II ZK 21/22 · Sąd Najwyższy

II ZK 21/22 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 lipca 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący)‎SSN Tomasz Demendecki (sprawozdawca)‎SSN Paweł WojciechowskiProtokolant starszy inspektor sądowy Anna Rusak przy udziale obwinionego A. Z., jego obrońcy radcy prawnego M. B. oraz Zastępcy Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych w W. radcy prawnego A.K.w sprawie radcy prawnego A. Z., obwinionego o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w zw. z art. 6, art. 7 ust. 2 i art. 42 ust. 1 pkt 1 oraz art. art. 42 ust. 2 i art. 61 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na rozprawie w dniu 10 lipca 2024 r. kasacji obwinionego od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych w Warszawie z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt […], utrzymującego częściowo w mocy orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych […] z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt […] I. uchyla pkt 1 zaskarżonego orzeczenia i utrzymany nim w mocy pkt 1 orzeczenia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych […] z dnia 26 listopada 2019 r. o sygn. akt […] i na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych umarza postępowanie;

II. kosztami za postępowanie kasacyjne obciąża Skarb Państwa. Tomasz Demendecki Wiesław Kozielewicz Paweł Wojciechowski

UZASADNIENIE

Radca prawny A. Z. został obwiniony o to, że:1. prowadząc bieżącą obsługę prawną podmiotu P. Sp. z o.o. (dalej: Spółka), a jednocześnie działając w imieniu organu Spółki, tj. Zarządu Spółki w pismach kierowanych do pana M. B.- wspólnika Spółki, a jednocześnie członka Zarządu Spółki, sporządzonych w W., a datowanych na dzień 18 lipca 2016 r. i 5 sierpnia 2016 r. zażądał od niego złożenia określonej treści oświadczenia, mimo że nie był umocowany do działania w imieniu Zarządu Spółki i mimo, że żądanie złożenia określnej treści oświadczenia jest pozbawione podstawy prawnej, tj. o czyn określony w art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (dalej powoływana jako: ustawa o radcach prawnych) w zw. z art. 6, art. 7 ust. 2 i art. 42 ust. 1 pkt 1 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego;2. co najmniej od dnia 1 lipca 2015 r. do chwili ogłoszenia zarzutów, tj. 18.06.2018 r. prowadząc bieżącą obsługę prawną Spółki, nie podjął działań celem określenia w umowie łączącej go ze Spółką organów i osób upoważnionych do zasięgania jego opinii co do prawa i wyrażanie zgody na podejmowane czynności zawodowej, tj. o czyn określony w art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 42 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego;3. co najmniej od dnia 1 lipca 2015 r. do chwili ogłoszenia zarzutów, tj. 18.06.2018 r. prowadząc działalność gospodarczą pod firmą Kancelaria Radcy Prawnego A.

Z. w miejscowości J., nie zastosował się do § 13 załącznika do uchwały Nr 94/IX/2015 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 13 czerwca 2015 r. w sprawie Regulaminu wykonywania zawodu radcy prawnego, który wskazuje, iż przedmiotem działalności radcy prawnego nie może być inna działalność niż świadczenie pomocy prawnej, tj. o czyn określony w art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 61 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego.Orzeczeniem Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych […] z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt […]:1. w zakresie punktu 1 wniosku o ukaranie, pozostając w granicach wniosku o ukaranie i granicach historycznych zdarzenia, uznano radcę prawnego A.

Z. winnym tego, że prowadząc bieżącą obsługę prawną podmiotu P1. Sp. z o.o. (dalej: Spółka), w pismach datowanych na 18 lipca 2016 r. i 5 sierpnia 2016 r., podjął się działania w imieniu Zarządu Spółki w stosunku do M. B.- wspólnika Spółki, a jednocześnie członka Zarządu Spółki, mimo braku podstaw prawnych do takiego działania, który to czyn stanowi przewinienie dyscyplinarne jako czyn sprzeczny z zasadami wyrażonymi w art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 6, art. 7 ust. 2 i art. 42 ust. 1 pkt 1 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego i za czyn ten na podstawie art. 64 ust. 1 i art. 65 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych wymierzono mu karę nagany;2. uniewinniono radcę prawnego A.

Z. od pozostałych czynów objętych wnioskiem o ukaranie.Odwołanie od powyższego orzeczenia wniósł obwiniony, zaskarżając powyższe orzeczenie w części, tj. w zakresie punktu 1 i 3 na swoją korzyść. Skarżący zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu:a) naruszenie art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 6, art. 7 ust. 2 i art. 42 ust. 1 pkt. 1 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego poprzez ich błędne zastosowanie, w sytuacji gdy w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, obwiniony nie dopuścił się zarzucanego mu czynu;b) naruszenie art. 65 ust. 1 pkt. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez wymierzenie obwinionemu kary dyscyplinarnej niewspółmiernej do zarzucanego czynu jak również stosunku zawinienia;Podnosząc powyższe zarzuty obwiniony wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia:- w pkt. 1 przez uniewinnienie od zarzucanego czynu;- w pkt. 3 przez nieobciążenie obwinionego zryczałtowanymi kosztami postępowania dyscyplinarnego w kwocie 2.500 zł;Jednocześnie autor odwołania sformułował ewentualny wniosek o uchylenie orzeczenia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.Odwołanie wniósł również Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego, który zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie na niekorzyść obwinionego w zakresie punktu 2, podnosząc obrazę art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 42 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że określenie „powinno”, użyte w przepisie 42 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego do określenia w umowie radcy prawnego z klientem wymienionych tam okoliczności, nie wskazuje na obowiązek radcy prawnego do zadbania aby w umowie lub odrębnym oświadczeniu klienta te okoliczności zostały określone, a jedynie tylko stwarza mu taką możliwość.

Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.Orzeczeniem z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt […], Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych w W.:1. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie w zakresie punktu 1;2. uchylił zaskarżone orzeczenie w zakresie punktu 2 i sprawę przekazał w tym zakresie do ponownego rozpoznania Okręgowemu Sądowi Dyscyplinarnemu OIRP […], pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego;3. zasądził od obwinionego na rzecz Krajowej Izby Radców Prawnych w W. koszty postępowania odwoławczego przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym w wysokości 1 500 zł.Kasację od powyższego orzeczenia wniósł obwiniony, zaskarżając je w całości na swoją korzyść, podnosząc:1. rażącą obrazę prawa procesowego, która mogła mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia przez naruszenie art. 433 § 2 w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. polegające na nierozważeniu zarzutów dotyczących obrazy art. 7 k.p.k.;2. rażącą obrazę prawa procesowego, która mogła mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia w zakresie dotyczącym wymiaru kary, przez wymierzenie obwinionemu kary nagany tj. naruszenie art. 438 pkt. 4 k.p.k.;3. zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej przez naruszenie art. 17 § 1 pkt. 7 k.p.k.Formułując powyższe zarzuty obwiniony wniósł o:a) uchylenie zaskarżonego orzeczenia w pkt. l utrzymanego nim orzeczenia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego […] z dnia 26 listopada 2019 r. (sygn. akt […]) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym;b) uchylenie zaskarżonego orzeczenia w pkt.2 zmienionego nim orzeczenia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego […] z dnia 26 listopada 2019 r. (sygn. akt […]) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym;c) w przypadku ustalenia, że zachodzi bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k., uchylenie zaskarżonego orzeczenia i umorzenie postępowania.Nadto autor kasacji wniósł na podstawie art. 532 § 1 k.p.k. o wstrzymanie wykonania orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych w W. z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt […], do czasu rozpoznania niniejszej kasacji.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wywiedziona przez obwinionego kasacja okazała się być skuteczna, doprowadzając do uchylenia zaskarżonego orzeczenia sądu II instancji i utrzymanego nim w mocy rozstrzygnięcia sądu meriti oraz umorzenia postępowania wobec wystąpienia ujemnej przesłanki procesowej w postaci przedawnienia karalności zarzucanego czynu.Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wywiedzionej przez obwinionego kasacji, w pierwszej kolejności odnieść należy się do sformułowanego w jej treści wniosku o wstrzymanie wykonania orzeczenia sądu ad quem.O bezprzedmiotowości powyższego wniosku świadczy już literalne brzmienie art. 622 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którego dyspozycją orzeczenie, od którego służy kasacja podmiotom wymienionym w art. 622 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, nie podlega wykonaniu do czasu wniesienia kasacji lub bezskutecznego upływu terminu do jej wniesienia.

Treść powyższego przepisu w sposób jednoznaczny wskazuje zatem, iż ustawodawca sam zdecydował o wstrzymaniu wykonania prawomocnego orzeczenia, które zostało zaskarżone kasacją, przyjmując odmienne rozwiązanie niż w procedurze karnej, gdzie takową decyzję pozostawiono pod rozwagę sądu kasacyjnego. Mając zatem na uwadze, iż rozwiązanie zawarte w ustawie korporacyjnej wprost przesądza o braku możliwości wykonania orzeczenia do czasu rozpoznania kasacji, wniosek o wstrzymanie wykonania orzeczenia jawi się jako bezprzedmiotowy.Przechodząc natomiast do oceny wywiedzionego przez obwinionego nadzwyczajnego środka zaskarżenia wskazać należy, iż weryfikacja przebiegu postępowania odwoławczego i sposobu procedowania sądu ad quem - dokonana tak w kontekście podnoszonych w wywiedzionym nadzwyczajnym środku zaskarżenia uchybień, jak i zakresu kontroli kasacyjnej - prowadzi do uznania, iż w niniejszej sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa procesowego związanego z naruszeniem standardu kontroli odwoławczej, tj. przepisów wskazanych w pkt. 1 formułowanych zarzutów kasacyjnych.

Zgodzić należy się bowiem z autorem kasacji, iż sąd II instancji przeprowadził kontrole odwoławczą w sposób wadliwy, gdyż nie rozważył zarzutu zawartego w części motywacyjnej odwołania, tj. sformułowanego przez obwinionego uchybienia w zakresie obrazy art. 7 k.p.k.Wskazać należy, iż obraza przepisu art. 433 § 2 k.p.k. następuje wówczas, gdy sąd odwoławczy nie rozważy którekolwiek zarzutu sformułowanego w środku odwoławczym, bądź gdy uczyni to w sposób odbiegający od standardów rzetelności, a obraza przepisu art. 457 § 3 k.p.k. będzie mieć miejsce w sytuacji, gdy ‎w uzasadnieniu orzeczenia sądu ad quem nie zostanie przedstawiona precyzyjna argumentacja, wyjaśniająca dlaczego sformułowane zarzuty i wnioski odwoławcze oraz argumenty przytoczone na ich poparcie uznano za zasadne lub niezasadne.Analiza uzasadnienia sporządzonego przez sąd ad quem i przedstawionych w jego treści pisemnych motywów rozstrzygnięcia prowadzi do wniosku, iż sąd ‎II instancji nie rozważył wszystkich z podnoszonych przez skarżącego zarzutów odwoławczych, a powyższego zawartość nie przedstawia adekwatnej ‎i wyczerpującej argumentacji, która w co najmniej dostateczny sposób – bądź też‎ w jakimkolwiek stopniu - uzasadniałaby przyczyny ich nieuwzględnienia.

W ocenie Sądu Najwyższego pełni trafnie sygnalizował autor kasacji, iż w pisemnych motywach rozstrzygnięcia sądu odwoławczego nie odniesiono się w jakimkolwiek stopniu zarówno do uchybienia w zakresie podstawy zasadniczego dla rozstrzygnięcia ustalenia, iż M. B. w momencie złożenia wniosku o przeglądanie dokumentów i ksiąg Spółki pełnił funkcję członka zarządu, jak i podnoszonej w treści odwołania zarzutu dotyczącego powagi rzeczy osądzonej i nie umotywowano w klarowny sposób powodów uznania ich za niezasadne. Zauważyć przy tym należy, iż choć we właściwie sformułowanym środku odwoławczym zarzuty powinny znaleźć się w petitum skargi, to granice rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym wyznacza treść całego odwołania.

Nie oznacza to zatem, że zarzuty podniesione w uzasadnieniu odwołania nie podlegają rozpoznaniu i że nie ma do nich zastosowania reguła wyrażona w przepisie art. 457 § 3 k.p.k. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 6 lutego 2007 r., III KK 316/06, LEX nr 231947). Trudno również uznać za "rozważenie zarzutu", jak tego wymaga art. 433 § 2 k.p.k. zbycie go oznaczeniem w formularzu uzasadnienia jako „niezasadny” i lakonicznymi, ogólnikowymi i niepozostawiającymi w relacji z istotą podnoszonych uchybień rozważaniami w zakresie wykładni przepisów Kodeksu Etyki Radcy prawnego bez podawania - wbrew treści art. 457 § 3 k.p.k.

– zasadniczo jakiejkolwiek argumentacji. Podkreślić należy, że sporządzanie uzasadnienia na formularzy w żaden sposób nie zwalnia sądu odwoławczego od obowiązku rozważenia wszystkich wniosków i zarzutów podniesionych w środku odwoławczym, a jedynie zezwala na zwięzłe przedstawienie swojego stanowiska.Przytoczone okoliczności wskazują zatem, że postępowanie przed sądem‎ II instancji obarczone było błędami, a kontrola odwoławcza nie miała charakteru kontroli rzetelnej, która odpowiadałaby standardom określonym przez przepisy art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.

Z tych względów Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, iż na etapie postępowania odwoławczego doszło do rażącej obrazy wskazanych przepisów proceduralnych.Już zatem zasadność pierwszego z podnoszonych przez obwinionego zarzutów przesądza o konieczności orzeczenia reformatoryjnego, determinując kierunek rozstrzygnięcia i konieczność uchylenia zaskarżonego orzeczenia, czyniąc rozważenie pozostałych z podnoszonych zarzutów bezprzedmiotowym. Sąd Najwyższy nie mógł jednakże przekazać tej sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym z uwagi na wystąpienie ujemnej przesłanki procesowej w postaci przedawnienia karalności.

Zgodnie z art. 70 ust. 2 ustawy radcach prawnych w razie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przed upływem terminu, o którym mowa w ust. 1, karalność przewinienia dyscyplinarnego ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło pięć lat, a w przypadkach przewidzianych w art. 11 ust. 2 - trzy lata. Zważając zatem na datę czynu obwinionego, dokonując prostego zestawienia dat w kontekście uprzednio powołanego terminu przedawnienia, Sąd Najwyższy na mocy art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 74¹ pkt 1 ustawy o radcach prawnych umorzył postępowanie w sprawie.W odniesieniu do postulatu obwinionego o „uchylenie zaskarżonego orzeczenia w pkt.2 zmienionego nim orzeczenia sądu meriti i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym”, określonego jako „wniosek kasacyjny” wskazać należy, iż w punkcie 2 zaskarżonego orzeczenia uchylono zaskarżone rozstrzygnięcie sądu meriti w zakresie punktu 2 i sprawę przekazano w tym zakresie do ponownego rozpoznania, w konsekwencji czego - zgodnie z art. 519 k.p.k. - na powyższą decyzję sądu odwoławczego kasacja nie przysługuje.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.

Tomasz Demendecki Wiesław Kozielewicz Paweł Wojciechowski [ms]