II UZP 9/06 · Sąd Najwyższy

Uchwała Składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 20 lipca 2006 r.

II UZP 9/06

Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, SSN Beata Gudowska (sprawozdawca), Roman Kuczyński, Jerzy Kuźniar (uzasadnienie), Herbert Szurgacz,

Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2006 r. sprawy z wniosku Andrzeja L. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o wysokość emerytury, na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 29 marca 2006 r., II UZP 2/06:

„Czy podstawa wymiaru emerytury ubezpieczonego, który wcześniej miał

ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, może być ustalona na nowo

w myśl art. 15 w związku z art. 21 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z

2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) także wtedy, gdy do jej obliczenia ma być przyjęta

podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne w tej samej wysokości i z tego samego okresu, które były uwzględnione przy ustalaniu podstawy wymiaru renty z tytułu niezdolności do pracy ?”

podjął

uchwałę:

Podstawa wymiaru emerytury ubezpieczonego, który wcześniej miał

ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, może być ustalona na

nowo w myśl art. 15 w związku z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) także wówczas, gdy do jej obliczenia ma być przyjęta podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne w tej samej wysokości i z tego

samego okresu, które zostały uwzględnione przy ustalaniu podstawy wymiaru

renty z tytułu niezdolności do pracy.

Uzasadnienie

Przedstawione do rozstrzygnięcia składowi powiększonemu Sądu Najwyższego zagadnienie prawne ujawniło się w następującym stanie faktycznym. Ubezpieczony Andrzej L. na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w

W. nabył od dnia 11 lipca 1995 r. prawo do renty inwalidzkiej według drugiej grupy

inwalidów. Podstawa wymiaru tego świadczenia została wyliczona przez pomnożenie

wskaźnika wysokości podstawy wymiaru, stanowiącego przeciętną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne z 6 kolejnych lat kalendarzowych od stycznia

1984 r. do grudnia 1989 r. (53,32%), przez kwotę bazową, według zasad określonych

w ustawie z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach

ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze

zm., powoływanej dalej jako ustawa o rewaloryzacji). W czerwcu 2003 r. ubezpieczony złożył dokumenty stwierdzające wysokość wynagrodzenia w latach 1966-1997,

które organ rentowy potraktował jako wniosek o ponowne obliczenie wysokości renty

z tytułu niezdolności do pracy według art. 111 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach lub ustawa). Decyzją z dnia 17 czerwca 2003 r. organ rentowy

przeliczył wysokość renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od dnia 1 czerwca

2003 r. przy zastosowaniu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru wyliczonego z 20

lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie renty.

W grudniu 2004 r. ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie emerytury, nie

dokonując wyboru sposobu wyliczenia podstawy wymiaru emerytury spośród wymienionych w art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Decyzją z dnia 11 stycznia

2005 r., w oparciu o art. 21 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, organ rentowy przyznał ubezpieczonemu emeryturę od dnia 1 grudnia 2005 r., do obliczenia której przyjął podstawę

wymiaru renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, ze wskaźnikiem wysokości

podstawy wymiaru z 20 lat kalendarzowych przypadających przed złożeniem wniosku rentowego (z lat 1966 - 1997), wskazanych przez ubezpieczonego do ustalenia

nowej wysokości renty w decyzji z dnia 17 czerwca 2003 r. i odniósł go do kwoty bazowej zastosowanej w tej decyzji, stanowiącej - zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z systemu ubezpieczeń społecznych (w

brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2004 r., Dz.U. z 1998 r. Nr 98, poz.

162) - 100% przeciętnego wynagrodzenia pomniejszonego o potrącone składki na

ubezpieczenie społeczne w kwartale poprzedzającym termin waloryzacji. Tak obliczoną podstawę wymiaru renty poddał mechanizmowi waloryzacji.

W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczony wniósł o jej zmianę i ustalenie podstawy wymiaru świadczenia według wariantu przewidzianego w art. 21 ust. 1 pkt 2

ustawy o emeryturach i rentach, co pozwoliłoby na przyjęcie do jego obliczenia kwoty

bazowej obowiązującej w dacie zgłoszenia wniosku o emeryturę.

Sąd Okręgowy-Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia

30 maja 2005 r. oddalił odwołanie ubezpieczonego, stwierdzając, że sposób ustalania podstawy wymiaru świadczenia wskazany w art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy można

fakultatywnie stosować we wszystkich sytuacjach objętych dyspozycją art. 21 ust. 1,

a więc w każdym przypadku ustalania podstawy wymiaru emerytury dla osoby, która

wcześniej miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, tym bardziej

że ubezpieczony nie wskazał we wniosku wariantu ustalenia podstawy wymiaru

świadczenia. Sąd ten stwierdził, iż przyjęcie do obliczenia emerytury podstawy wymiaru renty z tytułu niezdolności do pracy skutkuje przyjęciem do obliczenia emerytury tej samej kwoty bazowej, która ostatnio była przyjęta do ustalenia podstawy wymiaru tego świadczenia, a następnie podwyższaniem świadczenia według mechanizmów waloryzacji przypadających do dnia nabycia uprawnień do emerytury (art. 53

ust. 3 i 4 ustawy o emeryturach i rentach).

W apelacji ubezpieczony wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez przyjęcie do obliczenia emerytury kwoty bazowej zgodnie ze stanowiskiem zajętym w odwołaniu bądź o zobowiązanie organu rentowego do ustalenia tzw. części socjalnej

emerytury przy uwzględnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 października

2002 r., III UZP 7/02 (OSNP 2003 nr 2, poz. 42). Ubezpieczony utrzymywał, że

gdyby jego interpretacja przepisu art. 21 ustawy o emeryturach i rentach została

uznana za błędną, to Sąd Okręgowy powinien nakazać organowi rentowemu wyliczenie części socjalnej emerytury jako 24% nowej kwoty bazowej, ponieważ „taką

możliwość dopuszczają długoletni pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w

aktualnym opracowaniu na temat systemu emerytalno-rentowego”. Powołał się rów-

nież na wykonywanie zatrudnienia w okresie od dnia 2 maja 2004 r. do dnia 31 października 2004 r.

Na gruncie takiego stanu sprawy Sąd Apelacyjny w Warszawie powziął istotne

wątpliwości co do prawidłowej wykładni art. 21 ust. 1 ustawy, których rozstrzygnięcie

ma duże znaczenie dla orzecznictwa sądów ubezpieczeń społecznych ze względu

na znaczną ilość spraw o podobnych stanach faktycznych. Sąd Apelacyjny wskazał,

że przepis ten stanowi odpowiednik art. 8 ustawy o rewaloryzacji, który zawierał

wyrażenie analogiczne do użytego w art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach, stanowiąc że podstawę wymiaru emerytury może również stanowić podstawa

wymiaru ustalona na nowo w myśl art. 7. Możliwość przyjmowania za podstawę

wymiaru emerytury podstawy wymiaru poprzednio przyznanej renty inwalidzkiej

przewidywał również przepis art. 16 ustawy z dnia 17 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm., powoływanej

dalej jako ustawa o z.e.p.). Od dnia 1 stycznia 1990 r. wraz z wprowadzeniem na

mocy przepisów ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o

zaopatrzeniu emerytalnym (Dz.U. Nr 36, poz. 206), sposobu obliczania podstawy

wymiaru świadczenia przez ustalenie wskaźnika wysokości wynagrodzenia pracownika (obecnie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru) i przy zastosowaniu kwoty

przewidywanego przeciętnego wynagrodzenia, stanowiącego podstawę ostatniej

waloryzacji (obecnie określanej jako kwota bazowa) - stosownie do art. 162 ust. 2

ustawy o z.e.p. - podstawę wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała

ustalone prawo do renty inwalidzkiej, mogła stanowić podstawa wymiaru tej renty

albo kwota ustalona w myśl art. 16 lub art. 161, ale tylko przy uwzględnieniu wynagrodzenia rencisty zatrudnionego po przyznaniu renty inwalidzkiej i pod warunkiem,

że jest to korzystniejsze. Nie jest kwestią dyskusyjną, że art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach dopuszcza możliwość dokonania wyboru przez zainteresowanego

między dwiema możliwościami ustalenia podstawy wymiaru, przy czym wybór ten

przysługuje osobie ubiegającej się o przyznanie emerytury, która wcześniej miała

ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Z treści powołanego przepisu

nie można wyprowadzić wniosku, iż wybór ten przysługuje każdej osobie, która

ubiega się o emeryturę, a wcześniej miała ustalone prawo do renty, ponieważ jest on

ograniczony przede wszystkim przez okoliczności faktyczne.

Nie każda osoba mająca wcześniej ustalone prawo do renty, ubiegając się o

przyznanie emerytury, będzie mogła wykazać się okresem wskazanym w art. 15 ust.

1 ustawy (kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę)

bądź w art. 15 ust. 6 ustawy (20 lat kalendarzowych, przypadających przed rokiem

zgłoszenia wniosku wybranych z całego okresu ubezpieczenia). Dalsze ograniczenie

wyboru wynika ze sformułowania art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach,

który dopuszczając ustalenie podstawy wymiaru na nowo w myśl art. 15 nie sprecyzował, co należy rozumieć przez sformułowanie „na nowo". Przy rozstrzyganiu wątpliwości nie jest pomocna wykładnia historyczna, ponieważ omówione wcześniej

zmiany przepisów, jakie następowały przed wejściem w życie ustawy o emeryturach i

rentach, nie dają się odczytać jako konsekwentne stanowisko ustawodawcy w omawianej kwestii.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, przy rozstrzyganiu wątpliwości co do zakresu

wyrażenia „na nowo" użytego w art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy nie można pominąć stanowiska zawartego w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 września

1998 r., III ZP 21/98 (OSNAPiUS 1999 nr 2, poz. 61). W uchwale tej, dotyczącej innego stanu faktycznego, Sąd Najwyższy na gruncie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o rewaloryzacji stwierdził, że przepis ten dopuszczający ustalenie podstawy wymiaru

emerytury „na nowo" odsyła do całego art. 7 ustawy, a nie tylko do jednego z jego

ustępów, wskazującego na sposób ustalania wskaźnika wysokości podstawy wymiaru emerytury lub renty i kwoty bazowej. Podkreślono w nim także, iż w myśl art. 7 ust.

5 ustawy o rewaloryzacji podstawy wymiaru emerytury lub renty nie stanowiło wprost

wynagrodzenie rzeczywiste otrzymywane przez ubezpieczonego, lecz wynik wskazanych w tym przepisie działań arytmetycznych. Z dalszej części uzasadnienia tej

uchwały można wyprowadzić wniosek, że sama zmiana kwoty bazowej, bez wskazania innej wysokości otrzymywanego wynagrodzenia lub wynagrodzenia z innego

okresu, nie może prowadzić do ustalenia podstawy wymiaru „na nowo”.

Sąd Najwyższy, przekazując do rozpoznania zagadnienie prawne składowi

powiększonemu, zgodnie z art. 390 § 1 in fine k.p.c. , rozważał znaczenie użytego w

art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy zwrotu „na nowo” i zwrócił uwagę na uzasadnienie

uchwały z dnia 15 czerwca 2005 r., II UZP 3/05 (OSNP 2005 nr 24, poz. 394), w którym argumentowano, że emerytura nie jest kontynuacją renty, lecz innym świadczeniem, przyznawanym na podstawie innych przesłanek i na mocy innych przepisów, w

związku z czym przymiotu „nowości” nie należy łączyć z jednym z elementów jego

ustalenia, tj. z wyborem lat kalendarzowych, z których składka na ubezpieczenie ma

wpływ na wysokość jego podstawy wymiaru, lecz z faktem ustalenia podstawy wymiaru tego nowego świadczenia. Dodał, że uzależnienie ustalenia podstawy wymiaru

emerytury obliczonej w myśl art. 15 ustawy od wskazania lat kalendarzowych innych

niż te, z których składka stanowiła podstawę wymiaru renty z tytułu niezdolności do

pracy, jest wymaganiem pozaustawowym. Ustawa nie przewiduje bowiem możliwości ustalenia podstawy wymiaru emerytury z okresu dłuższego niż 20 lat kalendarzowych w stosunku do osób, które przed spełnieniem warunków do emerytury miały

ustalone prawo do renty.

Przedstawiony wyżej pogląd - w ocenie składu Sądu Najwyższego - wypływa z

gramatycznej wykładni art. 21 ust. 1 ustawy i zasadza się na tezie o zbiegu uprawnień do wcześniej ustalonej renty oraz do emerytury przysługującej od dnia spełnienia warunków do tego świadczenia, a zbieg ten rozstrzyga określona w art. 95

ustawy zasada wyboru świadczenia korzystniejszego lub wybranego przez uprawnionego. Gdy przyjmie się taką przesłankę, to ustalenie podstawy wymiaru emerytury

na nowo w myśl art. 15 ustawy, dokonywane na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2

ustawy, należy uznać za obwarowane wyłącznie warunkami ustalonymi w tych przepisach, a te nie przewidują wskazania innych okresów ubezpieczenia czy innej przeciętnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na

ubezpieczenie społeczne. W takim wypadku ustalenie podstawy wymiaru emerytury

nie jest przeliczeniem świadczeń tego samego rodzaju według reguł określonych w

art. 110 - 112 ustawy, które uwzględniał Sąd Najwyższy przy podejmowaniu uchwały

z dnia 11 września 1998 r. (III UZP 21/98), lecz podlega innym zasadom. Zdaniem

składu przedstawiającego zagadnienie prawne, stanowisko przyjęte w uchwale z

dnia 15 czerwca 2005 r. (II UZP 3/05) doznaje wzmocnienia wyrażoną w art. 2a ust.

2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.

Nr 137, poz. 887 ze zm.) zasadę równego traktowania ubezpieczonych, w szczególności równego obliczania wysokości świadczeń, która sprzeciwia się ustalaniu niższej emerytury dla osób, spełniających te same warunki nabycia prawa do emerytury

w zakresie stażu ubezpieczenia i wysokości opłaconych składek dlatego tylko, że

wcześniej miały ustalone prawo do renty.

Zwrócono jednak uwagę, że wyrażenie „na nowo”, użyte w art. 21 ust.1 pkt 2

ustawy, może być rozumiane także inaczej, bez oderwania się od raz przyjętej kwoty

bazowej jako elementu służącego ustaleniu podstawy wymiaru świadczenia w stosunku do przeciętnego wynagrodzenia obowiązującego w poszczególnych latach

kalendarzowych, wiązanego z uzyskiwaniem w określonym czasie przychodu, stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Przyjęcie kwoty

bazowej obowiązującej w okresie ubezpieczenia, czyli tej, która została uwzględniona w obliczeniu renty, nie wyklucza ustalenia podstawy wymiaru emerytury „na

nowo”, lecz to nowe obliczenie musi wiązać się z zaistnieniem dalszych „nowych”

warunków, a nie wypływać tylko ze zmiany kwoty bazowej, która „nie jest elementem

indywidualizującym podstawę wymiaru, a jedynie przystosowującym ją do określonej

sytuacji faktycznej, zgodnie z wolą ustawodawcy”. Przy takim rozumieniu art. 21 ust.

1 pkt 2 ustawy dochodzi wprawdzie do zróżnicowania uprawnień osób wnioskujących

o emeryturę jako pierwsze świadczenie i tych, które wcześniej pobierały rentę, lecz ta

nierówność nie narusza zasady określonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji, gdyż kryterium zróżnicowania wysokości świadczenia w zależności od wcześniejszego jego

pobierania lub niepobierania mieści się w granicach konstytucyjnej swobody ustawodawcy (por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 kwietnia

2005 r. w sprawie P 3/04, OTK - A 2005 nr 4, poz. 41). W konsekwencji, obowiązywanie jedynie innej kwoty bazowej w okresie ubiegania się o emeryturę, bez wskazania innej wysokości otrzymywanego wynagrodzenia lub wynagrodzenia z innego

okresu, wpływających na wysokość składek na ubezpieczenie, nie może prowadzić

do ustalenia podstawy wymiaru emerytury „na nowo” na podstawie art. 21 ust. 1 pkt

2, lecz ograniczone jest do możliwości opisanej w art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Sąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje:

Przed rozstrzygnięciem przedstawionego zagadnienia konieczne jest zaprezentowanie przepisów tworzących całościową regulację ustalania podstawy wymiaru

emerytury, w tym również dla osób wcześniej uprawnionych do renty z tytułu niezdolności, oddzielając przepisy art. 21 ust. 1 i art. 15 ustawy, mówiące o ustaleniu podstawy wymiaru emerytury, od postanowień art. 53, stanowiącego o ustaleniu jej wysokości.

Według art. 15 ust. 1 ustawy, podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi

ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na

ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie

przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych

przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpo-

średnio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę, z uwzględnieniem

między innymi ust. 6 (ten przepis pozwala ubezpieczonemu wskazać - w celu ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty - przeciętną podstawę wymiaru składki na

ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat

kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z

całego okresu podlegania ubezpieczeniu, nie powtarzając wymogu by były to lata

poprzedzające bezpośrednio rok, w którym złożono wniosek o emeryturę).

W myśl ust. 4, w celu ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty: 1) oblicza się sumę kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w ust. 3, w

okresie każdego roku z wybranych przez zainteresowanego lat kalendarzowych; 2)

oblicza się stosunek każdej z tych sum kwot do rocznej kwoty przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonej za dany rok kalendarzowy, wyrażając go w procentach, z zaokrągleniem do setnych części procentu; 3) oblicza się średnią arytmetyczną tych

procentów, która, z zastrzeżeniem ust. 5, stanowi wskaźnik wysokości podstawy

wymiaru emerytury lub renty, oraz 4) mnoży się przez ten wskaźnik kwotę bazową,

która - stosownie do art. 19 ustawy - wynosi 100 % przeciętnego wynagrodzenia pomniejszonego o potrącone od ubezpieczonych składki na ubezpieczenia społeczne,

określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych w poprzednim roku

kalendarzowym (licząc od daty wniosku).

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264), podstawę wymiaru

emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, stanowi podstawa wymiaru renty - w wysokości uwzględniającej rewaloryzację oraz wszystkie kolejne waloryzacje przypadające w okresie następującym po ustaleniu prawa do renty, z zastrzeżeniem art. 15 ust. 5, przewidującego, że

wskaźnik wysokości podstawy wymiaru nie może być wyższy niż 250 % - (pkt 1),

albo podstawa wymiaru ustalona na nowo w myśl art. 15 (pkt 2). Przepis art. 21 ust.

2 ustawy nakazuje stosowanie zasady określonej w jego ust. 1 pkt 1 do ustalania

podstawy wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do

emerytury oraz renty z tytułu niezdolności do pracy dla osoby, która wcześniej miała

ustalone prawo do tej renty albo do emerytury.

Przepis art. 53 ustawy stanowiący o wysokości emerytury, określa ją jako 24

% kwoty bazowej, o której mowa w art. 19, z zastrzeżeniem ust. 3 i 4, oraz po 1,3 %

podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów składkowych i po 0,7 % podstawy jej

wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych. Przepis ten został wprawdzie znowelizowany, lecz w zmienionej treści nie ma zastosowania w rozpoznawanym stanie

faktycznym, gdyż postanowienia ust. 3 i 4 odnoszą się wyłącznie do emerytury, której

podstawę stanowi podstawa wymiaru świadczenia, przewidzianego w art. 21 ust. 1

pkt 1 i ust. 2 ustawy, a nie w art. 21 ust. 1 pkt 2. Nie wnoszą więc niczego istotnego

argumenty przytaczane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 kwietnia

2006 r., P 9/05, w którym Trybunał uznał te przepisy za zgodne z art. 2 i art. 32 Konstytucji (Dz.U. Nr 75, poz. 530, OTK 2006 - A nr 46, poz. 4).

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 3 marca 1999 r., III ZP 1/99

(OSNAPiUS 1999 nr 19, poz. 620), Sąd Najwyższy zauważył, że występujące w

ustawie rewaloryzacyjnej pojęcie „kwota bazowa” nie precyzuje jaka data byłaby miarodajna dla jej ustalenia. Uznał, że ma to być kwota obowiązująca w dniu, w którym

skarżący złożył wniosek o emeryturę, a więc świadczenie rodzajowo inne niż to,

które dotychczas pobierał, gdyż ani art. 8 ust. 1 pkt 1, ani art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z

dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, nie upoważnia do stosowania innych zasad ustalania kwoty bazowej.

Zasadniczo w tym samym kierunku wypowiedział się Sąd Najwyższy w

uchwale z dnia 29 października 2002 r., III UZP 7/02 (z glosą aprobującą K. Ślebzaka, OSP 2003 nr 9, poz. 107), stwierdzając, że przy ustalaniu na podstawie art. 53

ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wysokości emerytury osoby, która miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do

pracy i która żąda przyjęcia za podstawę wymiaru emerytury podstawy wymiaru renty

(art. 21 ust. 1 pkt 1 tej ustawy), składnik emerytury wynoszący 24% kwoty bazowej

oblicza się na podstawie kwoty bazowej obowiązującej w dacie zgłoszenia wniosku o

emeryturę.

Uwzględniając argumenty wynikające z zasady równości ubezpieczonych wyrażonej w art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a w szczególności ich

równego traktowania co do obliczania wysokości świadczeń, należy uznać, że znajduje ona wyraz w wypadku obliczenia emerytury na podstawie art. 53 ust. 1 ustawy o

emeryturach i rentach w przyjęciu tej samej kwoty bazowej - z chwili złożenia wniosku o emeryturę - wobec wszystkich wnioskodawców nabywających prawo do emerytury w tym samym czasie, niezależnie od tego, czy wcześniej pobierali, czy nie pobierali rentę z tytułu niezdolności do pracy. W każdym razie z całą pewnością zasada

równości ubezpieczonych nie może być naruszona odnośnie do elementu emerytury

nazwanego „częścią socjalną”, gdyż ten właśnie element jest równy dla wszystkich

uprawnionych, którym świadczenie wyliczane jest w określonym czasie. W tym wypadku pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z dnia z dnia 29 października

2002 r. przekłada się wprost na wypadek, w którym emerytura ustalana jest jako

nowe świadczenie. Ustalając wysokość takiego świadczenia przyjmuje się bowiem

co do zasady kwotę bazową obowiązującą w dniu zgłoszenia wniosku, a inną tylko

wówczas, gdy warunki do świadczenia zostaną spełnione później, „pod rządem” innej

kwoty bazowej. W takim wypadku przyjmuje się kwotę bazową obowiązującą w dniu

spełnienia wszystkich warunków wymaganych do przyznania świadczenia (por. np.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 1995 r., II UR 2/95, OSNAPiUS 1995 nr 15,

poz. 195).

W świetle wskazanych w uzasadnieniu rozstrzyganego zagadnienia prawnego

orzeczeń Sądu Najwyższego, a szczególnie uchwały z dnia 15 czerwca 2005 r. (II

UZP 3/05), obliczenie podstawy wymiaru emerytury na nowo, w myśl art. 21 ust. 1

pkt 2 ustawy, przy wskazaniu we wniosku o to świadczenie tych samych 20 lat kalendarzowych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu, które zostały ostatnio

przyjęte do obliczenia podstawy wymiaru uprzednio pobieranej renty, jest oczywiście

dopuszczalne. Pogląd ten jest utrwalony. Został powtórzony w uchwale z dnia 15

lutego 2006 r., II UZP 16/05 (dotychczas niepublikowanej) jak też w postanowieniu

Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2006 r., II UZP 6/06 (także jeszcze niepublikowanym). Skład powiększony Sądu Najwyższego stanowisko to w pełni aprobuje,

nie znajdując żadnych podstaw, aby odstępować od wykładni przyjętej w tej mierze w

powołanych wyżej orzeczeniach. Oznacza to, że rencista przechodzący na emeryturę, może mieć podstawę wymiaru tego świadczenia (emerytury) wyliczoną z tych

samych lat kalendarzowych, które były przyjęte do wyliczenia wskaźnika wysokości

podstawy wymiaru renty, oczywiście przy założeniu - tak jak w stanie faktycznym

sprawy, że lata te mieszczą się w okresie ostatnich 20 lat kalendarzowych licząc

wstecz od daty nabycia prawa do emerytury

Wynika to z niewątpliwego, na tle wykładni, założenia, że ustawa dopuściła

dwa warianty ustalenia podstawy wymiaru emerytury dla osób objętych dyspozycją

art. 21 ust. 1 (mających wcześniej ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do

pracy).

Według wariantu pierwszego, podstawę wymiaru emerytury stanowi podstawa

wymiaru renty - w wysokości uwzględniającej rewaloryzację oraz kolejne waloryzacje

przypadające w okresie następującym po ustaleniu prawa do renty, a według wariantu drugiego (albo), podstawa wymiaru ustalona na nowo w myśl art. 15. Pod

względem gramatycznym przepis ten jest zdaniem złożonym. Użycie pomiędzy jego

dwoma członami spójnika współrzędnego „albo” jednoznacznie wskazuje na ich równoważność (ekwiwalencję), a to oznacza, że mają tę samą wartość. Wybór pomiędzy

tymi wariantami ustawodawca pozostawił ubezpieczonemu, przy czym obowiązkiem

organu rentowego jest ustalenie, który z wariantowych sposobów jest korzystniejszy

dla ubezpieczonego (por. wyrok z dnia 24 stycznia 1996 r., II URN 60/95, OSNP

1997 nr 4, poz. 53, w którym Sąd Najwyższy przyjął, że „jeżeli podstawa wymiaru

emerytury lub renty może być ustalona w rozmaity sposób, to o sposobie decyduje

żądanie ubezpieczonego, a dopiero wówczas, gdy żądania takiego nie ma, decyduje

o tym organ rentowy, który ma obowiązek wyboru rozstrzygnięcia korzystniejszego

dla osoby zainteresowanej”).

W przypadku określonym w art. 21 ust. 1 pkt 1, emeryturę ustala się więc

przyjmując poprzednią podstawę wymiaru świadczenia z daty wniosku o rentę (z

uwzględnieniem waloryzacji na dzień ustalenia prawa do emerytury), zaś jeżeli wybrany został sposób określony w art. 21 ust. 1 pkt 2 podstawę wymiaru ustala się na

nowo, stosując zasady określone w art. 15 ustawy, przy czym nie ma przeszkód

prawnych, aby wybrany został ten sam co poprzednio okres, przy zastosowaniu jednak kwoty bazowej z daty złożenia wniosku o emeryturę. Za powoływaną już

uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2005 r., II UZP 3/05, warto powtórzyć, że „skoro ustawodawca określił na 20 maksymalną ilość lat kalendarzowych, z

których podstawa składki na ubezpieczenie może stanowić podstawę wymiaru zarówno emerytury, jak i renty, to trudno przyjąć, że jego intencją było zwiększenie

ilości tych lat w stosunku do osób, które przed spełnieniem warunków do emerytury

miały ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy”.

Pogląd ten wzmacnia treść art. 53 ust. 3 wskazanej ustawy, według którego tę

samą kwotę bazową, którą ostatnio przyjęto do ustalenia podstawy wymiaru, stosuje

się tylko w przypadku gdy podstawę wymiaru emerytury stanowi podstawa wymiaru

renty (art. 21 ust. 1 pkt 1), lub podstawa wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy dla

osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do tej renty albo emerytury (ust. 2 ), a

więc przedstawiona reguła nie ma zastosowania jeżeli podstawę wymiaru emerytury

ustala się na nowo według art. 15 ustawy. W tym drugim przypadku (ustalania podstawy wymiaru na nowo), stosuje się - na ogólnych zasadach kwotę bazową z daty

złożenia wniosku o emeryturę.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji uchwały.