II ZZ 12/22 · Sąd Najwyższy

II ZZ 12/22 UCHWAŁA Dnia 27 listopada 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Dobrowolski (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Zbigniew Korzeniowski‎Ławnik SN Stanisław AdamskiProtokolant Kamila Zacharz przy udziale sędziego X.2 Y.2 - Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych, w sprawie sędzi Sądu Okręgowego w [...] X. Y., na posiedzeniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej w dniu 27 listopada 2025 r., po rozpoznaniu zażalenia Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych na uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2022 roku, sygn. akt I ZZ 2/22 I. utrzymuje zaskarżone uzasadnienie w mocy; II. kosztami sądowymi za postępowanie odwoławcze obciąża Skarb Państwa. Stanisław Adamski Marek Dobrowolski Zbigniew Korzeniowski zdanie odrębne

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2019 r., sygn. akt [...], Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych wszczął postępowanie dyscyplinarne wobec X. Y. - sędziego Sądu Okręgowego w [...] (pkt I), zarzucając jej popełnienie przewinień dyscyplinarnych z art. 107 § 1 u.s.p. (pkt II), polegających na uchybieniu godności urzędu w ten sposób, że:1) w dniu 30 sierpnia 2019 r. w [...] podczas rozprawy odwoławczej, jako przewodnicząca składu orzekającego, w sprawie Sądu Okręgowego w [...], prowadzonej pod sygn. akt […], po odroczeniu rozprawy, pomijając naradę składu orzekającego, zaprezentowała swój osobisty pogląd w zakresie istnienia dodatkowych podstaw do odroczenia rozprawy i publicznie zakwestionowała skład orzekający, powołany zgodnie z obowiązującymi przepisami do rozpoznania tej sprawy, przez podważenie niezawisłości i niezależności członka składu orzekającego sędziego X.1 Y.1, negując jego tytuł do uczestnictwa w tym składzie, co stanowiło naruszenie przepisu art. 89 § 1 u.s.p., po czym wydała dyspozycje podważające niezawisłe wykonywanie przez niego czynności orzeczniczych gwarantowanych przepisem art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez zarządzenie zwrócenia się do wszystkich sędziów orzekających w […] Wydziale Karnym Odwoławczym o opinie w zakresie skierowania do Ministra Sprawiedliwości wniosku o odwołanie tego sędziego, a także sędziego X.2 Y.2, z delegacji do Sądu Okręgowego w [...] oraz dyspozycje w zakresie podjęcia dalszych czynności służbowych w tym celu, uniemożliwiając tym samym sędziemu X.1 Y.1 uczestnictwo w rozpoznaniu tej sprawy, co stanowiło bezprawną, sprzeczną z przepisami art. 47a § 1 i 47b § 1 u.s.p. ingerencję w skład orzekający powołany do rozpoznania sprawy;2) w dniu 16 września 2019 r. jako funkcjonariusz publiczny - przewodniczący składu orzekającego, w sprawie Sądu Okręgowego w [...], prowadzonej pod sygn. akt […], przekroczyła swoje uprawnienia w ten sposób, że podczas trwania przerwy w rozprawie odwoławczej, bezprawnie i z pominięciem pozostałych członków tego składu tj. sędziego referenta X.3 Y.3 oraz członka składu sędziego X.1 Y.1, wydała postanowienie o zwróceniu się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prejudycjalnymi, po czym z tego powodu zawiesiła postępowanie w sprawie, dokonując tym samym sprzecznej z przepisami art. 47a § 1 i 47b § 1 u.s.p. ingerencji w skład orzekający, powołany do rozpoznania na rozprawie tej sprawy, działając jednocześnie na szkodę interesu publicznego, wyrażającego się w prawidłowym funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości;3) w dniu 10 października 2019 r. jako funkcjonariusz publiczny - przewodniczący składu orzekającego, w sprawie Sądu Okręgowego w [...], prowadzonej pod sygn. akt […], przekroczyła swoje uprawnienia w ten sposób, że dzień przed terminem rozprawy odwoławczej wyznaczonej na 11 października 2019 r., wydała bezprawnie i z pominięciem pozostałych członków tego składu tj. sędziego referenta X.3 Y.3 oraz członka składu sędziego X.1 Y.1, postanowienie o zwróceniu się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prejudycjalnymi, po czym z tego powodu zawiesiła postępowanie w sprawie, dokonując tym samym sprzecznej z przepisami art. 47a § 1 i 47b § 1 u.s.p. ingerencji w skład orzekający, powołany do rozpoznania na rozprawie tej sprawy, działając jednocześnie na szkodę interesu publicznego, wyrażającego się w prawidłowym funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości;4) w dniu 23 września 2019 r. jako funkcjonariusz publiczny - członek składu orzekającego w sprawie Sądu Okręgowego w [...], prowadzonej pod sygn. akt […], przekroczyła swoje uprawnienia w ten sposób, że dzień przed terminem rozprawy odwoławczej wyznaczonej na 24 września 2019 r., wydała bezprawnie i z pominięciem pozostałych członków tego składu tj. przewodniczącego składu i jednocześnie sędziego referenta X.4 Y.4 oraz członka składu sędziego X.1 Y.1 postanowienie o zwróceniu się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prejudycjalnymi, dokonując tym samym sprzecznej z przepisami art. 47a § 1 i 47b § 1 u.s.p. ingerencji w skład orzekający, powołany do rozpoznania na rozprawie tej sprawy, działając jednocześnie na szkodę interesu publicznego, wyrażającego się w prawidłowym funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości;5) w okresie od 3 do 25 września 2019 r. w [...], udzieliła wywiadów w środkach masowego przekazu, w tym dla telewizji, prasy i portali internetowych, w których podważyła status sędziego X.1 Y.1 oraz sędziego X.2 Y.2 i ich uprawnienia do pełnienia urzędu sędziego, a także ich niezawisłość i niezależność, a nadto zakwestionowała sposób realizacji kompetencji przez wiceprezesa Sądu Okręgowego w [...], kierując w tym zakresie swoje wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości, czym naruszyła art. 89 § 1 u.s.p., ponadto wyraziła publicznie poglądy na temat toczących się spraw, w których była jednym z członków składu orzekającego, naruszając wynikający z art. 82 u.s.p. obowiązek postępowania zgodnie ze ślubowaniem sędziowskim, w tym w szczególności strzeżenia powagi stanowiska sędziego i kierowania się zasadami godności i uczciwości w służbie i poza nią, to jest zachowania naruszającego zasady etyki zawodowej określone w § 2, 4, 13 i 16 Zbioru zasad etyki zawodowej sędziów, będącego załącznikiem do uchwały Nr 25/2017 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 13 stycznia 2017 r.W związku z wszczętym przeciwko SSO X.

Y. postępowaniem dyscyplinarnym, Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych, pismem z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt [...], które wpłynęło do Sądu Najwyższego w dniu 19 grudnia 2019 r., na podstawie art. 129 § 1 i 3 u.s.p. wniósł o zawieszenie w czynnościach służbowych obwinionej oraz obniżenie wysokości przysługującego jej wynagrodzenia na czas trwania tego zawieszenia.Uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2022 r., sygn. akt I ZZ 2/22, nie uwzględniono wniosku o zawieszenie w czynnościach służbowych sędziego Sądu Okręgowego w [...] X.

Y. i obniżenie wysokości jej wynagrodzenia.Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych zażaleniem z dnia 26 września 2022 r., na podstawie art. 443a § 1 k.p.k. w zw. z art. 438 pkt 1-3 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. zaskarżył uchwałę w zakresie uzasadnienia orzeczenia, zarzucając:1. pominięcie w toku eksplikacji podstaw i motywów rozstrzygnięcia, faktycznego znaczenia i specyfiki trybu rozstrzygania wniosku o zastosowanie instytucji uregulowanej w art. 129 § 1 u.s.p.;2. wskazanie i podkreślenie w treści orzeczenia okoliczności, które mogą stanowić zachętę do powstawania kolejnych rozstrzygnięć, opieranych na rozumowaniu logicznie błędnym i wypaczającym faktyczną rolę i znaczenie woli ustawodawcy w przedmiocie rozstrzygania o deliktach dyscyplinarnych i trybie postępowania związanym z ich zaistnieniem;3. przedstawienie błędnych i tendencyjnych ustaleń w zakresie wzajemnej roli przepisów prawa procesowego i materialnego oraz powoływanych orzeczeń TSUE (w tym wyrok z 15.07.2021 r.) w sposób ukierunkowany na precedensową ocenę szeregu stanów faktycznych, wygenerowanych nadużywaniem przez sędziów uprawnień orzeczniczych, noszących cechy znacznej społecznej i korporacyjnej szkodliwości, a zmierzających wyłącznie do demonstracji swoich przekonań stricte politycznych, na gruncie zmian ustawodawczych w przedmiocie funkcjonowania Krajowej Rady Sądownictwa oraz instytucji dyscyplinujących sędziów;4. obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 94 § 1 pkt 5 k.p.k. - a polegającą na rażącej rozbieżności między powołaną przez Sąd podstawą prawną zawieszenia sędziego w czynnościach służbowych, a treścią uzasadnienia uchwały, co w istocie uniemożliwia ustalenie, jakie przesłanki prawne określone w art. 129 § 1 u.s.p. legły u podstaw rozstrzygnięcia.Formułując powyższe zarzuty autor zażalenia wniósł o uchylenie zaskarżonego uzasadnienia w całości, ewentualnie o zmianę zaskarżonego uzasadnienia przez wyeliminowanie sformułowań:

„zarzucane jej czyny nie stanowią przewinień dyscyplinarnych” oraz „mieszczą się w granicach kontratypu, o którym mowa w art. 107 § 2 pkt 1 u.s.p.”.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wywiedzione zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Wskazać na wstępie należy, iż wprowadzenie przez ustawodawcę do Kodeksu postępowania karnego instrumentu prawnego pozwalającego na podważanie ustaleń faktycznych zawartych w uzasadnieniu orzeczenia stanowiło odpowiedź na sugestie płynące zarówno ze strony doktryny, jak i orzecznictwa Sądu Najwyższego.

Konsekwencją jego przyjęcia jest przyznanie ograniczonego uprawnienia skarżącemu by w zażaleniu wywiedzionym od uzasadnienia uchwały mógł kwestionować ustalenia i oceny, jednak wyłącznie te, które nie wpłynęły na treść poszczególnych rozstrzygnięć w niej zawartych. Oznacza to, że zażalenie uznać można za zasadne w sytuacji, gdy błędy o charakterze faktograficznym lub proceduralnym obciążają wyłącznie część motywacyjną i w żadnym stopniu nie wiążą się z kontestowaniem samej istoty rozstrzygnięcia, w tym także w zakresie podstaw faktograficznych leżących u jego fundamentów (zob.

S. Zabłocki [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom IV. Komentarz do art. 425–467, red. R. A. Stefański, Warszawa 2021, art. 443a). Owe ustalenia i oceny muszą być jednocześnie szkodliwe dla stron ze względu na zastosowane w uchwale wyrażenia, które w świetle art. 424 § 1 i 2 k.p.k. lub art. 94 § 1 pkt 5 i § 2 k.p.k. nie powinny zostać w niej zawarte. W piśmiennictwie wskazuje się, iż przykładowo przedmiotem zaskarżenia w tym trybie mogą być poszczególne ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu inkryminowanego zdarzenia, gdy nie rzutują na trafność zawartych w wyroku rozstrzygnięć, natomiast stawiają w niekorzystnym świetle oskarżonego lub pokrzywdzonego, np. kwestia przyczynienia się pokrzywdzonego do zaistniałego zdarzenia czy sposób zachowania się oskarżonego, np. używanie wulgarnych słów.

Należy wyraźnie podkreślić, że przepis art. 443a § 1 k.p.k. stanowi, że do zaskarżenia uzasadnienia orzeczenia stosuje się odpowiednio art. 438 i 440 k.p.k. Przepis ten został sformułowany w wadliwy sposób, dlatego też szczególny nacisk należy położyć na użyte w nim sformułowanie „odpowiednio”, które oznacza, że nie każda z podstaw odwoławczych wymienionych w art. 438 k.p.k. może mieć zastosowanie do uzasadnienia. Prawidłowa wykładnia omawianego przepisu pozwala bowiem na dostosowanie podstaw odwoławczych do specyfiki zaskarżenia uzasadnienia orzeczenia.

Nie będzie zatem wchodziła w grę przyczyna odwoławcza z pkt 4 art. 438 k.p.k., gdyż jest ona związana z rozstrzygnięciem zawartym w wyroku. Wobec przyjęcia poglądu o niedopuszczalności kwestionowania w tym trybie wykładni i stosowania przepisów prawa materialnego nie wystąpi też przyczyna odwoławcza z pkt 1 i 1a art. 438 k.p.k. Natomiast podstawami odwoławczymi odnoszącymi się w sposób odpowiedni do uzasadnienia będą: błąd w ustaleniach faktycznych (art. 438 pkt 3) oraz obraza przepisów procesowych (art. 438 pkt 2), gdy te uchybienia mogły mieć wpływ na treść uzasadnienia (zob.

D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, art. 443a).Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż lektura formułowanych zarzutów w punktach 1-3 wywiedzionego zażalenia oraz zaprezentowanej w tym zakresie części motywacyjnej wskazuje, że skarżący w istocie zarzuca obrazę przepisów prawa materialnego, opierając w istocie zarzut li tylko na podstawie art. 438 pkt 1 k.p.k., poprzez wadliwe zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego przepisu prawa materialnego art. 107 § 3 pkt 1 u.s.p. i błędnym przyjęciu zaistnienia kontratypu dyscyplinarnego nakazującego powstrzymać się od zastosowania wobec obwinionej sędzi instytucji zawieszenia w czynnościach służbowych.Jak natomiast wskazywano uprzednio, przepis art. 443a § 1 k.p.k. odsyła do stosowania wyłącznie pkt. 2 i 3 art. 438 k.p.k.

W związku z tym, że zarzut podniesiony w zażaleniu skierowany jest pod adresem merytorycznego rozstrzygnięcia zawartego w uchwale, które nie zostało zaskarżone, sąd odwoławczy będąc związany zakresem zaskarżenia nie jest uprawniony do jego rozpoznania, albowiem w sprawie nie występują przesłanki określone w art. 439 k.p.k. i art. 440 k.p.k. Ze względów formalnych niemożliwym było zatem podzielenie zapatrywań skarżącego w tym zakresie.Przeprowadzona analiza uzasadnienia uchwały sądu meriti nie potwierdza również trafności zarzutu, iż doszło przy jego sporządzeniu do naruszenia przepisu art. 94 § 1 pkt 5 k.p.k., jako pisemne motywy rozstrzygnięcia w pełni wyrażają stosunek do merytorycznego żądania wniosku.Komentowany przepis nie formułuje wymogów co do zawartości treściowej uzasadnienia, przy czym – w kontekście analizowanej w niniejszej sprawie formy rozstrzygnięcia, tj. uzasadnienia uchwały - przepisy szczególne nie nakazują konieczność uwzględnienia w nim określonych elementów.

Niemniej z istoty uzasadnienia wynika jednakże, że powinno ono wskazywać wszystkie istotne przesłanki, którymi kierował się organ wydający postanowienie, a w konsekwencji powinno wyczerpująco wyjaśniać przede wszystkim podstawę faktyczną postanowienia, a w miarę potrzeby wskazywać także przesłanki prawne. Weryfikując zasadnicze motywy rozstrzygnięcia nie sposób natomiast uznać, iż istnieje rażąca rozbieżności między powołaną przez sąd a quo podstawą prawną zawieszenia sędziego w czynnościach służbowych, a treścią uzasadnienia uchwały.

Odnotowania wymaga, iż ustawodawca nie zdecydował się na skonkretyzowanie zawartych w uprzednio powołanym przepisie przesłanek fakultatywnego zawieszenia sędziego w czynnościach służbowych, a powyższych semantyczną treść precyzuje judykatura. W orzecznictwie wskazuje się natomiast, iż sąd badający przesłanki zawieszenia sędziego winien poddać analizie szkodliwość dla służby, stopień zawinienia, dotychczasowe postępowanie sędziego w służbie i poza nią oraz dobro wymiaru sprawiedliwości, przy czym, rzecz jasna, niezbędne jest aby popełnienie deliktu dyscyplinarnego było uprawdopodobnione w wymaganym przez ustawodawcę stopniu.

Sąd meriti w sposób klarowny wyjaśnił natomiast, iż zasadność sięgnięcia po instytucję określoną w art. 129 § 1 u.s.p. wyklucza przyjęta przez skład orzekający wykładnia nowowprowadzonego kontratypu dyscyplinarnego, gdyż, zgodnie z przyjętą interpretacją, zachowania obwinionej SSO X. Y., ujęte w zarzutach dyscyplinarnych, mające uzasadniać jej odsunięcie od sprawowania czynności orzeczniczych, w obowiązującym stanie prawnym, nie stanowią bowiem przewinień dyscyplinarnych z uwagi na treść art. 107 § 3 pkt 1 - 3 u.s.p. Pisemne motywy rozstrzygnięcia w pełni zatem wyjaśniają, jakie przesłanki prawne określone w art. 129 § 1 u.s.p. legły u podstaw rozstrzygnięcia, natomiast brak aprobaty skarżącego co do stanowiska sądu meriti w kwestii interpretacji kontratypu dyscyplinarnego nie można w żadnej mierze uznać za nieujawnienie argumentacji pozwalającej odczytać kierunek rozważań sądu.

Odnotowania wymaga przy tym, iż skarżący błędnie wskazuje na przepis dotyczący elementów składowych postanowień i zarządzeń, podczas gdy zapadłe rozstrzygnięcie i sporządzonego jego motywy pisemne nastąpiły w formie uchwały, a zatem zastosowanie winien znajdować w tym kontekście - odpowiednio stosowany na gruncie art. 128 u.s.p. - art. 424 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.[M. T.] [r.g.] Stanisław Adamski Marek Dobrowolski Zbigniew Korzeniowski