów sądowych w zakresie opłaty sądowej od skargi kasacyjnej, uczestniczył sędzia powołany na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Zarzuty dotyczące m.in. nieprawidłowego składu sądu orzekającego mają obecnie zostać rozpatrzone przez Sąd Najwyższy.Jest w tej sytuacji niedopuszczalne, aby rozpatrzenie takich zarzutów nastąpiło przez skład Sądu Najwyższego, który został ukształtowany w taki sam, kwestionowany i wadliwy sposób. Okoliczności powyższe, czyli powołanie na stanowisko sędziego w taki sam sposób i poprzez identyczną procedurę, jak podniesiono w zarzutach zażalenia co do nieważności postępowania przed Sądem Apelacyjnym, świadczą bez wątpienia o tym, że „deficyt ten” bezpośrednio może oddziaływać na wynik konkretnej sprawy, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy (np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 listopada 2022 r., III CB 5/22; 20 marca 2024 r., III CB 8/24; 18 września 2024 r., III CB 11/24).

Wydanie orzeczenia przez osobę nominowaną przez organ, który nie cechuje się bezstronnością, pozbawia stronę prawa do rzetelnego procesu, przez co może dojść do naruszenia art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wartości. W konsekwencji powyższe doprowadzić może do poniesienia szkody w znacznej wartości. Zasadne jest, aby zażalenia dotyczące sposobu powołania sędziego wydającego zaskarżone orzeczenie, było rozpatrzone przez sędziego, wobec którego nie można postawić analogicznych zarzutów.

Inaczej dochodzi do sytuacji, w której taki sędzia orzeka niejako „we własnej sprawie”, co jest w świetle przepisów postępowania cywilnego, niedopuszczalne.Konkludując podkreślono, że w tej sytuacji, zasadny jest wniosek o wyłączenie ze składu orzekającego Sądu Najwyższego sędziego, którego powołanie na to stanowisko nastąpiło w takiej samej procedurze, jaka jest kwestionowana w zażaleniu na postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu. Sprawa tego rodzaju nie może być rozpatrywana przez sędziego, co do którego zachodzą takie same przesłanki, jak podniesione w sprawie zarzuty.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Negatywna ocena wniosku z 23 września 2025 r. o stwierdzenie braku spełniania przez sędzię Beatę Janiszewską wymogów niezawisłości i bezstronności, w zakresie podlegającym rozpoznaniu w sprawie, sygn. akt III CZ 184/25, wynika z braku przesłanki wymaganej przez art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym, to jest wskazania i wykazania okoliczności towarzyszących powołaniu i postępowania po powołaniu, które mogłyby otworzyć analizę i badanie wymogów niezawisłości i bezstronności.Test niezawisłości sędziego w trybie określonym w art. 29 ustawy o Sądzie Najwyższym ma charakter indywidualny a nie generalny, podobnie jak procesowe wnioski o wyłączenie sędziego (art. 48, art. 49 k.p.c.).Tak też należy rozumieć wskazane przez ustawodawcę „okoliczności towarzyszące jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu”.

Przez okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na tle art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym należy rozumieć nie okoliczności o charakterze generalnym, odwołujące się do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów (a zatem w istocie okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), lecz indywidualne okoliczności powołania, odnoszące się do konkretnego sędziego objętego wnioskiem o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności (por. prócz postanowień Sądu Najwyższego powołanych we wniosku o sygn.

III CB 5/22, III CB 8/24, III CB 11/24 także inne postanowienia Sądu Najwyższego, choćby z 13 października 2023 r., III CB 44/23, z 6 marca 2024 r., III CB 18/24, z 4 października 2024 r., I ZB 54/24 i dalsze powołane w nich orzeczenia).Z mocy ustawy okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności (verba legis art. 29 ust. 3 ustawy o Sądzie Najwyższym). W trybie procedury testowej niezawisłość sędziego podlega ocenie przez pryzmat danej sprawy i tylko w danej sprawie.Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 ustawy zasadniczej), dlatego kwestionowanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego nie może być dowolne.

Ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy (art. 176 ust. 2 ustawy zasadniczej).Zgodnie z porządkiem określonym w ustawie sędzia Beata Janiszewska jest sędzią Sądu Najwyższego w Izbie Cywilnej.Wniosek z 23 września 2025 r. o stwierdzenie braku spełniania przez sędziego SN wymogów niezawisłości i bezstronności nie przedstawia żadnej okoliczności (sytuacji) dotyczącej postępowania sędzi Beaty Janiszewskiej po jej powołaniu, która mogłaby być rozważana jako podstawa testu niezawisłości sędziego, i jest wymagana przez art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym.W odniesieniu do sędzi Beaty Janiszewskiej wniosek poprzestaje na informacji o powołaniu na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego.

Nie jest to wystarczające do uwzględnienia wniosku. Nie można apriorycznie przyjmować, że samo powołanie jest równoznacznie z naruszeniem przez sędziego standardu niezawisłości lub bezstronności.Sprawa z obecnego wniosku nie obejmuje swym zakresem sędziego, który wydał postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 13 maja 2025 r., sygn. I WSC 351/24.Negatywnej oceny nie zmienia odwołanie się w dalszej części wniosku do orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz Sądów Europejskich, gdyż w trybie testu nie rozstrzyga się sporu o prymat prawa unijnego nad prawem krajowym w części dotyczącej wymiaru sprawiedliwości, choć w tym zakresie stanowisko Trybunału Konstytucyjnego jest jednoznaczne (zob. choćby wyroki: z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20; z dnia 2 czerwca 2020 r., P 13/19; z dnia 7 października 2021 r., K 3/21; z dnia 24 listopada 2021 r., K 6/21; z dnia 23 stycznia 2022 r., P 10/19; z dnia 10 marca 2022 r., K 7/21).

Skoro ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy (art. 176 ust. 1 Konstytucji), to uchwała Sądu Najwyższego nie mogła wyłączyć od orzekania określonej grupy sędziów, a tym bardziej indywidualnego sędziego.W uzasadnieniu wyroku z 4 września 2025 r. w sprawie o sygn. akt C 225/22, TSUE wskazał, że ocena spełniania przez sędziów kryterium niezawisłości i bezstronności leży po stronie sądów krajowych, które mają wypowiadać się w odniesieniu do konkretnych postępowań. W wyroku z 4 września 2025 r. nie podważył statusu sędziów powołanych w procedurze z udziałem KRS po 2018 r. (zob. też sprawę C-719/24).Wyroki TSUE skierowane są do Państwa.

Organizacja własnego wymiaru sprawiedliwości należy do Rzeczypospolitej Polskiej. Konstytucja RP i wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie mogą zatem tracić swojego pierwszeństwa.W relacji zauważonej przez TSUE nie może być też pomijane orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł:

1. Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z:

a) art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji.

2. Art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty), a konsekwencją jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego powołanego do pełnienia urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim obwieszczeniem, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji.

3. Art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego, i wynikających z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym statusem skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2 Konstytucji.Wskazać również należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że: art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.

U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.Wcześniej, 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, Trybunał Konstytucyjny orzekł: art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.

U. z 2020 r. poz.

75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.Kierując się powyższymi motywami orzeczono jak w sentencji. (R.N.)[a.ł]‎