II ZK 23/23 · Sąd Najwyższy

II ZK 23/23 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 października 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Motuk (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Tomasz Demendecki‎SSN Krzysztof StarykProtokolant starszy inspektor sądowy Anna Rusak przy udziale Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych radcy prawnego Michała Jasiakaw sprawie radcy prawnego M. D.obwinionego o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na rozprawie w dniu 3 października 2023 r. kasacji wniesionej przez obwinionego od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. akt WO-133/22 utrzymującego w mocy orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych […] z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn.

OSD-[...], 1. uchyla zaskarżone orzeczenie i sprawę dyscyplinarną przekazuje Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu Krajowej Izby Radców Prawnych do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;

2. kosztami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa.[M. T.]

UZASADNIENIE

Rzecznik Dyscyplinarny wystąpił z wnioskiem o ukaranie radcy prawnego M. D. za to, że:1.będąc obrońcą Ł. M. w postępowaniu prowadzonym przez Sąd Rejonowy III Wydział Karny w sprawie o sygn. akt III W [...] na rozprawie 09 czerwca 2021 r. w P., po zwróceniu uwagi przez Przewodniczącą Sądu aby założył maseczkę zakrywającą usta i nos, oświadczył, że obowiązek noszenia maseczki jest jego zdaniem niekonstytucyjny oraz na rozprawie w dniu 07 października 2021 r. sam odmówił założenia maseczki i to mimo pouczenia, że zostanie wezwana policja sądowa; po przybyciu policji sądowej, która przeprowadziła na sali sądowej interwencję wobec obwinionego, który cały czas odmawiał założenia maseczki i założył maseczkę dopiero, gdy Przewodnicząca składu poinformowała go, że niezależnie od przebiegu interwencji policji sądowej zarządzi opuszczenie przez obrońcę sali, co spowoduje, że obwiniony nie będzie reprezentowany przez obrońcę; ostatecznie obwiniony założył maseczkę, tj. popełnienie przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn.

Dz. U. 2020 r. poz.. 75 z późn. zm.) w związku z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. 2020 r. poz. 75 z późn. zm.), z art. 6, art. 11 i art. 48 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego w sposób zawiniony nienależycie wykonywał czynności zawodowe i uchybił ślubowaniu radcowskiemu oraz zasadom kodeksu etyki zawodowej;2.będąc obrońcą Ł. M. w postępowaniu prowadzonym przez Sąd Rejonowy III Wydział Kamy w sprawie o sygn. akt III W [...] nie stawił się na rozprawę wyznaczoną na dzień 18 listopada 2021 r. w P. prawidłowo zawiadomiony; gdyż nie został wpuszczony do gmachu sądu przez policję sądową ponieważ odmówił założenia maseczki, a ta, którą posiadał przy sobie, była pocięta, tj. popełnienie przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn.

Dz. U. 2020 r. poz.. 75 z późn. zm.) w związku z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. 2020 r. poz. 75 z późn. zm.), z art. 6, art. 11 i art. 48 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego w sposób zawiniony nienależycie wykonywał czynności zawodowe i uchybił ślubowaniu radcowskiemu oraz zasadom kodeksu etyki zawodowej.Okręgowy Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych ‎w […]. orzeczeniem z dnia 26 kwietnia 2022 r. uznał obwinionego radcę prawnego M. D.:1.za winnego popełnienia zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego polegającego na tym, że będąc obrońcą Ł.

M. w postępowaniu prowadzonym przez Sąd Rejonowy III Wydział Karny w sprawie o sygn. akt III W [...] na rozprawie w dniu 07 października 2021 r. odmówił założenia maseczki i to mimo pouczenia, że zostanie wezwana policja sądowa, po przybyciu policji sądowej, która przeprowadziła na sali sądowej interwencję wobec obwinionego, który cały czas odmawiał założenia maseczki i założył maseczkę dopiero, gdy Przewodnicząca składu poinformowała go, że niezależnie od przebiegu interwencji policji sądowej zarządzi opuszczenie przez obrońcę sali, co spowoduje, że obwiniony nie będzie reprezentowany przez obrońcę; ostatecznie obwiniony założył maseczkę tj. popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn.

Dz. U. 2020 r. poz.. 75 z późn. zm.) w związku z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. 2020 r. poz. 75 z późn. zm.), z art. 6, art. 11 i art. 48 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego w sposób zawiniony nienależycie wykonywał czynności zawodowe i uchybił ślubowaniu radcowskiemu oraz zasadom kodeksu etyki zawodowe i za to na podstawie art. 65 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020, poz.

75) wymierzył mu karę nagany;2.za winnego popełnienia zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego polegającego na tym, że będąc obrońcą Ł. M. w postępowaniu prowadzonym przez Sąd Rejonowy III Wydział Karny w sprawie o sygn. akt III W [...] nie stawił się na rozprawę wyznaczoną na dzień 18 listopada 2021 r. w P. prawidłowo zawiadomiony, gdyż nie został wpuszczony do gmachu sądu przez policję sądową ponieważ odmówił założenia maseczki, a ta, którą posiadał przy sobie, była pocięta, tj. popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn.

Dz. U. 2020 r. poz.. 75 z późn. zm.) w związku z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. 2020 r. poz. 75 z późn. zm.), z art. 6, art. 11 i art. 48 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego w sposób zawiniony nienależycie wykonywał czynności zawodowe i uchybił ślubowaniu radcowskiemu oraz zasadom kodeksu etyki zawodowej i za to na podstawie art. 65 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020, poz.

75) wymierzył mu karę nagany;3.na podstawie art. 651 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020, poz.

75) wymierzył obwinionemu radcy prawnemu M. D. karę łączną nagany;4.na podstawie art. 706 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020, poz.

75) obciążył radcę prawnego M. D. kosztami postępowania dyscyplinarnego i zasądził od niego na rzecz Okręgowej Izby Radców Prawnych w […] kwotę 2520,00 zł. (słownie: dwa tysiące pięćset dwadzieścia złotych 00/100).Od powyższego orzeczenia odwołanie wniósł obwiniony zaskarżając je w całości oraz zarzucając mu „rażąco dowolne ustalenie okoliczności faktycznych oraz rażące naruszenie przepisów materialnych, które to naruszenia miały oczywisty ‎i jednoznaczny wpływ na wynik postępowania” oraz wniósł o jego uchylenie ‎i uniewinnienie go od wszystkich zarzuconych we wniosku o ukaranie czynów oraz przejęcie kosztów prowadzonego postępowania przez samorząd.Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych w Warszawie orzeczeniem z dnia 7 grudnia 2022 roku utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie oraz zasądził od radcy prawnego M.

D. koszty postępowania przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym w kwocie 1800 zł (jeden tysiąc osiemset) na rzecz Krajowej Izby Radców Prawnych.Od prawomocnego orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych w Warszawie obwiniony wywiódł kasację, zaskarżając je ‎w całości oraz zarzucając mu:1.„rażące naruszenie przepisów postępowania, polegające na zmianie ustaleń faktycznych na niekorzyść odwołującego (mimo braku środka odwoławczego wniesionego na niekorzyść), tj. art. 434 § 1 k.p.k. oraz naruszenia zasady skargowości (art. 14 § 1 k.p.k.), przez przypisanie mu w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia czynu, który nie był w ogóle przedmiotem wniosku o ukaranie (tj. odmowy założenia maseczki na rozprawie w dniu 9 czerwca 2021 r.), ale stanowił element opisu zachowania innej osoby (obwinionego w sprawie wykroczeniowej, którego był obrońcą);2.rażące naruszenie przepisów postępowania, polegające na nierozpoznanie istoty sprawy, tj. art. 433 § 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego (dalej jako „k.p.k.”). polegające na braku rozpoznania podniesionych w środku odwoławczym od orzeczenia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w […] zarzutów: w przedmiocie braku przeprowadzenia postępowania dowodowego, w przedmiocie niekonstytucyjności Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu zagrożenia epidemicznego, w przedmiocie braku mocy wiążącej Zarządzenia Prezesa i Dyrektora Sądu Rejonowego, w przedmiocie nieprawidłowego ustalenia wysokości kosztów postępowania, którymi został obciążony;3.rażące naruszenie art. 413 § 1 pkt 4-6 i § 2 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 458 i art. 433 k.p.k. przez zaakceptowanie orzeczenia I instancji, w którym opis czynu oraz kwalifikacji prawnej jest nieprecyzyjny i nie pozwala na odtworzenie treści normy postępowania (oraz jej źródła), której naruszenie stanowiło podstawę ukarania;4.rażące naruszenie prawa materialnego, polegające na uznaniu jego obowiązku podporządkowywania się Zarządzeniu Prezesa i Dyrektora Sądu Rejonowego, tj.

Art. 87 ust. 1 w zw. z Art. 31 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przez uznanie, że obwiniony miał obowiązek stosowania się do wewnętrznego aktu regulacyjnego (zarządzenia władz sądu), wydanego przez osoby nie posiadające kompetencji do narzucania mu określonych norm postępowania;5.rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 i art. 741 Ustawy ‎o radcach prawnych w zw. art. 6, art. 11 i art. 48 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego w zw. z art. 1 § 1 i art. 25 § 1 Kodeksu karnego przez bezzasadne przyjęcie, że odmowa zastosowania się do bezprawnych podstawowych aktów normatywnych, sprzecznych z aktami wyższego rzędu (Konstytucję RP i ustawy), a także że brak stawiennictwa (jako obrońcy) na rozprawie w sprawie wykroczeniowej (w sytuacji, gdy nie zachodziły przesłanki do obrony obligatoryjnej, wskazane w art. 21 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia), stanowi przewinienie dyscyplinarne;6.naruszenie prawa materialnego, polegające na przyjęciu, że radca prawny ma obowiązek brania udziału w posiedzeniu sądu w stroju innym niż określony w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 12 ust. 2 Ustawy o radcach prawnych;7.rażące naruszenie art. 706 ust. 1 i ust. 3 Ustawy o radcach prawnych przez obciążenie obwinionego kosztami postępowania w kwocie przewyższającej stawkę minimalną określoną w uchwale Krajowej Rady Radców Prawnych (Uchwała nr 86/IX/2015 Krajowej Rady Radców Prawnych w sprawie określenia wysokości zryczałtowanych kosztów postępowania dyscyplinarnego) określających „zryczałtowane" koszty postępowania przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym, mimo braku jakiegokolwiek uzasadnienia dla przyjęcia kosztów odwoławczych powyżej wysokości minimalnej.Każde z powyższych naruszeń miało oczywisty wpływ na treść rozstrzygnięcia.”Podnosząc przytoczone wyżej zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w […] i uniewinnienie go od popełnienia zarzucanych mu czynów.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja obwinionego zasadna jest w zakresie zarzutów rażącej obrazy art. 433 § 2 k.p.k.Zgodnie z treścią powołanego przepisu sąd odwoławczy jest obowiązany rozważyć wszystkie wnioski i zarzuty wskazane w środku odwoławczym. ‎W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, iż naruszenie dyspozycji art. 433 § 2 k.p.k. będzie miało miejsce nie tylko wówczas, gdy do określonego zarzutu sąd odwoławczy w ogóle się nie odniesie, ale i wtedy, gdy odniesie się do niego w sposób ogólnikowy, oderwany od realiów rozpoznawanej sprawy, nierzetelny, z pominięciem argumentów środka odwoławczego.

Właściwe zrealizowanie obowiązków wynikających z art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. wymaga od sądu odwoławczego nie tylko niepomijania żadnego zarzutu podniesionego w środku odwoławczym, ale także starannego ustosunkowania się do każdego z tych zarzutów oraz wykazania za pomocą konkretnych, znajdujących oparcie w ujawnionych w sprawie okolicznościach, argumentów, dlaczego uznano poszczególne zarzuty apelacji trafne, bądź bezzasadne. Miernikiem sposobu zrealizowania przez sąd odwoławczy tych powinności jest uzasadnienie orzeczenia tego sądu.

Konfrontując jego treść z treścią rozpoznawanych przez ten sąd środków odwoławczych można wnioskować o tym, czy te wspomniane obowiązki zostały ‎w toku kontroli instancyjnej respektowane w sposób, który pozwoli uznać jej rzetelność (wyrok SN z dnia 7.12.2021 r., IV KK 496/20, LEX nr 3343334; zob. też m.in.: wyrok SN z dnia 8.12.2022 r., V KK 336/21, LEX nr 3449814; wyrok SN z dnia 13.05.2022 r., I KK 36/21, LEX nr 3425233; wyrok SN z dnia 26.07.2022 r., II K.K.; wyrok SN z 21.01.2022 r., II KK 120/21, LEX nr 332765).Analiza treści uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia sądu ad quem prowadzi do wniosku, iż sąd ten nie wywiązał się z obowiązku rzetelnego i merytorycznego rozważenia zarzutów podniesionych przez obwinionego w odwołaniu, a do niektórych z nich w ogóle nie odniósł się, a więc przyjąć należy, że nie poddał ich kontroli instancyjnej.

Na podstawie lapidarnej treści uzasadnienia orzeczenia oraz powołanej w nim argumentacji należy skonstatować, iż dokonując oceny zawartych w odwołaniu zarzutów Wyższy Sąd Dyscyplinarny naruszył podstawowe standardy rzetelnej kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, co potwierdza zasadność podniesionego przez obwinionego w kasacji zarzutu rażącej obrazy art. 433 § 2 k.p.k. Przede wszystkim trafnie podniósł skarżący w kasacji, iż treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia prowadzi do wniosku, że sąd ad quem poddał kontroli instancyjnej czyn z dnia 9 czerwca 2021 r., podczas gdy sąd a quo ustalenia w tym zakresie wyeliminował z opisu deliktu przypisanemu obwinionemu, co jest równoznaczne z uniewinnieniem go od jego popełnienia.

Natomiast poza kontrolą instancyjną tego sądu pozostały zarzuty dotyczące deliktu przypisanego obwinionemu, popełnionego w dniu 7 października 2021 r. Zgodzić się także należy ze skarżącym, iż sąd odwoławczy w istocie nie rozpoznał lub bardzo pobieżnie odniósł się do pozostałych zarzutów podniesionych przez niego w odwołaniu. Z treści odwołania skarżącego wynikało, iż kwestionował on moc wiążącą Zarządzenia nr […] Prezesa i Dyrektora Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2020 r. w sprawie zasad obsługi interesantów, które wprowadziło szereg obowiązków, w tym w pkt 3 obowiązek zakrywania ust i nosa maseczką oraz obowiązek uczestniczenia w rozprawach osób z zasłoniętymi ustami i nosem.

W ocenie odwołującego się zarządzenie powyższe dotyczyło przestrzegania zasad ochrony i bezpieczeństwa obiektów sądowych przez podległych pracowników i nie zawierało upoważnienia do jakichkolwiek czynności władczych wobec osób trzecich, albowiem byłoby to sprzeczne z konstytucyjnym systemem źródeł prawa. Wobec tego powołane wyżej zarządzenie nie wywoływało wobec niego jakichkolwiek skutków prawnych, albowiem nie był on pracownikiem sądu. Odwołujący się kwestionował także w odwołaniu moc wiążą Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu zagrożenia epidemicznego, z uwagi na jego niekonstytucyjność.

Argumentując swoje przekonanie o niekonstytucyjności i braku mocy wiążącej wymienionego wyżej aktu prawnego skarżący powołał się na orzecznictwo sądów powszechnych, Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych.Do powyższych kwestii, mających decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy co do meritum, nie odniósł się w istocie sąd odwoławczy.W sposób zbyt pobieżny sąd ad quem rozpoznał podniesiony w odwołaniu przez radcę prawnego M. D. zarzut dowolności uznania przez sąd a quo, że używana przez niego maseczka była niezgodna z wymogami rozporządzenia.Wyższy Sąd Dyscyplinarny nie odniósł się także do podniesionego przez skarżącego odwołaniu zarzutu kwestionującego wysokość nałożonych na niego kosztów postępowania.

W odwołaniu radca prawny M. D. zarzucił, iż „w żadnym wypadku nie może mieć miejsce obciążenie obwinionego kosztami postępowania powstałymi z winy OSD czy oskarżyciela - rzecznika dyscyplinarnego. A to właśnie niewłaściwa organizacja pracy tego pierwszego doprowadziła do rozpoznania sprawy na dwóch posiedzeniach (pierwsze rozpoczęło się z ponad godzinnym opóźnieniem, a odroczenie motywowane było „zbytnim zmęczeniem członków składu orzekającego”). Należy także zauważyć, że delegacja ustawowa zawarta w art. 706 Ustawy o radcach prawnych - przewiduje zryczałtowany charakter kosztów postępowania.

Wymogu tego nie spełnia określenie wysokości kosztów „widełkowo”. Nawet jednak, gdyby przyjąć, że dopuszczalne jest jego przyjęcie w formie aktualnie obowiązującej uchwały - to i tak, wobec braku choćby szczątkowego uzasadnienia w zakresie ich wysokości w zaskarżonym orzeczeniu - niedopuszczalne byłoby obciążenie mnie tymi kosztami (niezależnie od wyniku postępowania) w kwocie przekraczającej dolną granicę tych widełek.”W uzasadnieniu orzeczenia sądu odwoławczego brak jest jakiejkolwiek argumentacji wskazującej na niezasadność powyższego zarzutu, co uzasadnia stwierdzenie, iż nie został on rozpoznany.Stwierdzone uchybienia o charakterze rażącym, niewątpliwie mogły mieć wpływ na treść wyroku, albowiem dotyczyły zarzutów, których prawidłowa ocena‎ w niniejszej sprawie ma bardzo istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia co do meritum.Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazał Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.Wobec stwierdzenia uchybienia w postaci rażącego naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. skutkującego uchyleniem zaskarżonego orzeczenia, rozpoznanie pozostałych zarzutów podniesionych w kasacji jest bezprzedmiotowe i przedwczesne.Rozpoznając ponownie sprawę sąd odwoławczy winien dokonać rzetelnej kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia zgodnie ze standardami przyjętymi ‎w judykaturze, wywiązując się w pełni z wynikających z treści art. 433 § 2 k.p.k. obowiązków, a następnie uargumentować swoje stanowisko w uzasadnieniu wyroku, które winno być sporządzone z uwzględnieniem kryteriów określonych w art. 457 § 3 k.p.k. (r.g.)[ał]