II ZK 67/23 · Sąd Najwyższy

II ZK 67/23 POSTANOWIENIE Dnia 3 lipca 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Maria Szczepaniec w sprawie dyscyplinarnej notariusz G. S. obwinionej o popełnienie przewinień dyscyplinarnych określonych w art. 50 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie w zw. z art. 10 ust. 3a pkt 2 zd. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych oraz w art. 50 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie w zw. z art. 23 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2024 r. w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. kasacji wniesionej przez obrońcę obwinionej od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przy Krajowej Radzie Notarialnej z dnia 3 lipca 2023 r., sygn. akt […], utrzymującego w mocy orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej […] z dnia 6 marca 2023 r., sygn. akt […] postanowił:

1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;

2. obciążyć obwinioną notariusz G. S. kosztami sądowymi za postępowanie kasacyjne, w tym wydatkami w kwocie 20 zł. [M. T.] UZASADNIENIEW dniu 12 października 2022 r. Rada Izby Notarialnej […] podjęła uchwałę numer […] o złożeniu do Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej […] wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w stosunku do notariusz G. S., prowadzącej Kancelarię Notarialną w P., zarzucając jej to, że:I. w okresie od dnia 7 października 2019 r. do dnia 7 sierpnia 2022 r. jako płatnik, nie wpłacała na rachunek Urzędu Skarbowego w P. pobranego podatku od czynności cywilnoprawnych, wynikającego z deklaracji PCC-2 za okres: 9/2019, 9/2021, 11-12/2021, 1/2022, 4/2022, 6-7/2022 w terminie do 7 dnia miesiąca, następującego po miesiącu w którym pobrano podatek, doprowadzając do powstania zaległości podatkowej w wysokości 300.402,40 złotych, czym ‎w sposób oczywisty i rażący naruszyła przepis art. 10 ust. 3a pkt 2 zd. 1 ustawy ‎z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, a zatem dopuściła się przewinienia zawodowego określonego w art. 50 ustawy Prawo ‎o notariacie w zw. z art. 10 ust. 3a pkt 2 zd. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych;II. w okresie od dnia 10 kwietnia 2022 r. do dnia 10 września 2022 r. nie opłacała, na potrzeby organów samorządu notarialnego, składek miesięcznych, których wysokość została ustalona uchwałą nr XI/61/021 Krajowej Rady Notarialnej z dnia 11 grudnia 2021 r. w sprawie składki na potrzeby samorządu notarialnego, za miesiące maj, czerwiec, lipiec i sierpień 2022 r., zaś miesiąc marzec 2022 r. nie opłaciła w należnej wysokości składki miesięcznej, doprowadzając do powstania zaległości w wysokości 8.242,69 zł, czym w sposób oczywisty i rażący naruszyła przepis art. 23 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r.

Prawo o notariacie, a zatem dopuściła się przewinienia zawodowego określonego w art. 50 w zw. z art. 23 ustawy Prawo o notariacie.Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej […], orzeczeniem z dnia 6 marca 2023 r., sygn. akt […], w pkt 1 uznał obwinioną notariusz G. S. za winną dokonania zarzucanego jej w punkcie I przewinienia zawodowego i za to na podstawie art. 50 ustawy Prawo o notariacie w zw. z art. 10 ust. 3a pkt 2 zd. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych w zw. z art. 51 § 1 pkt 4 ustawy Prawo o notariacie wymierzył jej karę pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii; w punkcie 2 uznał obwinioną notariusz G.

S. za winną dokonania zarzucanego jej w punkcie II przewinienia zawodowego i za to na podstawie art. 50 ustawy Prawo o notariacie w zw. z art. 23 ustawy Prawo o notariacie w zw. z art. 51 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o notariacie wymierzył jej karę pieniężną w wysokości 8.000,00 złotych; w punkcie 3 kosztami postępowania w sprawie obciążył obwinioną.Obrońca obwinionej notariusz złożył od ww. orzeczenia odwołanie zaskarżając je w całości na korzyść obwinionej i zarzucając mu:1.błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść, polegający na uznaniu, iż dopuszczenie się przez obwinioną przewinienia zawodowego określonego w art. 50 ustawy Prawo o notariacie w zw. z art. 10 ust. 3a pkt 2 zd. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, polegającego na zaniechaniu wykonania ciążącego na niej obowiązku wpłaty podatku od czynności cywilnoprawnych skutkowało uszczupleniem należności publicznoprawnych i powstaniem szkody, podczas gdy działanie obwinionej spowodowane było okolicznościami obiektywnymi i przez nią niezawinionymi, będącymi konsekwencją jej wyjątkowo trudnej sytuacji osobistej, życiowej i zawodowej, w tym w szczególności chorobą wnuka, śmiercią wspólniczki, z którą w ramach spółki cywilnej prowadziła kancelarię notarialną oraz koniecznością dokonania spłaty spadkobierców i obsługi zobowiązań kredytowych ‎i leasingowych, zaś obwiniona – mimo że z opóźnieniem – sukcesywnie regulowała zaległość i w efekcie na dzień wydania orzeczenia przez Sąd Dyscyplinarny cała należność wobec Urzędu Skarbowego wraz z odsetkami oraz zaległe składki zostały przez obwinioną uiszczone, a zatem nie występuje uszczuplenie należności publicznoprawnych ani korporacyjnych;2. rażącą niewspółmierność – surowość – orzeczonej kary zakazu prowadzenia kancelarii, jako nieadekwatnej do popełnionego przez obwinioną czynu oraz mającą charakter nieodwracalny i bezterminowo eliminujący z zawodu, w sytuacji gdy właściwości osobiste, dotychczasowy sposób życia i wykonywania zawodu notariusza spełniające standardy korporacyjne oraz niepodważające reguł zawodu zaufania publicznego, wieloletnie, uczciwe i rzetelne doświadczenie zawodowe, a także incydentalny charakter przypisanych czynów i zniwelowanie skutków wyrządzonej szkody, stanowią przesłanki do wymierzenia kary rodzajowo łagodniejszej z katalogu kar dyscyplinarnych.Obrońca obwinionej podnosząc powyższe zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez odstąpienie od wymierzenia kary zakazu prowadzenia kancelarii i zastosowanie kary rodzajowo łagodniejszej ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Dyscyplinarnemu I instancji do ponownego rozpoznania.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny przy Krajowej Radzie Notarialnej w Warszawie orzeczeniem z dnia 3 lipca 2023 r., sygn. akt […], utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie i zasądził od obwinionej notariusz G. S. na rzecz Krajowej Rady Notarialnej koszty postępowania odwoławczego w kwocie 676,78 zł.Kasację od powyższego orzeczenia złożył obrońca obwinionej notariusz, który zaskarżył je w całości i zarzucił mu rażącą niewspółmierność – surowość – orzeczonej kary dyscyplinarnej. Podnosząc powyższy zarzut obrońca obwinionej notariusz wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez odstąpienie od wymierzenia kary zakazu prowadzenia kancelarii i wymierzenie obwinionej notariusz kary rodzajowo łagodniejszej ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej […] przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.W odpowiedzi na kasację obrońcy obwinionej notariusz, Rzecznik Dyscyplinarny Krajowej Rady Notarialnej w […] wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej oraz obciążenie obwinionej notariusz kosztami postępowania kasacyjnego.Sąd Najwyższy zważył co następuje.Kasacja jako bezzasadna w stopniu oczywistym podlegała oddaleniu na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. w zw. z art. 69 ustawy Prawo o notariacie.Bezzasadny w stopniu oczywistym okazał się zarzut dotyczący rażącej niewspółmierności kary i nie pozwalał na ocenę, że kara jest niewspółmierna, zwłaszcza na tle orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego.

Sąd Najwyższy zauważa, że z treści wniesionej kasacji, tj. wywodów podniesionych w jej uzasadnieniu wynika, że odnoszą się wyłączenie do kary dyscyplinarnej pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii. W zawiązku z powyższym, stwierdzić należy, iż przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie pozostaje jedynie ocena zarzutu rażącej niewspółmierności kary dyscyplinarnej pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii.Artykuł 63b ustawy Prawo o notariacie, odmiennie niż reguluje to art. 523 § 1 zd. 2 k.p.k., dopuszcza możliwość wniesienia kasacji z powodu rażącej niewspółmierności kary (w tym wypadku kary dyscyplinarnej).

Niemniej jednak taka sytuacja zachodzi jedynie wówczas, gdy kara orzeczona w stosunku do obwinionego nie uwzględnia w stopniu należytym dyrektyw sądowego wymiaru kary, a jednocześnie w tym zakresie nie da się zaakceptować rozstrzygnięcia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2010 r., sygn. akt SDI 25/09). W odniesieniu do użytego przez ustawodawcę zwrotu „rażąca niewspółmierność kary” wskazać natomiast należy, iż za taką uznaje się sankcję wyraźnie odbiegającą od wzorca kary zgodnej z sądowymi dyrektywami jej wymiaru, która charakteryzuje się wyraźną, nieakceptowalną dysproporcją pomiędzy karą wymierzoną, a karą sprawiedliwą (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia ‎4 marca 2016 r., sygn.

SDI 76/15).Sąd Najwyższy nie może zgodzić się z autorem kasacji, jakoby kara dyscyplinarna pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii była rażąco niewspółmiernie surowa w stosunku do czynu jej przypisanego. W judykaturze Sądu Najwyższego podnosi się, że o rażącej niewspółmierności kary można mówić jedynie wówczas, gdy na podstawie ustalonych okoliczności sprawy, które powinny mieć decydujące znaczenie dla wymiaru kary, można przyjąć, iż zachodzi wyraźna różnica między karą wymierzoną a karą, która powinna zostać wymierzona ‎w wyniku prawidłowego zastosowania dyrektyw wymiaru kary oraz zasad ukształtowanych przez orzecznictwo (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1995 r., sygn. akt II KRN 198/94; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2003 r., sygn. akt SNO 60/02; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2007 r., sygn. akt SNO 75/07; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2018 r., sygn. akt II DSI 51/18).

Chodzi zatem o różnicę zasadniczej natury, oczywistą, rzucającą się w oczy i niedającą się zaakceptować nieproporcjonalność kary orzeczonej w stosunku do kary sprawiedliwej, zasłużonej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2006 r., sygn. akt SNO 28/06; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2003 r., sygn. akt SNO 56/03; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt SNO 6/05; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2012 r., sygn. akt SDI 5/12; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2018 r., sygn. akt II DSI 51/18).

Zważywszy zatem na zakres zaskarżenia, stwierdzić należy, iż przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie pozostaje kwestia oceny trafności reakcji dyscyplinarnej w ujęciu dyrektyw sądowego wymiaru kary wyszczególnionych w art. 53 k.k. Mimo braku analogicznego do przewidzianego w art. 69 ustawy - Prawo ‎o notariacie, odesłania do ustawy - Kodeks karny, zarówno w judykaturze, jak ‎i w piśmiennictwie zgodnie dopuszcza się możliwość odpowiedniego korzystania przez sądy dyscyplinarne z podstawowych przepisów prawa karnego materialnego, w tym dotyczących zasady winy, okoliczności wyłączających czy umniejszających stopień winy, przepisów charakteryzujących elementy strony podmiotowej, czy przyjętych w prawie karnym, zwłaszcza w art. 53 k.k., dyrektyw wymiaru kary.

Zgodnie z treścią przepisu art. 53 § 1 k.k. sąd wymierza karę według swojego uznania, w granicach przewidzianych w ustawie, uwzględniając stopień społecznej szkodliwości czynu, okoliczności obciążające i okoliczności łagodzące, cele kary ‎w zakresie społecznego oddziaływania, a także cele zapobiegawcze, które ma ona osiągnąć w stosunku do skazanego. Dolegliwość kary nie może przekraczać stopnia winy.Wbrew twierdzeniom autora kasacji, sąd odwoławczy dokonał prawidłowej ‎i wszechstronnej kontroli zaskarżonego orzeczenia, odnosząc się do zachowania obwinionej notariusz zarówno przed popełnieniem zarzucanego jej czynu, jak również po jego dokonaniu.W ocenie Sądu Najwyższego, Sądy orzekające w tej sprawie dopełniły wymogu szczegółowego wypowiedzenia się w kwestii okoliczności, które zadecydowały o jej wymierzeniu.

Wskazano tam bowiem, że niedopełnienie obowiązku terminowego przekazywania podatków podważa, co do samej istoty status notariusza, jakoby osoby zaufania publicznego, skoro właśnie pewność wynikająca z takiego statusu, była podstawą powierzenia notariuszowi w obrocie prawnym czynności poboru podatków i przekazywania ich uprawnionemu urzędowi skarbowemu, co stanowi jeden z podstawowych obowiązków notariusza. Podkreślono w związku z tym w uzasadnieniach zapadłych orzeczeń, że naruszenie tego obowiązku w sposób oczywisty podważa zaufanie organów państwa do notariuszy, jako płatników podatków oraz społeczne zaufanie do instytucji notariatu, a więc postępowanie obwinionej stanowiło przeciwieństwo zachowania uczciwego, rzetelnego i respektującego nakazy prawa oraz interes podmiotu darzącego ją zaufaniem, a więc zachowania, które jest podstawą wykonywania zawodu notariusza (zob. s. 5 uzasadnienia WSD).

Nie może budzić wątpliwości, że samorządy zawodowe muszą dbać o dobre imię zawodu, którego wykonujący go są w nim zrzeszeni. Ustawy o tych samorządach wskazują na możliwe reakcje prawnokarne i to do oceny sądów dyscyplinarnych danej korporacji należy rozstrzyganie, czy rodzaj i charakter przewinień dyscyplinarnych, ich waga, jak i częstotliwość popełniania, zasługuje in concreto na karę najsurowszą. W niniejszej sprawie sądy te, nie naruszając norm ustawowych, orzekły ‎z zachowaniem wymogów prawa o pozbawieniu prawa prowadzenia kancelarii ‎i trudno uznać w realiach tej sprawy, aby kara ta była rażąco niewspółmierna.

Nie ma też racji autor kasacji twierdząc, że żaden z orzekających do tej pory w sprawie sądów dyscyplinarnych nie wziął pod uwagę okoliczności łagodzących przemawiających na korzyść obwinionej notariusz, skoro sądy te uwzględniły uregulowanie przez obwinioną w całości zaległości w zakresie podatku od czynności cywilnoprawnych, ale jednocześnie uznały, że powyższy fakt nie zmienia stopnia ujemnej oceny zachowań notariusz, którego z uwagi na specyfikę jego działalności, obowiązują najwyższe standardy dbałości o należyte wykonywanie powierzonych przez ustawodawcę obowiązków (zob. s. 9 uzasadnienia SD oraz s. 6 uzasadnienia WSD).Z uwagi na powyższe, zarzut kasacyjny nie mógł zostać uznany za zasadny, zaś kasację obrońcy obwinionej notariusz należało oddalić jako oczywiście bezzasadną.Sąd obciążył obwinioną notariusz G.

S. kosztami postępowania kasacyjnego w kwocie 20 zł (tj. ryczałt za doręczenie wezwań i innych pism) na podstawie art. 69 ustawy Prawo o notariacie w zw. z art. 618 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k. w zw. z § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2003 r. w sprawie wysokości i sposobu obliczania wydatków Skarbu Państwa w postępowaniu karnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 663 ze zm.).Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy rozstrzygnął jak na wstępie. [M. T.][ms] ‎