II ZO 80/22 · Sąd Najwyższy

II ZO 80/22 POSTANOWIENIE Dnia 14 marca 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Maria Szczepaniec w sprawie dotyczącej sędziego Wojewódzkiego Sądu Okręgowego w […] P.R., po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w dniu 14 marca 2023 roku wniosku obrońcy sędziego P.R. z 29 listopada 2022 roku w przedmiocie wyłączenia od udziału w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II ZIZ 24/22 SSN Marka Motuka, SSN Marka Dobrowolskiego, SSN Marka Siwka oraz osób powołanych do Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz.

3) na podstawie art. 42 § 1 k.p.k. i art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej p.u.s.p.) postanowił:

1. nie uwzględnić wniosku o wyłączenie SSN Marka Motuka, SSN Marka Dobrowolskiego oraz SSN Marka Siwka od udziału w sprawie o sygn. akt II ZIZ 24/22;

2. wnioski sformułowane w pkt. 2, 3 i 4 pozostawić bez rozpoznania.

UZASADNIENIE

Pismem z dnia 29 listopada 2022 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego) obrońca sędziego P.R. na podstawie „art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.” wniósł o:1) wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy „wadliwie powołanych do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego” Marka Motuka, Marka Dobrowolskiego i Marka Siwka, „po pierwsze z uwagi na powołanie ich na to stanowisko przez Prezydenta RP A. D. na wniosek nowej Krajowej Rady Sądownictwa (tzw. neo-KRS) ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3), której pozycja ustrojowa, sposób ukonstytuowania, powołanie składu oraz funkcjonowanie powodują, że nie jest to organ niezależny od władzy ustawodawczej i wykonawczej przy wykonywaniu zadań powierzonych Krajowej Radzie Sądownictwa na mocy art. 186 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i polegających na staniu na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, co skutkuje wadliwością powołania na sędziego w myśl art. 179 Konstytucji i w konsekwencji brakiem statusu sędziego Sądu Najwyższego”, po drugie „ze względu na okoliczności wskazujące na występowanie zależności między wymienionymi powyżej osobami a Ministrem Sprawiedliwości - Prokuratorem Generalnym w sytuacji, gdy wniosek o podjęcie uchwały zezwalającej na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego P. R., a następnie zażalenie na uchwałę tutejszego Sądu z dnia ‎13 września 2022 r. w sprawie o sygn. akt I ZI 2/22 złożył Prokurator Prokuratury Okręgowej w Krakowie K.

K., delegowany do Prokuratury Krajowej, podległy bezpośrednio Ministrowi Sprawiedliwości, pełniącemu jednocześnie funkcję Prokuratora Generalnego, a rozpoznanie zażalenia w niniejszej sprawie powinno nastąpić przed składem Sądu Najwyższego, niebudzącym żadnych, najmniejszych nawet zastrzeżeń co do jego niezawisłości i bezstronności”;2) nieprzekazywanie niniejszego wniosku o wyłączenie Prezesowi Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego (na podstawie art. 26 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym) z uwagi na postanowienie wiceprezesa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-204/21 R (Komisja Europejska przeciwko Polsce) z dnia 14 lipca 2021 r. o zastosowaniu środków tymczasowych, w którym Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej („TSUE”) nakazał zawieszenie stosowania przepisów przekazujących do wyłącznej właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych rozpoznawanie zarzutów braku niezawisłości sędziego lub braku niezależności sądu.

Ponadto, jak wynika z wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka („ETPCz”) z dnia ‎8 listopada 2021 r. w sprawie Dolińska- Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (skargi nr 49868/19 i 57511/19), osoby powołane do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, w związku z istotnymi wadami procedury powołania, nie zapewniają gwarancji „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą”; a nadto ‎z uwagi na treść pkt 5 uchwały Sądu Najwyższego Izby Karnej z dnia 2 czerwca 2022 r. w sprawie o sygn. akt I KZP 2/22 („Uchwała SN IK”), zgodnie z którą:

„wniosek o wyłączenie ze składu sądu powszechnego osoby powołanej do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. nie może być rozpoznawany przez sąd mający w swoim składzie takiego sędziego; w przeciwnym razie dojdzie do sytuacji objętej zakazem nemo iudex in causa sua”;3) wyłączenie od rozpoznania niniejszego wniosku Tomasza Demendeckiego, Pawła Wojciechowskiego i Marii Szczepaniec, powołanych przez Prezydenta RP na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na wniosek neo-KRS, „mając również na względzie pkt 5 Uchwały SN IK”;4) przekazanie niniejszego wniosku do rozpoznania przez właściwy sąd, ‎tj.

„przez skład Sądu Najwyższego Izby Odpowiedzialności Zawodowej, w którym nie będą orzekały osoby, co do których istnieją uzasadnione wątpliwości dotyczące ich statusu jako sędziów Sądu Najwyższego, tj. do rozpoznania przez skład orzekający wyłącznie z udziałem prawidłowo powołanych sędziów Sądu Najwyższego, którzy zostali powołani na stanowisko sędziowskie przez Prezydenta RP na wniosek prawidłowo ukonstytuowanej Krajowej Rady Sądownictwa (nie: neo-KRS)”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniosek obrońcy sędziego Wojewódzkiego Sądu Okręgowego w […] P.R. w zasadniczej części należało pozostawić bez rozpoznania.

Analiza argumentacji powołanej przez wnioskodawcę w zakresie punktu pierwszego wywiedzionego wniosku wskazuje, iż obrońca sędziego przyczyn uzasadniających zastosowanie instytucji określonej w art. 41 § 1 k.p.k. upatruje ‎ w okoliczności, iż sędziowie Sądu Najwyższego: Marek Motuk, Marek Dobrowolski i Marek Siwek zostali powołanymi na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r., poz. 3 ze zm.). ‎W ocenie autora wniosku powyższa okoliczność skutkuje bowiem wadliwością powołania na sędziego w myśl art. 179 Konstytucji i w konsekwencji brakiem statusu sędziego Sądu Najwyższego. Jako wspierający zasadność wyrażonych obaw co do stronniczości wspomnianych sędziów wskazano nadto okoliczności wskazujące na występowanie zależności między wymienionymi powyżej osobami ‎a Ministrem Sprawiedliwości - Prokuratorem Generalnym w sytuacji, gdy wniosek ‎o podjęcie uchwały zezwalającej na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego P.R., a następnie zażalenie na uchwałę tutejszego Sądu z dnia 13 września 2022 r. w sprawie o sygn. akt I ZI 2/22 złożył Prokurator Prokuratury Okręgowej w Krakowie K.K., delegowany do Prokuratury Krajowej, podległy bezpośrednio Ministrowi Sprawiedliwości, pełniącemu jednocześnie funkcję Prokuratora Generalnego.Żądanie wnioskodawcy w tym zakresie nie zasługiwało na uwzględnienie.Autor wniosku, prócz wyrażenia nieznajdującego poparcia w przepisach prawa poglądu o sposobie powołania wymienionych w jego treści sędziów, nie przedstawił w swojej argumentacji jakichkolwiek skonkretyzowanych okoliczności, które pozwoliłyby w sposób uprawniony twierdzić, że zachodzą okoliczności mogące wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów wyznaczonych w składzie orzekającym w sprawie o sygn. akt II ZIZ 24/22.

Wnioskodawca ograniczył bowiem uzasadnienie formułowanego żądania jedynie do wyrażenia subiektywnej oceny co do Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. ‎o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, przedstawiając nieznajdującą w przepisach prawa hipotezę o braku posiadania przez SSN Marka Motuka, SSN Marka Dobrowolskiego i SSN Marka Siwka statusu sędziego Sądu Najwyższego, która nie pozwala na powzięcie uzasadnionej ‎i realnej wątpliwości co do ich bezstronności.Zaprezentowana przez autora wniosku argumentacja dotycząca zależności między wymienionymi powyżej osobami a Ministrem Sprawiedliwości - Prokuratorem Generalnym - jako niezawierająca nie tyle sprecyzowanych, co zasadniczo jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby podawać w wątpliwość ich stronniczość - również nie spełnia wymogów wskazywanych przez ustawodawcę ‎w art. 41 k.p.k., mającego odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie na gruncie art. 128 p.u.s.p. Podkreślić w tym miejscu należy, iż wątpliwość, o której traktuje uprzednio wspomniany przepis, nie może stanowić jedynie subiektywnego przekonania określonej osoby, lecz winna być konkretna, realna, obiektywna‎ i poddająca się zewnętrznej weryfikacji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego ‎z 11 stycznia 2012 r., III KK 214/11, OSNKW 2012/4/4).

Powyższe uwagi odnoszą się tym samym do żądania wnioskodawcy zawartego w punkcie 3 wywiedzionego pisma, doprowadzając do pozostawienia bez rozpoznania wniosku o wyłączenie wskazanych tam sędziów. W odniesieniu do postulowanego wyłączenia SSN Tomasza Demendeckiego i SSN Pawła Wojciechowskiego zwrócić należy również uwagę na jego konstrukcyjną wadliwość. Uregulowania Kodeksu postępowania karnego nie przewidują wyłączenia sędziego in abstracto, gdyż zastosowanie powyższej instytucji dopuszczalne jest w odniesieniu do konkretnej osoby, która została wyznaczona do składu orzekającego w danej sprawie, a nie sędziego mogącego jedynie teoretycznie, w przyszłości zostać wyznaczonym do jej rozpoznania (zob. aktualne na gruncie postępowania dyscyplinarnego sędziów rozważania zawarte‎ w postanowieniach Sądu Najwyższego z: 14 grudnia 2016 r., III KO 99/16, jak również postanowienia Sądu Najwyższego z: 25 stycznia 2012 r., SNO 49/11, Lex 1215806; 10 października 2014 r., SNO 51/14, Lex 1511819).W kontekście żądania obrońcy w przedmiocie wyłączenia od rozpoznania przedmiotowego wniosku SSN Marii Szczepaniec podkreślenia natomiast wymaga, iż "sprawą" w rozumieniu art. 40 i art. 41 k.p.k. jest „postępowanie zmierzające do rozstrzygnięcia o przedmiocie postępowania” (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2012 r., III KO 34/12, Lex nr 1212385), a zatem -‎ w rozważanym przypadku – przedmiotem postępowania jest rozpoznanie zażalenia Prokuratury Krajowej Wydział Spraw Wewnętrznych na uchwałę Sądu Najwyższego Izby Odpowiedzialności Zawodowej z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt I ZI 22/22.

W judykaturze ugruntowany jest natomiast pogląd, iż sędzia objęty wnioskiem o wyłączenie, który nie został wyznaczony do rozpoznania danej sprawy, może tym samym rozpoznać ten wniosek, gdyż „wniosek o wyłączenie od udziału ‎w sprawie bezpośrednio go nie dotyczy” (zob. postanowienie Sądu Najwyższego‎ z 21 czerwca 2012 r., III KO 34/12, Lex nr 1212385; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2010 r., WD 3/10, OSNwSK 2010/1/355).Wskazanie w punkcie trzecim analizowanego wniosku trzech sędziów Sądu Najwyższego, niewyznaczonych do składu kolegialnego w sprawie o sygn. akt ‎II ZIZ 24/22, nie mogło zatem skutkować ich wyłączeniem od rozpoznania analizowanego wniosku.Lektura punktu czwartego wywiedzionego wniosku, stanowiącego niejako żądanie „następcze”, mając na względzie uprzednie rozważania, wskazuje tym samym, że wniosek obrońcy sformułowany w punkcie 4 należało rozstrzygnąć ‎w ten sam sposób.Jednocześnie, w kontekście postulatu obrońcy o „nieprzekazywanie przedmiotowego wniosku” Prezesowi Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych (pkt 2), należy sprecyzować, iż o powyższym Sąd Najwyższy zdecydował nie tyle z uwagi na powołaną przez wnioskodawcę argumentację, ‎co z uwagi na zasadniczą podstawę wniosku o wyłączenie, opartą na zarzucie braku bezstronności, a nie niezawisłości, o której mowa w powoływanym przez wnioskodawcę art. 29 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym.Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.