III BU 1/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III BU 1/11

POSTANOWIENIE

Dnia 6 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło

w sprawie z odwołania S. R.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S.

o przeliczenie świadczenia emerytalnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 maja 2011 r.,

skargi wnioskodawcy o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S.

z dnia 25 listopada 2009 r.,

odrzuca skargę.

UZASADNIENIE

Wykonując prawomocny wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia 27 października 2006 r. Zakład Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w S. decyzją z dnia 24 września 2007 r. przeliczył

ubezpieczonemu S. R. emeryturę z uwzględnieniem 43 lat i 3 miesięcy okresów

składkowych oraz podstawy wymiaru świadczenia ustalonej z zastosowaniem

wskaźnika jej wysokości rzędu 42,08% (obliczonego według wynagrodzenia

wnioskodawcy z 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. od 1 stycznia 1996 r. do 31

grudnia 2005 r.) i kwoty bazowej 1.903,03 złotych.

Na skutek odwołania ubezpieczonego Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w S. wyrokiem z dnia 11 września 2008 r. zmienił

zaskarżoną decyzję i przyznał S. R. prawo do przeliczenia świadczenia zgodnie ze

wspomnianym orzeczeniem tegoż Sądu z dnia 27 października 2006 r. z

zastosowaniem do całości świadczenia kwoty bazowej obowiązującej w dacie

złożenia wniosku o emeryturę.

Uwzględniając apelację organu rentowego, Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 8 stycznia 2009 r. uchylił zaskarżone

orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej

instancji.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 25 listopada 2009 r. oddalił odwołanie

ubezpieczonego od przedmiotowej decyzji.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że ubezpieczony S. R., urodzony 27 sierpnia

1935 r., z mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 września 1990

r. nabył prawo do emerytury od daty 27 września 1990 r., której postawę wymiaru

obliczono od wynagrodzenia wnioskodawcy z okresu od grudnia 1988 r. do

czerwca 1990 r., zaś wskaźnik waloryzacyjny określono na 81,17%. Uwzględniając

wniosek ubezpieczonego z dnia 13 stycznia 2006 r., organ rentowy decyzją z dnia

9 lutego 2006 r. przyznał mu prawo do emerytury od dnia 1 stycznia 2006 r.

Podstawę wymiaru świadczenia rzędu 1.133,17 złotych ustalono przez pomnożenie

wskaźnika jej wysokości 169,90% przez kwotę bazową 666,96 złotych, a do

obliczenia emerytury przyjęto 519 miesięcy okresów składkowych. W dniu 3

kwietnia 2006 r. ubezpieczony złożył wniosek o doliczenie do stażu składkowego

okresu pracy w Przedsiębiorstwie Handlu Sprzętem Rolniczym A. S.A. w S., a w

dniu 10 kwietnia 2006 r. wystąpił z wnioskiem o „waloryzację świadczenia oraz o

doliczenie nowej emerytury i wypłatę korzystniejszego świadczenia”. Zakład

Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 20 kwietnia 2006 r. przyznał

ubezpieczonemu emeryturę od 1 lutego 2006 r., której wysokość ustalono z

zastosowaniem dotychczasowej podstawy wymiaru (która po waloryzacji wyniosła poczynając od dnia 1 marca 2006 r. - 2.429,61 złotych) oraz stażu składowego 522

miesięcy. Na skutek odwołania ubezpieczonego Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w S. wyrokiem z dnia 27 października 2006 r. zmienił

powyższą decyzję i przyjął do obliczenia tak części socjalnej jak i podstawy

wymiaru świadczenia kwotę bazową obowiązującą w dacie złożenia wniosku

emerytalnego. Apelacja organu rentowego od tegoż orzeczenia została oddalona

wyrokiem Sądu Apelacyjnego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22

lutego 2007 r. Po uzyskaniu zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu

ubezpieczonego z Przedsiębiorstwa Handlu Sprzętem Rolniczym A. S.A. w S., w

którym wnioskodawca pracuje od 1 października 1996 r., Zakład Ubezpieczeń

Społecznych ustalił nową podstawę wymiaru emerytury ubezpieczonego od

zarobków z 10 lat kalendarzowych wybranych z ostatnich 20 lat poprzedzających

wystąpienie z wnioskiem emerytalnym, tj. z lat 1996 – 2005, przez pomnożenie

wskaźnika wysokości tejże podstawy rzędu 42,08% przez kwotę bazową 1.903,03

złotych, co dało kwotę 800,80 złotych. Do obliczenia wysokości świadczenia

przyjęto 519 miesięcy okresów składkowych. Wyliczone w ten sposób świadczenie

okazało się niższe od obliczonego z zastosowaniem wskaźnika wysokości

podstawy wymiaru ustalonego według dochodów ubezpieczonego z lat 1979 –

1981. Z kolei wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury ustalony od

zarobków wnioskodawcy z 20 najkorzystniejszych lat kalendarzowych wybranych z

całego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu wyniósł 71,33%, a całe

świadczenie również zamknęło się kwotą niższą od dotychczasowej.

Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Okręgowy stwierdził, że w świetle

art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze

zm.) ubezpieczony ma prawo do ustalenia na nowo podstawy wymiaru emerytury

zgodnie z zasadami określonymi w art. 15 tego aktu. W niniejszym przypadku

podstawa wymiaru świadczenia obliczona od zarobków wnioskodawcy z 10

kolejnych lat kalendarzowych wybranych z ostatnich 20 lat poprzedzających rok

wystąpienia z wnioskiem emerytalnym jak i z zastosowaniem dochodów z

najkorzystniejszych 20 lat wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu

społecznemu okazała się niższa od dotychczasowej. Ten ostatni wariant obliczeń

nie ma zresztą zastosowania w sprawie, skoro ubezpieczony przedłożył

zaświadczenia zarobkowe tylko z 16 lat i nie złożył stosownego wniosku w trybie

art. 15 ust. 6 ustawy emerytalno – rentowej. Niemożliwe jest zaś uwzględnienie

propozycji odwołującego, aby ustalić podstawę wymiaru emerytury według

wskaźnika wysokości 169,90% obliczonego od dochodów ubezpieczonego z trzech

kolejnych lat poprzedzających przejście na emeryturę w 1990 r., tj. z lat 1979 –

1981, gdyż taki sposób obliczeń nie ma oparcia w aktualnym brzmieniu przepisów.

Ubezpieczony złożył skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

powyższego wyroku. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenia prawa

materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 112 ust. 1 pkt 1 w związku z

art. 180 ust. 7 pkt 1 oraz art. 180 ust. 1 w związku z art. 180 ust. 7 pkt 1 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Zdaniem

skarżącego przedmiotowy wyrok jest niezgodny z tymi przepisami, a jego wydanie

wyrządziło ubezpieczonemu szkodę odpowiadającą różnicy pomiędzy należną

wnioskodawcy na dzień 19 stycznia 2006 r. emeryturą w wysokości 2.575,80

złotych, a faktycznie otrzymywanym świadczeniem w kwocie 1.853,90 złotych.

Skarżący przyznał, że przedmiotowy wyrok zapadł w pierwszej instancji i

przysługiwała od niego apelacja. Ubezpieczony nie wniósł jednak apelacji, gdyż –

jak oświadczył swemu pełnomocnikowi – sędzia przewodniczący po ogłoszeniu

orzeczenia pogroził mu palcem i powiedział, żeby się nie odwoływać od wyroku.

Niezależnie od tej okoliczności, argumentem za przyjęciem skargi do rozpoznania

na podstawie art. 424¹ § 1 k.p.c. jest fakt, iż ubezpieczony może czuć się

pokrzywdzony przez państwo polskie, ponieważ oceniając jego oczekiwanie na

możliwość

podwyższenia

emerytury

można

mówić

o

naruszeniu

zasad

demokratycznego państwa, zaufania obywateli do państwa i ochrony praw

nabytych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, iż zgodnie z art. 180 ust. 1 pkt 7 ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w razie złożenia

wniosku

o

ponowne

ustalenie

wysokości

świadczenia

przez

doliczenie

nieuwzględnionych okresów składkowych lub nieskładkowych stosuje się art. 112 i

113 tego aktu. W niniejszym przypadku należało zatem doliczyć ubezpieczonemu

po 1,3% kwoty bazowej za każdy dodatkowy rok okresów składkowych. Z kolei w

myśl art. 180 ust. 1 ustawy, osoby, którym w dniu wejścia w życie tego aktu

przysługują emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinne na

podstawie: 1/ przepisów, o których mowa w art. 195, 2/ art. 19a ustawy z dnia 24

maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz.U. Nr

36, poz. 206, Nr 66, poz. 390 i Nr 92, poz. 540) oraz 3/ ustawy z dnia 14 grudnia

1990 r. o rewaloryzacji emerytur i rent dla osób, które ukończyły 80 lat oraz o

zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 92, poz. 540) zachowują prawo do tych

świadczeń w wysokości ustalonej przed dniem wejścia w życie ustawy, z

zastrzeżeniem ust. 2 – 5 i uwzględnieniem ust. 6 – 9. W ocenie skarżącego

przepisy te należy stosować tak, aby przy ustalaniu wysokości emerytury

ubezpieczonego na podstawie art. 112 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych

zachować prawo wnioskodawcy do tych elementów

świadczenia, które wypracował przed wejściem w życie tego aktu w wysokości

korzystnej dla niego. Zastosowanie art. 112 ustawy powinno zatem polegać na

doliczeniu po 1,3% kwoty bazowej za każdy dodatkowy rok okresów składkowych

do świadczenia o dotychczasowym wskaźniku podstawy wymiaru, czyli 169,90%.

Tylko takie rozumienie cytowanych przepisów jest zgodne z wynikającymi z art. 2

Konstytucji

Rzeczypospolitej

Polskiej

zasadami

demokratycznego

państwa

prawnego, zaufania obywateli do państwa i ochrony praw nabytych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

została wprowadzona do Kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia 22

grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy –

Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz.98).

Uzasadnienia dla ustanowienia tej instytucji należy poszukiwać na gruncie

unormowań art. 77 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 417-4172 i

art. 421 k.c. W art. 417¹ § 2 k.c. przyjęto bowiem, że jeżeli szkoda została

wyrządzona

przez

wydanie

prawomocnego

orzeczenia,

można

żądać jej

naprawienia po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu jego niezgodności z

prawem. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

jest jednym z takich „właściwych postępowań”, o jakim stanowi art. 417 1 § 2 k.c.

Jest to specjalny środek prawny, umiejscowiony w Kodeksie postępowania

cywilnego wśród nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Skarga kwalifikowana jest

jako

samodzielny,

autonomiczny

sposób

badania

legalności

działalności

jurysdykcyjnej sądów powszechnych, służący osobie zamierzającej dochodzić od

państwa wynagrodzenia szkody wyrządzonej działaniami władzy publicznej, o

której mowa w art.77 ust.1 Konstytucji.

W myśl art. 424¹ § 1 k.p.c., w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt4 ustawy z

dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr

155, poz. 1037), obowiązującym od 25 września 2010 r., można żądać stwierdzenia

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona

szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie

środków prawnych nie było i nie jest możliwe. W uzasadnieniu projektu ustawy

zmieniającej podkreślono, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

orzeczenia przysługuje tylko od prawomocnych wyroków sądu drugiej instancji

kończących postępowanie w sprawie oraz postanowień co do istoty sprawy

kończących postępowanie, wydanych przez sąd drugiej instancji w postępowaniu

nieprocesowym, w postępowaniu o uznanie i stwierdzenie wykonalności orzeczeń

sądów państw obcych oraz w postępowaniu o uznanie i stwierdzenie wykonalności

wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed sądem

polubownym za granicą (art. 424, art. 519, art. 1148 § 3, art. 1151¹ § 3 i nowy art.

1215 § 3 k.p.c.). Od innych prawomocnych orzeczeń skarga nie przysługuje.

W istocie bowiem powyższa zmiana legislacyjna nie pozbawia strony

możliwości dochodzenia odszkodowania w tytułu szkody wyrządzonej przez

wydanie

prawomocnego

orzeczenia

niezgodnego

z

prawem,

innego

niż

wymienione w art. 424¹ § 1 k.p.c., co więcej – upraszcza jego drogę, gdyż

stosownie do art. 4241b k.p.c. (dodanego na postawie tej samej ustawy) – w

przypadku

prawomocnych

orzeczeń,

od

których

skarga

nie

przysługuje,

odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego

orzeczenia niezgodnego z prawem można domagać się bez uprzedniego

stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi, chyba

że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku jest

nadzwyczajnym – a więc ex definitione – wyjątkowym środkiem zaskarżenia,

przysługującym tylko wtedy, gdy łącznie spełnione są dwie przesłanki. Po pierwsze,

przez wydanie zaskarżonego wyroku stronie została wyrządzona szkoda. Musi więc

istnieć związek przyczynowy między wydaniem orzeczenia a powstaniem szkody,

co strona wnosząca skargę powinna co najmniej uprawdopodobnić (art. 424 5 § 1

pkt 4 k.p.c.). Drugą przesłanką wniesienia skargi jest brak możliwości zmiany lub

uchylenia zaskarżonego wyroku w drodze przysługujących stronie środków

prawnych (zarówno w chwili orzekania co do tej skargi, jak i w przeszłości). Przepis

art. 4241 § 1 k.p.c. wprowadza do Kodeksu postępowania cywilnego znane

doktrynie pojęcie środków prawnych. Na ogół przyjmuje się, że pojęcie środków

prawnych jest szersze od pojęcia środków zaskarżenia. Przez środki prawne należy

więc rozumieć nie tylko zwyczajne środki zaskarżenia, czyli środki odwoławcze

(apelację i zażalenie), inne środki zaskarżenia (w rozumieniu art. 363 § 1 k.p.c.,

określane również mianem szczególnych, jak np. sprzeciw od wyroku zaocznego,

zarzuty od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, sprzeciw od nakazu

zapłaty w postępowaniu upominawczym) oraz nadzwyczajne środki zaskarżenia

(przede wszystkim skargę kasacyjną i skargę o wznowienie postępowania). Skarga

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku jest dopuszczalna,

gdy zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze jednego z tak rozumianych środków

prawnych nie była i nie jest możliwa (co strona musi wykazać w treści skargi - art.

4245 § 1 pkt 5 k.p.c.).

Zgodnie z art. 4248 § 2 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia podlega odrzuceniu, jeżeli zmiana zaskarżonego

orzeczenia w drodze innych środków prawnych była lub jest możliwa. Przepis ten

stanowi podstawę odrzucenia skargi wniesionej mimo możliwości (aktualnej lub

istniejącej w przeszłości) wzruszenia orzeczenia w drodze innych środków

prawnych. Skuteczne wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia jest zatem niewątpliwie uzależnione od spełnienia

istotnego warunku, polegającego na tym, że zmiana lub uchylenie zaskarżonego

orzeczenia przez wniesienie przewidzianych prawem środków prawnych nie jest

aktualnie możliwa, jak również taka możliwość nie istniała wcześniej od chwili

wydania zaskarżonego orzeczenia.

Co do zasady skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia nie może być kierowana do wyroku sądu pierwszej instancji oraz do

tych wyroków sądu drugiej instancji, których trafność i legalność mogła zostać

zakwestionowana w drodze przysługujących stronie środków prawnych. W

przeciwnym razie skarga straciłaby swoją wyjątkowość i stałaby się zwykłym

środkiem

do

weryfikacji

prawomocnych

wyroków

i

to

również

pierwszoinstancyjnych. Rozstrzyganie sporu (sprawy sądowej) odbywa się bowiem

w zwykłym postępowaniu i między jego stronami. Cechą szczególnej skargi

unormowanej w art. 424¹ i nast. k.p.c. jest więc wyczerpanie toku instancji i

możliwości

odwoławczych

w

sprawie

pierwotnej.

Skarga

o

stwierdzenie

niezgodności z prawem nie może być zaś traktowana jako alternatywny,

uzupełniający

środek

przysługujących

w

zaskarżenia

postępowaniu

wobec

zasadniczym,

instrumentów

a

uprawnienia

procesowych

strony

do

kwestionowania zgodności prawomocnego wyroku z prawem nie mogą być

oceniane w oderwaniu od staranności zachowania w toku postępowania

instancyjnego. Nie sposób zatem aprobować tezy, że skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem miałaby przysługiwać od wszelkich wyroków, a zwłaszcza

wydanych przez sąd pierwszej instancji, które uprawomocniły się w następstwie

niewniesienia lub nieskutecznego wniesienia przez stronę zwyczajnego środka

zaskarżenia (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 lipca 2007 r., SK 4/07,

OTK – A 2007, nr 7, poz. 83 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1

października 2008 r., V CNP 79/08, LEX nr 512973 i z dnia 9 grudnia 2008 r., I BU

4/08, OSNP 2010, nr 13 – 14, poz. 175). Odstępstwo od wskazanej reguły

przewiduje art. 424¹ § 2 k.p.c., który statuuje uprawnienie do wniesienia skargi od

prawomocnego wyroku sądu pierwszej lub drugiej instancji, gdy strona nie

skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, a zmiana bądź uchylenie

wyroku w drodze innych środków prawnych nie jest możliwa. Dopuszczalność

skargi w takich przypadkach uzależniona jest jednak od spełnienia dwóch

dodatkowych kryteriów kwalifikacyjnych: istnienia wyjątkowego wypadku oraz

występowania niezgodności orzeczenia z prawem o kwalifikowanym charakterze,

wynikającym z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub

konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela. Cytowane unormowanie

z racji swego szczególnego charakteru powinno być wykładane ściśle. Możliwość

skorzystania przez stronę ze skargi w omawianej sytuacji zależy więc zarówno od

przyczyn niezgodności z prawem wyroku, ocenianych w kontekście naruszenia

podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw

człowieka i obywatela, jak i od powodów, dla których strona postępowania

sądowego nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych do zaskarżenia

orzeczenia.

Odnośnie do pierwszej z przesłanek wymienionych w art. 424¹ § 2 k.p.c., tj.

sfery podstaw niezgodności z prawem prawomocnego wyroku, warto zauważyć, iż

nie chodzi o niezgodność z prawem tylko taką, o jakim mowa w § 1 tegoż artykułu,

lecz o niezgodność kwalifikowaną, polegającą na naruszeniu podstawowych zasad

porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela.

Inaczej rzecz ujmując, podstawa skargi powinna wskazywać i wykazywać

szczególny przypadek naruszenia prawa w wyniku wydania zaskarżonego wyroku

przez skonkretyzowanie norm prawnych wyrażających owe podstawowe zasady,

wolności lub prawa. Spełnienie przez stronę wymagania z art. 424 5 § 1 pkt 5 in fine

k.p.c. sprowadza się zatem do zawarcia w skardze wyodrębnionej, jurydycznej

argumentacji, przestawiającej jakie podstawowe zasady porządku prawnego lub

konstytucyjnych wolności albo prawa człowieka i obywatela narusza zaskarżony

wyrok i wskazania, na czym polegała obraza przepisów mających znaczenie dla ich

obrony (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2006 r., II CNP 2/06,

OSNC 2006, nr 6, poz. 112). W wypadku powołania się na naruszenie

podstawowych zasad porządku prawnego konieczne jest więc wykazanie, że dana

zasada istnieje i ma podstawowe znaczenie dla porządku prawnego oraz dokładne

określenie w jaki sposób doszło do naruszenia tej zasady w wyniku wydania

orzeczenia. Gdy zaś skarżący powołuje się na naruszenie konstytucyjnych wolności

albo praw człowieka i obywatela niezbędne jest oprócz wskazania danej zasady,

przytoczenie przepisu Konstytucji, z którego zasada wynika oraz dokładne

określenie sposobu jej naruszenia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2

lutego 2010 r., IV CNP 101/09, LEX nr 590258). Wykazanie obydwu przesłanek

dopuszczalności skargi wymienionych w art. 424¹ § 2 k.p.c. stanowi samoistny

element tegoż nadzwyczajnego środka zaskarżenia i należy do jego wymogów

konstrukcyjnych,

którego

brak

nie

może

być

przez

stronę

naprawiony

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2008 r., II BU 56/07, LEX nr

452485). Należy pamiętać, iż każde wymaganie przewidziane w art. 424 5 § 1 k.p.c.

ma charakter samoistny, powinno być zatem spełnione samodzielnie, niezależnie

od innych wymagań. Zamieszczenie w skardze poszczególnych jej elementów

konstrukcyjnych powinno nastąpić w sposób jednoznaczny i wyraźny tak, aby Sąd

Najwyższy nie musiał domniemywać ich istnienia i doszukiwać się ich w innych

elementach skargi (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2006 r., III

CNP 62/06, LEX nr 610081).

W

niniejszym

przypadku

nie

dopełniono

powyższego

warunku

konstrukcyjnego skargi. Powołanie się przez stronę skarżącą na naruszenie – w

wyniku wydania prawomocnego wyroku Sądu pierwszej instancji - zasad

demokratycznego państwa prawnego, zaufania obywateli do państwa i ochrony

praw nabytych jest zbyt ogólnikowe i przez to nieskuteczne. Skarżący nie wskazał

w ramach podstawy skargi przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej lub

innych aktów prawnych, z których wynikają wzmiankowane przez niego zasady,

wolności oraz prawa

i nie wnosił o

stwierdzenie

niezgodności z nimi

przedmiotowego orzeczenia. Dopiero w uzasadnieniu skargi powołał art. 2

Konstytucji, ale nie przedstawił żadnego wywodu jurydycznego, który wyjaśniałby,

na czym polega obraza w zaskarżonym wyroku przepisów prawa materialnego

oceniana w kontekście tegoż unormowania. Argumentacją taką nie jest bowiem

lakoniczne stwierdzenie, że ubezpieczony ”może czuć się pokrzywdzony przez

państwo polskie, ponieważ oceniając jego oczekiwane na możliwość podwyższenia

emerytury można mówić o naruszeniu zasad demokratycznego państwa prawnego,

zaufania obywateli do państwa i ochrony praw nabytych”.

W sprawie nie zostało też spełnione drugie kryterium dopuszczalności skargi

z art. 424¹ § 2 k.p.c., czyli wyjątkowość przyczyn nieskorzystania przez stronę z

przysługujących jej środków zaskarżenia wyroku.

W tej materii godzi się przypomnieć, że w świetle poglądów judykatury

okoliczności, w jakich doszło do niezaskarżenia wadliwego z punktu widzenia

strony orzeczenia, mają zasadnicze znaczenie dla odpowiedzialności subsydiarnej

Skarbu Państwa, to bowiem strona winna wykazać, że za pomocą dostępnych jej

środków prawnych uczyniła wszystko, żeby uniknąć szkody lub zapobiec jej

powstaniu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2008 r., II BU 56/07,

LEX nr 452485). Podkreśla się, iż skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku jest niedopuszczalna, jeżeli była możliwa zmiana lub

uchylenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych, a skarżący

nie skorzystał z możliwości ich wniesienia (postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia 2 marca 2006 r., I BU 2/05, LEX nr 299165 i z dnia 5 lutego 2007 r., I BU

12/06, OSNP 2008, nr 5-6. poz. 82). Sytuacja taka ma zaś miejsce zarówno wtedy,

gdy strona świadomie zrezygnowała z wniesienia przysługującego jej środka

zaskarżenia jak i w przypadku zawinionego przez nią nieskorzystania z dostępnego

środka prawnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2008 r., V

CNP 187/07, OSNC – ZD 2008, nr 4, poz. 107). W orzecznictwie Sądu

Najwyższego zostało wyjaśnione, że przyczyny nieskorzystania przez stronę z

przysługujących jej środków zaskarżenia w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. muszą

mieć charakter wyjątkowy w znaczeniu obiektywnym, co oznacza, że chodzi o

szczególne okoliczności obiektywnie uniemożliwiające stronie wniesienie środka

zaskarżenia, a nie o okoliczności subiektywne, wynikające z woli lub zaniedbań

strony. Wnosząc skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia, strona musi zatem wykazać, że nieskorzystanie przez nią z

przysługującego środka prawnego nastąpiło z wyjątkowych powodów mających

charakter siły wyższej, takich jak ciężka choroba, katastrofa, klęska żywiołowa, czy

wyjątkowych okoliczności leżących po stronie osób trzecich, np. błędna informacja

udzielona prze pracownika sądu, które to okoliczności obiektywnie rzecz biorąc

uniemożliwiły

wniesienie

środka

zaskarżenia

(por.

postanowienia

Sądu

Najwyższego: z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC 2006, nr 6, poz. 113; z

dnia 19 grudnia 2006 r., II CNP 112/06, LEX nr 610073; z dnia 7 lutego 2008 r., IV

CNP 217/07, OSNC-ZD 2008, nr 4, poz. 114 oraz z dnia 10 sierpnia 2010 r., II CNP

38/10, LEX nr 603890 i II CNP 39/10, LEX nr 603891). Nie ma natomiast takiego

charakteru sytuacja, gdy strona zrezygnowała z wniesienia środka zaskarżenia,

bowiem w jej ocenie nie miała do tego podstaw i nie wierzyła w jego skuteczność

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2007 r., IV CNP 37/07, LEX

nr 315545).

Wracając do realiów niniejszej sporawy należy stwierdzić, że skarżący nie

wskazał żadnej wyjątkowych powodów obiektywnie uniemożliwiających mu

wniesienie apelacji od wyroku Sądu pierwszej instancji. Taką okolicznością nie jest

rzekome

„pogrożenie

palcem”

przez

sędziego

prowadzącego

rozprawę

i

poradzenie stronie, aby się nie odwoływać od wyroku. Warto zauważyć, że sam

autor skargi zdaje się powątpiewać w prawdziwość tego rodzaju twierdzeń

ubezpieczonego, skoro nawet nie podjął próby ich uprawdopodobnienia.

Mając powyższe na względzie, z mocy art. 4248 § 2 k.p.c. orzeczono jak w

sentencji postanowienia.