III ARN 8/94 · Sąd Najwyższy

20. Wyrok z dnia 3 marca 1994 r.

III ARN 8/94

Nawet oczywistoœć naruszenia prawa nie jest wystarczajšcš przesłankš

do uznania, że zaskarżony rewizjš nadzwyczajnš wyrok rażšco narusza prawo

w rozumieniu art. 417 § 1 k.p.c. Za rażšce należy uznać tylko takie

naruszenie

prawa w wyniku którego, powstajš skutki niemożliwe do zaakceptowania z

punktu widzenia praworzšdnoœci.

Przewodniczšcy SSN: Walery Masewicz, Sędziowie SN: Adam Józefowicz,

Jerzy Kwaœniewski, Janusz Łętowski (sprawozdawca), Andrzej Wróbel,

Sšd Najwyższy z udziałem prokuratora Waldemara Grudzieckiego, po

rozpoznaniu w dniu 3 marca 1994 r. sprawy ze skargi Ryszarda W. na

decyzję

Wojewody Przemyskiego z dnia 31 sierpnia 1992 r., [...], w przedmiocie

pozwolenia

na budowę budynku gospodarczego na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra

Sprawiedliwoœci [...] od wyroku Naczelnego Sšdu Administracyjnego-Oœrodek

Zamiejscowy w Krakowie z dnia 23 wrzeœnia 1993 r. [...]

o d d a l i ł

rewizję nadzwyczajnš.

U z a s a d n i e n i e

Minister Sprawiedliwoœci wniósł w dniu 26 stycznia 1994 r. rewizję

nadzwyczajnš od wyroku Naczelnego Sšdu Administracyjnego-Oœrodek Zamiejscowy w

Krakowie z dnia 23 wrzeœnia 1993 r. [...],wydanego w sprawie ze skargi

Ryszarda

W. na decyzję Wojewody Przemyskiego z dnia 31 sierpnia 1992 r. [...] w

przedmiocie pozwolenia na budowę budynku gospodarczego. Powyższemu wyrokowi

zarzucił

rażšce naruszenie prawa, w szczególnoœci art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy z

dnia 20

paœdziernika 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm.) oraz

§ 12 i

13 rozporzšdzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony

œrodowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim

powinny

odpowiadać budynki (Dz. U. Nr 17, poz. 62). w konsekwencji wniósł o

uchylenie

zaskarżonego wyroku i o przekazanie sprawy Naczelnemu Sšdowi

Administracyjnemu-Oœrodek Zamiejscowy w Krakowie do ponownego

rozpoznania.

Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następujšco:

Wojewoda Przemyski, po kilkakrotnym rozpatrzeniu sprawy, decyzjš z

dnia

31 sierpnia 1992 r. z powołaniem się na przepisy art. 138 § 1 pkt 2

k.p.a. oraz art.

28, 29, 53 i 54 Prawa budowlanego i §§ 43, 44 ust. 1 i 48 rozporzšdzenia

Ministra

Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony œrodowiska z dnia 20 lutego

1975 r.

w sprawie nadzoru urbanistyczno - budowlanego (Dz.U. Nr 8, poz. 48 ze

zm.) uchylił

decyzję Wójta Gminy D. z dnia 15 czerwca 1992 r. odmawiajšcš Kazimierzowi

O. pozwolenia na budowę budynku gospodarczo-garażowego na działce [...] w

miejscowoœci [...] i orzekł o udzieleniu pozwolenia na budowę tegoż

budynku. Organ

odwoławczy nie podzielił stanowiska wyrażonego w decyzji organu I

instancji

odnoœnie kolizji projektowanego obiektu z wymogami okreœlonymi w § 12

ust. 1 i 2

rozporzšdzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony

œrodowiska

z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny

odpowiadać

budynki (Dz. U. nr. 17, poz. 62). Zdaniem organu odwoławczego w zwišzku z

istniejšcym zainwestowaniem działki inwestora nie ma innej możliwoœci

lokalizacji

przedmiotowego obiektu niż ta wskazana na planie zagospodarowania.

Wskazana

przez inwestora lokalizacja obiektu została poza tym pozytywnie

zaopiniowana przez

Wojewódzkš Komendę Straży Pożarnej w Przemyœlu oraz przez Zakład

Energetyczny w Zamoœciu.

Skarga Ryszarda W.-właœciciela sšsiedniej nieruchomoœci-na tę

decyzję

została oddalona zaskarżonym wyrokiem Naczelnego Sšdu Administracyjnego.

W

ocenie Sšdu usytuowanie inwestycji Kazimierza O. w niczym nie narusza

praw

skarżšcego, skoro sporny obiekt ma być usytuowany naprzeciw takiego

samego

budynku inwentarskiego skarżšcego, wybudowanego także z materiałów

niepalnych

oraz ze œcianš oddzielenia przeciwpożarowego. Skoro poza tym projektowany

budynek ma być budynkiem gospodarczo-garażowym, to-zdaniem Sšdu-na takie

usytuowanie go, jak to okreœlono w zaskarżonej decyzji, pozwala także §

rozporzšdzenia z dnia 3 lipca 1980 r.

W ocenie rewidujšcego powyższy wyrok rażšco narusza powołane wyżej

przepisy prawa. Zgodnie ze stanowiskiem Ministra Sprawiedliwoœci przepisy

rozporzšdzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony

œrodowiska

z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny

odpowiadać

budynki (Dz. U. Nr 17, poz. 62) okreœlajš w Dziale 2 dwa rodzaje wymogów

odległoœciowych sytuowania budynków mieszkalnych i gospodarczych na

działkach

zagrodowych oraz wolnostojšcych jednorodzinnych domów mieszkalnych.

Przewidujš mianowicie minimalne normy odległoœciowe projektowanych

budynków w

odniesieniu do istniejšcej już zabudowy na działkach oraz do granic

sšsiednich

działek. O ile chodzi o wymóg odległoœciowy sytuowania budynku w

odniesieniu do

granic sšsiednich działek, to został on w sposób precyzyjny okreœlony w §

12 ust. 1 i

2 powołanego rozporzšdzenia. Stosownie do uregulowania zawartego w § 12

ust. 1

budynki mieszkalne oraz gospodarcze mogš być sytuowane w zasadzie w

odległoœci

co najmniej 4 m od granic działki. W przypadku, gdy œciana budynku od

strony

sšsiedniej działki nie ma otworów okiennych lub drzwiowych, odległoœć ta

może być

zmniejszona do 3 m. Dalsze zmniejszenie minimalnej odległoœci dozwolone

jest

tylko wówczas, gdy na działce sšsiedniej istnieje zabudowa w odległoœci

większej niż

4 m, lecz wówczas odległoœć między budynkiem istniejšcym a projektowanym

powinna wynosić co najmniej 8 m (§ 12 ust. 2).

Wedle wywodów rewizji nadzwyczajnej w sprawie niniejszej bezsporne

jest,

że zaaprobowana zaskarżonym wyrokiem decyzja Wojewody Przemyskiego

udzieliła

pozwolenia na usytuowanie budynku gospodarczo-garażowego w odległoœci 1,5

m

od granicy z działkš skarżšcego oraz w odległoœci 3 m od jego budynku

inwentarsko-składowego. W takiej sytuacji oczywiste jest, że tego rodzaju

lokalizacja

przedmiotowego obiektu budowlanego nie spełnia żadnego z wymogów

przewidzianych w § 12 ust. 1 i 2 rozporzšdzenia. Nie sposób się też

zgodzić ze

stanowiskiem Sšdu, iż usytuowanie obiektu w odległoœci 1,5 m od granicy

działki

spełnia wymóg okreœlony w § 13 rozporzšdzenia. Przepis ten będšcy

wyjštkiem od

zasad okreœlonych w § 12 (o czym œwiadczy m.in. wymóg uzyskania zgody od

terenowego organu administracji państwowej) dopuszcza sytuowanie

bezpoœrednio

przy granicy działki budynku gospodarczego, przy spełnieniu okreœlonych w

nim

warunków. Zarówno wykładnia gramatyczna jak i celowoœciowa tego przepisu

nie

może jednak uzasadniać stanowiska, że skoro dopuszcza on możliwoœć

sytuowania

budynków gospodarczych bezpoœrednio przy granicy działki, to z tego ma

wynikać,

że tym bardziej dozwala on na sytuowanie takiego obiektu w odległoœciach

mniejszych aniżeli okreœlone § 12 ust. 1 i 2. Dopuszczalnoœć sytuowania

budynków

gospodarczych bezpoœrednio przy granicy działki ma bowiem swoje

racjonalne i

pragmatyczne umotywowanie. Zezwala bowiem na zabudowę "zbliœniaczonš",

zezwalajšcš właœcicielom sšsiednich działek na optymalne ich

wykorzystanie w

procesie inwestycyjnym. Jest zaœ oczywiste, że usytuowanie obiektu

budowlanego w

odległoœci np. 1,5 m jak w sprawie niniejszej, nie tylko, że nie pozwoli

na optymalne

wykorzystanie sšsiedniej działki w jej prawidłowej zabudowie, lecz wręcz

w

znakomity sposób je utrudni, zmuszajšc jej właœciciela do usytuowania

swojego

budynku gospodarczego w odległoœci 6,5 m od granicy działki (§ 12 ust.

2).

Wedle poglšdu rewidujšcego oznacza to niewštpliwie ograniczenie

uprawnień

własnoœciowych właœciciela sšsiedniej działki w zakresie rozporzšdzenia

niš na cele

inwestycyjne, kolidujšce z ustawowymi gwarancjami zawartymi m.in. w art.

140 kc, a

także godzšce w zasadę ochrony uzasadnionych interesów osób trzecich

(art. 5 ust.

1 pkt 6 Prawa budowlanego).

Rewizja nadzwyczajna wywodzi ponadto, iż przepisy prawa budowlanego

należš do bezwzględnie obowišzujšcych i w konsekwencji okreœlonymi w nich

wymogami zwišzane sš nie tylko strony postępowania administracyjnego,

lecz w

takim samym stopniu organy je stosujšce. Stšd też organ odwoławczy nie

był

władny, bez uprzedniego dokonania odstępstwa od przepisów technicznobudowlanych lub norm wydanych w trybie art. 10 Prawa budowlanego, udzielić

pozwolenia

na budowę z oczywistym naruszeniem wymogów odległoœciowych okreœlonych w

Dziale 2 rozporzšdzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny

odpowiadać budynki. W żadnym zaœ wypadku nie można uznać za zasadny

argumentu majšcego przemawiać za koniecznoœciš takiej lokalizacji

przedmiotowego budynku istniejšcym zainwestowaniem działki inwestora, w sytuacji, gdy

zainwestowanie to ma oczywiste znamiona samowoli budowlanej.

Sšd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z wyraœnie brzmišcym przepisem art. 417 § 1 k.p.c. Sšd

Najwyższy

może uwzględnić rewizję nadzwyczajnš tylko wówczas, gdy zaskarżony wyrok

rażšco narusza prawo. Pojęcie "rażšcego naruszenia" prawa było już

wielokrotnie

wyjaœniane w orzecznictwie. W œwietle wielu orzeczeń zarówno Sšdu

Najwyższego

jak i Naczelnego Sšdu Administracyjnego (por. m.in. rekapitulujšcy owo

orzecznictwo wyrok Sšdu Najwyższego z 18 listopada 1993 r. w sprawie III ARN

56/93) rysuje

się wyraœnie stanowisko, zgodnie z którym rażšcym naruszeniem prawa jest

tylko

takie jego naruszenie, w wyniku którego powstajš skutki niemożliwe do

zaakceptowania z punktu widzenia praworzšdnoœci. Nawet oczywistoœć

naruszenia

prawa nie jest wystarczajšcym warunkiem, by tylko z tego względu uznać to

naruszenie za rażšce. Różni się ono bowiem od zwykłego naruszenia prawa

cechami, które powodujš, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji, jako

aktu

wydanego przez organy praworzšdnego państwa (orzeczenie Naczelnego Sšdu

Administracyjnego z dnia 26 lipca 1987 r., SA 929/86). Podobnie

stanowisko

zajmował też SN w odniesieniu do spraw cywilnych (III CRN 265/67, III CRN

314/87). Można zatem stwierdzić, że mamy w tym zakresie do czynienia z

jednolitym

orzecznictwem, a Sšd Najwyższy w obecnym składzie nie widzi powodu, aby w

odniesieniu do tej właœnie sprawy powyższš linię orzecznictwa naruszać.

W sprawie niniejszej mamy do czynienia nie tylko z abstrakcyjnš

problematykš naruszenia przepisów prawa lecz z koniecznoœciš wyważenia

sprzecznych

interesów stron postępowania, będšcych właœcicielami sšsiadujšcych ze

sobš

działek. Jeden z sšsiadów wystawił budynek gospodarczo-garażowy w

niewielkiej

odległoœci od wspólnej granicy obu działek, co naruszało przepisy

lokalizacyjne, ale jak wyjaœnił na rozprawie przed Sšdem Najwyższym pełnomocnik Wojewody

Przemyskiego - praktyka liberalnego traktowania tego rodzaju wymogów jest

powszechna na terenie województwa, pod warunkiem dochowania wymagań

przeciwpożarowych i w takich sytuacjach administracja skłonna jest

wydawać

decyzje pozytywne. Obecnie z podobnym zamiarem wystšpił także drugi

sšsiad, co

jednak wywołuje opór pierwszego, domagajšcego się rygorystycznego

stosowania

wobec sšsiada tych samych przepisów, które wobec niego samego zostały

zastosowane przez administrację ze znacznym liberalizmem. Naczelny Sšd

Administracyjny - uwzględniajšc stanowisko administracji wojewódzkiej,

która bardzo

skrupulatnie przeprowadziła całoœć postępowania w tej sprawie, łšcznie z

uzyskaniem pozytywnej opinii Wojewódzkiej Komendy Straży Pożarnej doszedł do

przekonania, że zaskarżona decyzja w œwietle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie powinna być uznana za naruszajšcš prawo i oddalił

skargę.

Stanowisko to - jak wspomniano wyżej-kwestionuje wnoszšcy rewizję

nadzwyczajnš Minister Sprawiedliwoœci.

Sšd Najwyższy nie może jednak podzielić stanowiska rewizji

nadzwyczajnej,

iż zaskarżony wyrok narusza prawo w sposób rażšcy, co mogłoby stanowić

podstawę do jego uchylenia.

Należy bowiem mieć na względzie, iż wzruszenie zakwestionowanego

wyroku

NSA w istocie rzeczy prowadziłoby do zgoła nieuzasadnionego faktycznego

uprzywilejowania tylko jednej ze stron postępowania: tej mianowicie,

która postawiła

swój budynek wczeœniej. Jest to jednak zbyt wštła przesłanka, by na jej

podstawie

osłabiać działanie fundamentalnej konstytucyjnej zasady, iż wszyscy

obywatele sš

równi wobec prawa.

Sšd Najwyższy podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone w

orzeczeniu

NSA z dnia 10 paœdziernika 1983 r. (I SA 367/83) zgodnie z którym

niedopuszczalne

byłoby takie prowadzenie postępowania, w którym uwzględnionoby tylko

interesy

jednej ze stron, nie uwzględniajšc przeciwnych interesów drugiej. Również

w

orzeczeniu z 30 czerwca 1987 r. (IV SA 129/87) Naczelny Sšd

Administracyjny

zwrócił uwagę, że jeœli prawo pozostawia organowi administracji pewnš

sferę

uznania, wówczas naruszenie zasady równoœci stron wobec prawa może być

podstawš uchylenia decyzji i to stanowisko - zdaniem obecnego składu Sšdu

Najwyższego - zasługuje na aprobatę.

Również w orzecznictwie Sšdu Najwyższego - odwołujšcym się w tym

zakresie do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego - wyrażone jest zbliżone

stanowisko.

M.in. w orzeczeniu Sšdu Najwyższego z 29 maja 1991 r. (III ARN 18/91)

wypowiedziano poglšd, iż obywatele, których prawna i faktyczna sytuacja

jest

zbliżona, mogš oczekiwać od organów administracji, iż zostanš wobec nich

podjęte

decyzje o podobnej, jeœli nie o tożsamej treœci. Różnicowanie sytuacji

obywateli w

podobnych okolicznoœciach możliwe jest tylko w oparciu o zasadniczš różnš

sytuację faktycznš, wyraœny nakaz prawa lub ze względu na wyraœny interes

publiczny. Muszš to być jednak okolicznoœci wyraœnie w uzasadnieniu

decyzji

przedstawione, udowodnione i ocenione, jako stwarzajšce konkretnš

podstawę do

kształtowania treœci decyzji.

Takie jednak okolicznoœci w niniejszej sprawie nie zachodzš.

Przeciwnie,

organy administracji wojewódzkiej wydały w stosunku do obu sšsiadów

identyczne

pozwolenia budowlane, czemu obecnie sprzeciwia się jeden z sšsiadów,

domagajšc

się w istocie dla siebie uprzywilejowanej sytuacji, wbrew stanowisku

administracji

wojewódzkiej i NSA. Skoro jednak tego rodzaju stanowisko strony

postępowania nie

może podlegać ochronie, nie ma też podstaw, by uznać zaskarżony wyrok NSA

za

rażšco naruszajšcy prawo.

Bioršc te wszystkie okolicznoœci pod uwagę, Sšd Najwyższy na

zasadzie art.

421 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.