II ZO 37/24 · Sąd Najwyższy

II ZO 37/24 POSTANOWIENIE Dnia 10 grudnia 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Maria Szczepaniec (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Tomasz Demendecki‎Ławnik SN Arkadiusz SopataProtokolant Karolina Majewska po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 10 grudnia 2024 r. zażalenia biegłego sądowego z zakresu psychiatrii lek. M. B. na postanowienie Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym z dnia 7 listopada 2023 r. w sprawie o sygn. akt PK I SD […] na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. w zw. z art. 171 pkt 1 oraz art. 166 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2024 r., poz. 390 – dalej powoływana jako: „p.p.”) postanowił:

1. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie;

2. kosztami postępowania odwoławczego obciążyć Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

UZASADNIENIEPostanowieniem z dnia 7 listopada 2023 r., sygn. akt PK I SD […] Sąd Dyscyplinarny przy Prokuratorze Generalnym zasądził od Skarbu Państwa (Prokuratury Krajowej w Warszawie) na rzecz biegłych sądowych z zakresu psychiatrii lek. M. B., lek. E. Ś. oraz biegłej psycholog M. M. kwotę po 557,76 zł, w tym podatek od towarów i usług w wymiarze 23% tytułem wynagrodzenia za wydanie opinii sądowo-psychiatrycznej w sprawie o sygn. PK I SD […] przeciwko A. S..Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła biegła lek. M. B. zarzucając mu naruszenie art. 618 § 1 pkt 9 k.p.k. i art. 618f k.p.k. polegające na swobodnym, niczym nieudokumentowanym uznaniu, że do sporządzenia opinii sądowo-psychiatrycznej w sprawie przeciwko prokurator A.

S. wystarczające jest 14 godzin pracy w sytuacji, gdy biegła w dokumentach wskazała, że faktyczny czas opracowania opinii był ponad 2 razy dłuższy (wyniósł 36 godzin pracy) oraz art. 618l k.p.k. i art. 145 p.p. polegające na wydaniu postanowienia przez organ do tego nieuprawniony, to jest Sąd Dyscyplinarny, który nie jest uprawniony do orzekania wyłącznie w sprawach wskazanych w rozdziale 3 Działu IV Prawa o prokuraturze. Na podstawie tak skonstruowanych zarzutów wniosła o uchylenie postanowienia w całości. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.Na wstępie podnieść należy, że w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p. ‎w sprawach w pierwszej instancji orzeka Sąd Dyscyplinarny przy Prokuratorze Generalnym w składzie 3 członków.

Zarówno w pierwszej jak i w drugiej instancji sądy dyscyplinarne orzekają w składzie trzyosobowym. Jedynie w sprawie zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej lub na tymczasowe aresztowanie sąd dyscyplinarny pierwszej instancji orzeka w składzie jednoosobowym (P. Turek, Prawo o prokuraturze. Komentarz, Warszawa 2023, art. 145). Tym samym myli się skarżąca, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane przez organ do tego nieuprawniony.Odnosząc się natomiast do pozostałego zarzutu, zauważyć należy, że ‎wydatki Skarbu Państwa obejmują w szczególności wypłaty dokonane z tytułu należności biegłych lub instytucji wyznaczonych do wydania opinii lub wystawienia zaświadczenia, w tym koszty wystawienia zaświadczenia przez lekarza sądowego (art. 618 § 1 pkt 9 k.p.k.).

Biegłemu i specjaliście niebędącemu funkcjonariuszem organów procesowych powołanym przez sąd lub organ prowadzący postępowanie przygotowawcze przysługuje wynagrodzenie za wykonaną pracę oraz zwrot poniesionych przez nich wydatków w zakresie, w jakim bezpośrednio dotyczyły one konkretnej opinii i były niezbędne dla jej wydania (art. 618f § 1 k.p.k.). Wysokość wynagrodzenia za wykonaną pracę biegłego i specjalisty niebędącego funkcjonariuszem organów procesowych ustala się uwzględniając wymagane kwalifikacje, potrzebny do wydania opinii czas i nakład pracy, a wysokość wydatków, o których mowa w § 1 - na podstawie złożonego rachunku (art. 618f § 2 k.p.k.).

Wynagrodzenie biegłych oblicza się według stawki wynagrodzenia za godzinę pracy albo według taryfy zryczałtowanej określonej dla poszczególnych kategorii biegłych ze względu na dziedzinę, w której są oni specjalistami. Podstawę obliczenia stawki wynagrodzenia za godzinę pracy i taryfy zryczałtowanej stanowi ułamek kwoty bazowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, której wysokość określa ustawa budżetowa (art. 618f § 3 k.p.k.). Wynagrodzenie biegłego i specjalisty niebędącego funkcjonariuszem organów procesowych, będących podatnikami obowiązanymi do rozliczenia podatku od towarów i usług, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług, określoną zgodnie ze stawką tego podatku obowiązującą w dniu orzekania o tym wynagrodzeniu (art. 618f § 4 k.p.k.).Natomiast, w doktrynie wskazuje się, że obniżenie wynagrodzenia i kwoty wydatków ma charakter względnie obligatoryjny.

Organ procesowy jest zatem zobligowany do ich obniżenia, chyba że podejmie decyzję o odstąpieniu od przyznania wynagrodzenia lub zwrotu jakichkolwiek kosztów poniesionych przez biegłego związanych ze sporządzeniem lub złożeniem opinii (K. Dudka [w:] M. Janicz, C. Kulesza, J. Matras, H. Paluszkiewicz, B. Skowron, K. Dudka, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2023, art. 618f).Zdaniem Sądu Najwyższego, Sąd Dyscyplinarny przy Prokuratorze Generalnym prawidłowo określił wynagrodzenie biegłej w przedmiotowej sprawie wskazując kwotę 557,76 zł.

Jak słusznie wskazał Sąd Dyscyplinarny, ‎w przedmiotowej sprawie, podany przez biegłe czas konieczny do sporządzenia opinii i w konsekwencji kwoty wskazane w przedłożonych fakturach, były zdecydowanie za wysokie i nie uzasadniały zasądzenia na rzecz biegłych wnioskowanych przez nie wynagrodzeń aż za 36 godzin pracy, gdyż ten okres – uwzględniając specjalistyczną wiedzę i doświadczenie zawodowe biegłych – znacznie przekracza rzeczywisty czas potrzebny do wykonania zleconego im zadania. W ocenie Sądu Najwyższego, Sąd Dyscyplinarny dokonał prawidłowej wykładni przepisów art. 618 § 1 pkt 9 k.p.k. i art. 618f k.p.k.

Nie ulega wątpliwości, że uwzględniając objętość przekazanego biegłym materiału dowodowego oraz dokumentacji medycznej, a także czas konieczny do przeprowadzenia badania samej obwinionej, a także biorąc pod uwagę specjalistyczną wiedzę ‎i doświadczenie zawodowe biegłych, dla sporządzenia opinii sądowo-psychiatrycznej i psychologicznej dotyczącej obwinionej prokurator Anny Szpakowskiej wystarczające było łącznie 14 godzin pracy każdej z biegłych.W praktyce orzeczniczej, podstawowym i miarodajnym wyznacznikiem służącym określaniu wysokości należnego biegłemu wynagrodzenia, jest przedstawiona przez biegłego i znajdująca odbicie w rachunku (fakturze) czasochłonność zleconej mu pracy.

Sąd nie jest jednak związany danymi podanymi w karcie pracy biegłego i nie może ich bezkrytycznie akceptować. Stąd też, sąd może zweryfikować wskazaną przez biegłego w karcie pracy liczbę godzin niezbędnych do sporządzenia opinii i obniżyć wynagrodzenie wyliczone przez biegłego, stosownie do przyjętej przez siebie ilości czasu i nakładu pracy biegłego. Dokonując takiej weryfikacji sąd winien mieć na uwadze przede wszystkim czas, który trzeba poświęcić na określoną czynność, zależny jednocześnie od wielu czynników oraz od indywidualnych cech wykonawcy i indywidualnych cech czynności (por. np. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia ‎5 października 2016 r., sygn. akt II AKz 522/16).Zdaniem Sądu Najwyższego, wydana opinia ze względu na to, iż została sporządzona wyłącznie na podstawie akt sprawy i badania obwinionej, nie wymagała ze strony biegłego przeprowadzenia dodatkowych, wymagających znacznego nakładu pracy i czasu, czynności.

Każda z biegłych w wystawionej przez siebie fakturze wyszczególniła poszczególne czynności związane ‎z przygotowaniem do wydania opinii, badaniem obwinionej i wydaniem pisemnej opinii. Były to: przygotowanie do pisemnej opinii, analiza akt sprawy, analiza zgromadzonego materiału, analiza przypadków podobnych i literatura przedmiotu, formułowanie wniosków końcowych, wywiad i przeprowadzenie testów psychologicznych, liczenie i interpretacja wyników testowych, ustalanie wyników, analiza wyników uzyskanych z badania psychologicznego, literatura przedmiotu, wspólne zespołowe omówienie, sporządzenie wniosków i wyników badania na piśmie.

Łącznie biegłe wskazały, iż sporządzenie opinii w przedmiotowej sprawie zajęło każdej z nich po 36 godzin co po przemnożeniu przez kwotę 32,39 zł daje sumę 1166,04 zł. Jedynie biegła lek. E. Ś. do powyższej kwoty doliczyła podatek Vat w wysokości 268,19 zł, co dało łącznie kwotę 1434,23 zł. Samo więc przeglądanie potrzebnej do opiniowania dokumentacji medycznej ‎i badanie obwinionej absolutnie nie uzasadnia zasądzenia na rzecz biegłej wnioskowanego przez nią wynagrodzenia aż za 36 godzin pracy, gdyż ten okres - uwzględniając specjalistyczną wiedzę i doświadczenie zawodowe biegłej - znacznie przekracza rzeczywisty czas potrzebny do wykonania zleconego jej zadania.Mając na uwadze powyższe uznając zaskarżone rozstrzygnięcie za prawidłowe, postanowiono jak w części dyspozytywnej postanowienia, kosztami postępowania odwoławczego obciążając Skarb Państwa w myśl art. 166 p.p. ł.nr.g.