II UZP 8/94 · Sąd Najwyższy

Postanowienie Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 16 czerwca 1994 r.

II UZP 8/94

1. Sąd Najwyższy podejmuje uchwałę w trybie art. 13 pkt 3 ustawy z dnia 20

września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz. U. z 1994 r., Nr 13, poz.

48) wówczas, gdy wątpliwości co do rozumienia przepisów prawa ujawniają się w

praktyce organów, nad którymi Sąd Najwyższy sprawuje także pośredni nadzór w

zakresie orzekania.

2. Nieprawidłowe stosowanie prawa w praktyce przez jedną z terenowych

jednostek organizacyjnych urzędu centralnego nie jest równoznaczne z wątpliwościami w rozumieniu wymienionego w pkt 1 przepisu.

Przewodniczący: Prezes SN Jan Wasilewski, Sędziowie SN: Teresa FlemmingKulesza, Adam Józefowicz, Kazimierz Jaśkowski, Teresa Romer, Stefania Szymańska,

Maria Tyszel (sprawozdawca),

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Jana Szewczyka, po rozpoznaniu na

posiedzeniu niejawnym w dniu 16 czerwca 1994 r., wniosku Rzecznika Praw

Obywatelskich, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do

rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na

następujące zagadnienie prawne:

"Czy przez "udział w walce o niepodległość Polski", o którym mowa w art. 21 pkt

2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r, o kombatantach oraz niektórych osobach będących

ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.),

należy rozumieć tylko służbę wojskową żołnierza w jednostce wojskowej biorącej udział

we frontowych starciach zbrojnych z nieprzyjacielem w okresie II wojny światowej, czy

również czynną służbę wojskową w jednostkach wojskowych wchodzących w skład

Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, które wypełniały inne zadania wojskowe w tym

czasie ?"

p o s t a n o w i ł:

o d m ó w i ć podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Rzecznik Praw Obywatelskich powołując się na art. 13 pkt 3 w zw. z art. 16 ust. 2

ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym ( jednolity tekst: Dz. U. z 1994

r., Nr 13, poz. 48) zwanej dalej ustawą o Sądzie Najwyższym, przedstawił Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne o treści przytoczonej w sentencji

postanowienia.

Zagadnienie to zrodziło się na tle praktyki Urzędu do Spraw Kombatantów, który

odmawia przyznania uprawnień określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o

kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu

powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.), zwanej dalej ustawą o kombatantach.

Organ ten, powołując się na art. 21 ust. 2 pkt 2 tej ustawy stanowiący, że uprawnienia

nie przysługują osobie, która: "przymusowo pełniła służbę w armii niemieckiej, jeżeli

potem do końca wojny nie brała udziału w walce o niepodległość Polski" wyraża pogląd,

że osoby takie nie mogą uzyskać uprawnień, jeżeli pełniąc służbę w formacjach

wojskowych Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, nie brały jednak do końca wojny", tj.

do 8 maja 1945 r. "czynnego udziału w walkach frontowych".

W uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia wskazano, że ze skargą na tę

praktykę Urzędu do Spraw Kombatantów wystąpiło do Rzecznika Praw Obywatelskich

Ogólnokrajowe Stowarzyszenie Kombatantów Polskich Sił Zbrojnych na ZachodzieKoło Terenowe w C.

Sąd Najwyższy w powiększonym składzie zważył, co następuje:

I. Powołane we wniosku przepisy ustawy o Sądzie Najwyższym uprawniają

określone podmioty - m.in. Rzecznika Praw Obywatelskich do wystąpienia do Sądu

Najwyższego o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisów prawnych

"budzących wątpliwości w praktyce lub których stosowanie wywołało rozbieżność w

orzecznictwie".

Na wstępie należy zatem rozważyć, czy treść wniosku odpowiada powyższym

kryteriom, a więc, czy przedmiotem przedstawionego zagadnienia jest przepis prawny,

który budzi wątpliwości w praktyce lub wywołał rozbieżności w orzecznictwie.

W uzasadnieniu rozpatrywanego wniosku nie powołano żadnych orzeczeń

sądowych, których treść wskazywałaby na istnienie rozbieżności w orzecznictwie,

uzasadniając natomiast potrzebę podjęcia przez Sąd Najwyższy uchwały, powołano się

jedynie na błędną - zdaniem Rzecznika - praktykę stosowaną przez Urząd do Spraw

Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach o spełnieniu warunków do

uzyskania uprawnień przewidzianych w tej ustawie orzeka Kierownik Urzędu do Spraw

Kombatantów i Osób Represjonowanych lub powołani przez niego pełnomocnicy.

Truizmem jest przypomnienie, że - w myśl art. 7 ustawy o kombatantach - Urząd ten

jest centralnym organem administracji państwowej i jego decyzje podlegają zaskarżeniu

do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Argumentacja przedstawiona przez Rzecznika

Praw Obywatelskich w uzasadnieniu wniosku, jest argumentacją merytoryczną

prezentowanego poglądu, że sformułowanie zawarte w art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o

kombatantach: "udział w walce o niepodległość Polski", w odniesieniu do żołnierzy

Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, nie powinno być ograniczane wyłącznie do udziału

w walkach na froncie, natomiast nie wskazuje, aby istniały wątpliwości w praktycznym

stosowaniu tego przepisu. Treść uzasadnienia zdaje się wskazywać, że odmienna,

kwestionowana przez Rzecznika praktyka jest spotykana tylko na terenie działania Koła

Terenowego w C. - Ogólnokrajowego Stowarzyszenia Kombatantów Polskich Sił

Zbrojnych na Zachodzie, a z wniosku nie wynika, czy decyzje wyrażające ten

kwestionowany pogląd zostały zaskarżone.

II. Zagadnienie "wątpliwości w praktyce" uzasadniających wydanie uchwały w

trybie art. 13 pkt 3 ustawy o Sądzie Najwyższym było już wielokrotnie przedmiotem

wykładni powiększonych składów Sądu Najwyższego m.in. w postanowieniach: z dnia

24 września 1993 r., III CZP 77/93; z dnia 19 października 1993 r., III CZP 46/93; z dnia

18 lutego 1994 r., III CZP 173/93 i III CZP 177/93 a także z dnia 30 listopada 1993 r., I

PZP 34/93, oraz z dnia 10 marca 1994 r., I PZP 65/93. Pomimo pewnych różnic, jakie

zarysowały się przy interpretacji tego zagadnienia, wszystkie orzekające składy Sądu

Najwyższego wyraziły jednolity pogląd, że "[...] Sąd Najwyższy staje się właściwy dla

podjęcia uchwały w trybie art. 13 ust. 3 ustawy o Sądzie Najwyższym wówczas, gdy

wątpliwości co do rozumienia przepisów prawa ujawniają się w praktyce tych organów,

nad którymi Sąd Najwyższy sprawuje zwierzchni nadzór w zakresie orzekania [...]"

(postanowienie Sądu Najwyższego Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w składzie Całej Izby z dnia 10 marca 1994 r., I PZP 65/93).

Wprawdzie Sąd Najwyższy sprawując z mocy art. 5 ustawy z dnia 31 stycznia

1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks

postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 19, poz. 68 ze zm.) nadzór nad

działalnością Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie orzekania, sprawuje

również pośrednio nadzór nad Urzędem do Spraw Kombatantów i Osób

Represjonowanych, jednakże podjęcie uchwały w niniejszej sprawie - zdaniem składu

orzekającego - stanowiłoby naruszenie tegoż przepisu. Z uzasadnienia

przedstawionego zagadnienia nie wynika bowiem, czy kwestionowana praktyka została

poddana kontroli instancyjnej. Wyjaśnianie przepisów prawnych budzących wątpliwości

w działalności organów administracyjnych, z pominięciem możliwości uzyskania

wykładni w toku instancji, byłoby poszerzeniem funkcji Sądu Najwyższego, określonych

w art. 1 i 2 ustawy o Sądzie Najwyższym i o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 1994 r., III CZP 173/93).

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o Sądzie Najwyższym, właściwy skład Sądu

Najwyższego może z uzasadnionych przyczyn odmówić podjęcia uchwały, a w

szczególności - jeżeli nie zachodzi potrzeba wyjaśnienia wątpliwości. Zdaniem składu

orzekającego w niniejszej sprawie, skoro Rzecznik Praw Obywatelskich ani nie wykazał

rozbieżności w orzecznictwie w zakresie dotyczącym przedstawionego zagadnienia, ani

też, że wątpliwości w praktyce wynikają z brzmienia lub konstrukcji art. 21 ust. 2 pkt 2

ustawy o kombatantach, nie zachodzi potrzeba podjęcia uchwały.

Praktyka stosowana przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w zakresie objętym działalnością Koła Terenowego w C.-Stowarzyszenia

Kombatantów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, może być skorygowana w drodze

środków odwoławczych przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego.

Zdaniem Sądu Najwyższego nieprawidłowe stosowanie prawa w praktyce

jednego z organów administracyjnych nie jest równoznaczne z "wątpliwościami" w

praktyce w rozumieniu powołanych wyżej przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym.

Mając powyższe na uwadze, z mocy powołanych przepisów, orzeczono jak w

sentencji postanowienia.