III BUZ 1/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III BUZ 1/12

POSTANOWIENIE

Dnia 8 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSA Maciej Piankowski

w sprawie z odwołania W. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wysokość świadczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 marca 2012 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 grudnia 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z

5 grudnia 2011 r. odrzucił zażalenie W. K. na postanowienie tego Sądu z 8

listopada 2011 r., odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 23 października 2008 r.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż w dniu 23 listopada 2011 r. do

Sądu Apelacyjnego wpłynęło zażalenie na postanowienie tego Sądu z dnia 8

listopada 2011 r., sporządzone przez pełnomocnika strony, który nie dołączył do

zażalenia pełnomocnictwa do dokonania tej czynności. Sąd Apelacyjny wezwał

autora zażalenia do usunięcia powyższego braku formalnego. W odpowiedzi na

wezwanie złożono pełnomocnictwo, z którego wynika upoważnienie W. K. dla

adwokat P. Ś. do wniesienia zażalenia na postanowienie o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku, w tym do sporządzenia i

wniesienia zażalenia przed sądami wszystkich instancji. W ocenie Sąd Apelacyjny

pełnomocnictwo to upoważnia adwokata jedynie do wnoszenia

zażaleń przed

sądami powszechnymi, gdyż tylko takie sądy są „sądami instancyjnymi".

Zważywszy, że Sąd Najwyższy nie jest sądem „instancyjnym”, przedmiotowe

pełnomocnictwo nie zostało udzielone do sporządzenia zażalenia kierowanego do

Sądu Najwyższego. Z mocy art. 4246 § 3 w związku z art. 87¹ § 1 k.p.c. orzeczono

więc jak w sentencji postanowienia.

Powyższe postanowienia zostało zaskarżone zażaleniem skarżącego, który

zarzucił orzeczeniu naruszenie art. 871 k.p.c. przez błędne przyjęcie, iż

pełnomocnictwo przedstawione w niniejszej sprawie nie upoważnia pełnomocnika

strony do złożenia środka zaskarżenia w postępowaniu ze skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku i wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia.

Zdaniem żalącego się, w postępowaniu zażaleniowym w sprawie ze skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sąd Najwyższy pełni

rolę sądu instancyjnego, a nie sądu „kasatoryjnego”, rozpoznającego nadzwyczajny

środek zaskarżenia. Ponadto pełnomocnictwo do dokonywanie wszelkich czynności

w sprawie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

upoważnia do zastępstwa przed sądami wszelkich instancji, co nie wyklucza

zastępstwa przed Sądem Najwyższym w późniejszym czasie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Analizę prawidłowości zaskarżonego postanowienia rozpocząć wypada od

przypomnienia, że zgodnie z art. 871 § 1 k.p.c. w postępowaniu przed Sądem

Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych.

Zastępstwo to dotyczy także czynności procesowych związanych z postępowaniem

przed Sądem Najwyższym, a podejmowanych przed sądem niższej instancji. W

myśl art. 871 § 2 k.p.c., powyższego przepisu nie stosuje się w postępowaniu o

zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata lub radcy

prawnego oraz gdy stroną, jej organem, jej przedstawicielem ustawowym lub

pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor

habilitowany nauk prawnych,

a

także gdy stroną,

jej organem

lub

jej

przedstawicielem ustawowym jest adwokat, radca prawny lub radca prawny

Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Wynikające z § 1 omawianego artykułu

ograniczenie zdolności postulacyjnej stron w postępowaniu przed Sądem

Najwyższym, w tym do czynności procesowych, które wymagają uprzedniego

podjęcia działań przed sądem niższej instancji oznacza, iż środek zaskarżenia

może sporządzić i wnieść do Sądu Najwyższego tylko pełnomocnik procesowy

strony, będący adwokatem lub radcą prawnym, natomiast nie może tego uczynić

sama strona, chyba że jest jedną z osób wymienionych w art. 87 1 § 2 k.p.c.

Przyczyny wniesienia środka zaskarżenia przez nieuprawniony podmiot są, z

punktu

widzenia

jego

dopuszczalności,

obojętne

(postanowienie

Sądu

Najwyższego z dnia 17 listopada 2005 r., IV CZ 124/05, LEX nr 186713). Skarga o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji

należy do pism procesowych obwarowanych szczególnymi wymaganiami (art. 424 5

k.p.c.), gdyż inicjuje postępowanie przed Sądem Najwyższym. Powinna zatem

zostać sporządzone i wniesiona przez adwokata lub radcę prawnego, jeśli strona

nie posiada kwalifikacji przewidzianych w ostatnim z cytowanych przepisów. Skutek

związany z niezachowaniem tego wymagania został określony w art. 4246 § 3

k.p.c., bez możliwości uzupełnienia braku. Przewidziany w art. 87 1 § 1 k.p.c.

przymus adwokacko-radcowski dotyczy każdego postępowania przed Sądem

Najwyższym (w tym podejmowanego przed sądem niższej instancji), a zatem także

zainicjowanego skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku i toczącego się w jego ramach postępowania zażaleniowego, o jakim mowa

w art. 394¹ § 1 k.p.c. Dotyczy zatem również postępowania objętego

rozpoznawanym

zażaleniem.

Skutki

niezachowania

przymusu

adwokacko-

radcowskiego, o którym mowa w art. 871 § 1 k.p.c., reguluje ogólnie art. 130 § 5

k.p.c., a w odniesieniu do środków zaskarżenia objętych przymusem, w tym

zażalenia

do

Sądu

Najwyższego,

obowiązują

unormowania

szczególne

przewidujące odrzucenie zażalenia wniesionego osobiście przez stronę, jako

niedopuszczalnego (art. 3941 § 3 w zw. z art. 39821, art. 370 i art. 373 k.p.c.).

W przedmiotowej sprawie zażalenie na postanowienia Sądu Apelacyjnego –

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 grudnia 2011 r. o odrzuceniu

zażalenia na postanowienie tego Sądu z dnia 8 listopada 2011 r. o odrzuceniu

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sporządził i

wniósł profesjonalny pełnomocnik strony w osobie adwokata. Istota problemu

sprowadza się do pytania, czy pełnomocnik żalącego się wykonał zarządzenie

sędziego i uzupełnił brak formalny zażalenia przez złożenie pełnomocnictwa do

dokonania tejże czynności procesowej. Nieuzupełnienie w terminie braku

formalnego zażalenia implikuje zaś odrzucenie tego środka prawnego z mocy

art. 370 w związku z art. 398²¹ w związku z art. 394¹ § 3 k.p.c. (z nie z mocy

art. 4246 § 3 k.p.c., jak mylnie przyjął Sąd Apelacyjny).

Odpowiadając na wezwanie sędziego, pełnomocnik żalącego się dołączył

pełnomocnictwo upoważniającego go do „reprezentowania mnie w postępowaniu

toczącym się na skutek złożenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku (w tym do

sporządzenia i wniesienia zażalenia), sygn./.../, przed sądami wszystkich instancji”.

Na pierwszy rzut oka słuszną wydaje się tezą uzasadnienia zaskarżonego

postanowienia, iż z literalnego brzmienia pełnomocnictwa wynika umocowanie do

zastępowania strony przed sądami powszechnymi. W świetle art. 183 Konstytucji

Rzeczypospolitej

Polskiej

ustrojowe

usytuowanie

Sądu

Najwyższego

jako

naczelnego organu władzy sądowniczej sprzeciwia się bowiem traktowaniu tegoż

Sądu jako sądu pierwszej lub drugiej instancji. Będąc najwyższym organem władzy

sądowniczej, Sąd Najwyższy zawsze orzeka poza tokiem instancji. Sformułowany

przez

Sąd

Apelacyjny

wniosek

odnośnie

do

treści

kwestionowanego

pełnomocnictwa nie jest jednak tak oczywisty, jeśli zważyć na charakter sprawy, w

której pełnomocnictwa tego udzielono.

W judykaturze przyjmuje się, że pełnomocnictwo procesowe w rozumieniu

art. 91 pkt 1 k.p.c. nie obejmuje umocowania do wniesienia skargi kasacyjnej czy

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku i udziału w

postępowaniach

zainicjowanych

tymi

środkami

zaskarżenia.

Jak

bowiem

zauważono w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07 (OSNC 2008 nr 11, poz. 122), wykładnia art.

91 pkt 1 k.p.c. nie może odbiegać od celu pełnomocnictwa procesowego, którym

jest umocowanie do dokonywania wszelkich czynności procesowych służących

rozpoznaniu sprawy (verba legis - łączących się ze sprawą). Wątpliwość, że

sformułowanie "łączących się ze sprawą czynności procesowych" wskazuje na

objęcie zakresem pełnomocnictwa procesowego także łączących się ze sprawą

czynności

po

jej

zakończeniu

(po

uprawomocnieniu

się

orzeczenia

rozstrzygającego sprawę co do istoty), ustępuje, gdy się zważy, że skoro

ustawodawca nie wymienił czynności procesowych objętych umocowaniem

wynikającym z pełnomocnictwa procesowego, wskazując, że są to "wszystkie

łączące się ze sprawą czynności procesowe", to z logicznego punktu widzenia nie

może ulegać wątpliwości, iż chodzi o czynności podejmowane w rozpoznawanej

sprawie, nie zaś pozostające jedynie w związku z tą sprawą. Inne rozumienie

prowadzi

do

niemożliwego

do

zaakceptowania

wniosku,

że

zakresem

pełnomocnictwa objęte są tylko czynności mające związek ze sprawą, nie zaś

podejmowane w sprawie, w celu jej merytorycznego rozpoznania. Skoro więc

celem postępowania wywołanego wniesieniem zarówno skargi kasacyjnej, jak i

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jest

wyłącznie kontrola legalności orzeczenia, nie zaś rozpoznanie sprawy, w której

zostało ono wydane, to jakkolwiek wniesienie tych skarg zaczyna postępowanie

będące kontynuacją postępowania zakończonego przez sądy powszechne, to

jednak w znaczeniu technicznoprocesowym wszczyna nową sprawę.

W niniejszym przypadku strona dopełniła powyższego wymagania i udzieliła

adwokatowi pełnomocnictwa do dokonywania wszelkich czynności w postępowaniu

toczącym się na skutek zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądowego, w tym do

sporządzania i wniesienia zażalenia. W świetle przepisów art. 394¹ § 1 oraz

art. 424⁷ i nast. k.p.c., nie ulega wątpliwości, że tak jak samą skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku tak i zażalenie na postanowienie o

jej odrzuceniu można wnieść tylko do Sądu Najwyższego. Postępowanie w tych

sprawach toczy się zatem poza zwykłym tokiem instancji. Pełnomocnictwo do

dokonania tych czynności z natury rzeczy nie obejmuje więc zastępstwa strony

przed sądami powszechnymi (poza czynnościami procesowymi związanymi z

postępowaniem w tych sprawach przed Sądem Najwyższym, a podejmowanymi

przed sądem niższej instancji).

Konkludując wypada stwierdzić, że mimo nieprecyzyjnego sformułowania,

przedmiotowe

pełnomocnictwo

upoważniało

adwokata

do

sporządzenia

i

wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu drugiej instancji o odrzuceniu skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku i zastępowania strony

przed Sądem Najwyższym w postępowaniu zainicjowanym tym zażaleniem.

Zaskarżone postanowienie o odrzuceniu tegoż środka prawnego podlega zatem

uchyleniu z mocy art. 398¹⁵ § 1 w związku z art. 394¹ § 3 k.p.c.