III ARN 12/95 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 20 kwietnia 1995 r.

III ARN 12/95

Organem właściwym do orzekania w sprawach wszczętych, lecz nie

zakończonych ostateczną decyzją o odszkodowaniu za grunt przejęty na własność Państwa w trybie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w

miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192 ze zm.), która utraciła moc na podstawie art. 89 pkt 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze

zm.) jest rejonowy organ rządowej administracji ogólnej.

Przewodniczący SSN: Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Adam Józefowicz (sprawozdawca), Jerzy Kwaśniewski, Janusz Łętowski, Jadwiga Skibińska-Adamowicz

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Waldemara Grudzieckiego, po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 1995 r. sprawy ze skargi Andrzeja G. i Stanisława G. na decyzję Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym Województwa T. z dnia

17 sierpnia 1993 r., [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku

Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 7

października 1994 r., [...]

1) u c h y l i ł zaskarżony wyrok;

2) stwierdził nieważność decyzji Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym Województwa T. z dnia 17 sierpnia 1993 r., [...] oraz poprzedzającej ją

decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia 5 maja 1993 r., [...].

3) zasądził od Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym Województwa T. na rzecz Andrzeja G. tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym kwotę sto dziewiętnaście (119) złotych 62 grosze.

Uzasadnienie

Prezydent Miasta T. zarządzeniem [...] z dnia 28 czerwca 1979 r., wydanym na

podstawie art. 2 i 5 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.

U. Nr 27, poz. 192 ze zm.), jak również na podstawie § 13 rozporządzenia Ministra

Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 28 sierpnia 1972 r. w sprawie trybu

ustalania, rozgraniczania i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego na obszarze miast i osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 242) ustalił zgodnie ze

szczegółowym planem zagospodarowania przestrzennego "K. III" w T., teren budowlany i dokonał jego podziału na normatywne działki budowlane. Zarządzeniem tym została objęta część nieruchomości Józefy G. z przeznaczeniem na poszerzenie ulicy S. w

T. W dniu 17 marca 1992 r. Andrzej G. i Stanisław G., jako następcy prawni Józefy

G., wystąpili do Zarządu Miasta T. o przyznanie odszkodowania za przejętą część

nieruchomości.

Działając z upoważnienia Prezydenta Miasta T., Naczelnik Wydziału Gospodarki

Gruntami i Rolnictwa decyzją z dna 5 maja 1993 r. [...] ustalił odszkodowanie za część

działki [...] obrębu [...] włączonej do terenów budownictwa jednorodzinnego "K.III" na

kwotę 29.904.000 zł i zobowiązał Urząd Miasta w T. do wypłaty odszkodowania po

połowie na rzecz wnioskodawców.

Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym Województwa T. po rozpoznaniu odwołania wnioskodawców od powyższej decyzji z dnia 5 maja 1993 r., decyzją z dnia 17 sierpnia 1993 r. [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, uznając zarzuty odwołania za nieuzasadnione.

Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie po rozpoznaniu skarg Andrzeja G. i Stanisława G. na powyższą decyzję Kolegium Odwoławczego,

wyrokiem z dnia 7 października 1994 r., [...] oddalił skargi. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że wnioskodawcy uzyskali z mocy art. 55

ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu

nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.) roszczenie o

rewaloryzację odszkodowania ustalonego w decyzji na dzień jego wypłaty. Strony mogą

w drodze porozumienia ustalić wysokość kwoty o jaką wzrasta odszkodowanie wskutek

rewaloryzacji. Wobec tego, że przepisy nie określają zasad rewaloryzacji

odszkodowania - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - organ administracyjny

może skorzystać z metody rewaloryzacji, przewidzianej w § 6 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 16 lipca 1991 r. w sprawie zasad i trybu rozliczeń w razie zwrotu

wywłaszczonej nieruchomości (Dz. U. Nr 72, poz. 315 ze zm.). Wobec nie stwierdzenia

naruszenia prawa Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 5 k.p.a. skargi

oddalił.

Od powyższego wyroku złożył rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości

zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 207 § 5 k.p.a.

oraz art. 10 ust. 5 i art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce

gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i orzeczenie nieważności decyzji Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku

Samorządowym Województwa T. z dnia 17 sierpnia 1993 r., [...] oraz utrzymanej nią w

mocy decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia 5 maja 1993 r., bądź o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.

Prokurator poparł rewizję nadzwyczajną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona, gdyż zaskarżony wyrok i poprzedzające

go decyzje organów administracyjnych zostały wydane z rażącym naruszeniem

przepisów prawa,wskazanych w zarzutach rewizji nadzwyczajnej. Przepis art. 10 ust. 3

ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego

oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192 ze zm.)

stanowił, że w sprawach o odszkodowanie za nieruchomości, które przeszły na

własność Państwa, mają zastosowanie przepisy o wywłaszczaniu nieruchomości.

Sprawy dotyczące wywłaszczania nieruchomości w czasie podjęcia wymienionego na

wstępie zarządzenia [...] Prezydenta Miasta T. regulowała ustawa z dnia 12 marca 1958

r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1974 r., Nr

10, poz. 64 ze zm.). Obie wymienione wyżej ustawy utraciły moc obowiązującą zgodnie

z art. 89 pkt 3 i 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i

wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.).

W myśl przepisu art. 87 ust. 1 tej ostatniej ustawy sprawy wszczęte, lecz nie

zakończone decyzją ostateczną o odszkodowaniu przed dniem wejścia w życie ustawy

prowadzi się na podstawie jej przepisów z wykorzystaniem zebranego materiału.

Według art. 10 ust. 5 wymienionej ustawy odszkodowanie ustala się według zasad

obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Organem właściwym do

prowadzenia postępowania i orzekania o odszkodowaniu jest z mocy art. 48 ust. 1

powyższej ustawy rejonowy organ rządowej administracji ogólnej. Tak też stanowi art. 5

pkt 21/I litera c ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji

określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji

rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.). W związku z

tym o odszkodowaniu powinien orzekać kierownik urzędu rejonowego. Stosownie do

przepisu art. 19 k.p.a. organy administracji obowiązane są przestrzegać z urzędu swojej

właściwości rzeczowej i miejscowej. Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o

właściwości stanowi podstawę do stwierdzenia jej nieważności zgodnie z art. 156 § 1

pkt 1 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny wydając zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok

nie zwrócił uwagi na tę istotną kwestię właściwości organów do orzekania o odszkodowaniu, którą to wadliwością dotknięte są wymienione wyżej decyzje: Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym Województwa T. z dnia 17 sierpnia 1993 r. i

Prezydenta Miasta T. z dnia 5 maja 1993 r. Na skutek tego zaskarżone orzeczenie

Sądu Administracyjnego zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 207 § 1, 3 i 5

k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmowano, że w sprawach o odszkodowanie za grunty przejęte na własność

Państwa na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. orzeka kierownik urzędu rejonowego w I instancji i wojewoda, jako organ II instancji (por. np. nie publikowane wyroki

NSA z dnia 13 października 1994 r., SA/Lu 278/94 i z dnia 20 września 1994 r., IV SA

1090/.93). Także rozstrzygając spór, o którym mowa w art. 22 § 2 k.p.a., tj. o właściwość między organami samorządu terytorialnego i terenowym organem administracji

rządowej w przedmiocie ustalenia odszkodowania za grunt przejęty na własność Państwa w trybie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r., Naczelny Sąd Administracyjny w

postanowieniu z dnia 30 września 1993 r., IV SA 1763/92 i z dnia 7 grudnia 1992 r.,

779/92 (nie publikowanym), na podstawie art. 216 b § 2 k.p.a. wyznaczył kierownika

urzędu rejonowego do ustalenia odszkodowania za grunt, przejęty na własność

Państwa.

Mając na uwadze wskazane wyżej rażące naruszenie przepisów prawa, kolidujące z ustalonym orzecznictwem sądowym, Sąd Najwyższy uznał, że rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona i podlega uwzględnieniu.

Sąd Najwyższy z mocy art. 422 § 1 k.p.c. w związku z art. 211 k.p.a. uchylił

zaskarżone orzeczenie.

Mając na względzie naruszenie przez Naczelny Sąd Administracyjny art. 207 § 1

i § 3 w związku z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Sąd Najwyższy stwierdził także nieważność

poprzedzających ten wyrok decyzji administracyjnych, czego nie uczynił Sąd Administracyjny, pomimo, iż skargi wnioskodawców podlegały z urzędu uwzględnieniu. W tej

sytuacji Sąd Najwyższy na zasadzie art. 208 k.p.a. zasądził na rzecz skarżącego zwrot

kosztów postępowania.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.