II UZP 3/09 · Sąd Najwyższy

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 15 października 2009 r.

II UZP 3/09

Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Bogusław

Cudowski, Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca), Józef Iwulski (sprawozdawca, uzasadnienie), Jolanta Strusińska-Żukowska, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec, Jerzy

Kwaśniewski.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2009 r. sprawy z wniosku Katarzyny C. i Waldemara C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń SpołecznychOddziałowi w P. z udziałem zainteresowanych: Ireny C., Grażyny K., Andrzeja M.,

Jakuba K., Eugeniusza M., Marii P. i Marzeny Z. o przeniesienie odpowiedzialności z

tytułu składek, na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 31 marca 2009 r. [...]

„Czy przepis art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), w

brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2009 r., stanowi podstawę do przeniesienia

odpowiedzialności za zaległości składkowe na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne na osoby trzecie ?”

p o d j ą ł uchwałę:

Przepis art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) - także

w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2010 r. przed zmianą dokonaną

przez art. 45 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656) - stanowi podstawę odpowiedniego stosowania

do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne przepisów dotyczących składek na

ubezpieczenia społeczne o odpowiedzialności osób trzecich za zaległości

składkowe.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 31 marca 2009 r. [...] w sprawie z odwołania Katarzyny C. i Waldemara C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P., z udziałem zainteresowanych Ireny C., Grażyny K., Andrzeja

M., Jakuba K., Eugeniusza M., Marii P. i Marzeny Z. o przeniesienie odpowiedzialności z tytułu składek, postanowił na mocy art. 39817 § 1 k.p.c. przedstawić rozpatrywane zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego. Wyłoniło się ono przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej organu rentowego od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 6 maja 2008 r. [...], którym oddalono

apelacje wniesione przez odwołujących się i organ rentowy od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 9 października

2006 r. [...]. Sąd pierwszej instancji zmienił dwie decyzje organu rentowego z dnia 10

grudnia 2004 r. i orzekł, że: 1) Katarzyna C. nie odpowiada za zaległości spółki „K.”

Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe Katarzyna i Waldemar C. Spółka

Jawna w P. oraz za zaległości wspólnika Waldemara C. z tytułu składek na Fundusz

Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych oraz 2) Waldemar C. nie odpowiada za zaległości spółki „K.”

Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe Katarzyna i Waldemar C. Spółka

Jawna w P. oraz za zaległości wspólnika Katarzyny C. z tytułu składek na Fundusz

Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych. Jednocześnie Sąd Okręgowy oddalił odwołania w części kwestionującej przeniesienie na poszczególnych odwołujących się odpowiedzialności za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Spółka cywilna Katarzyny C. i Waldemara C. powstała w 1996 r. W dniu 12 marca

2001 r. jej wspólnicy zawarli umowę spółki jawnej pod wyżej wskazaną firmą. Od połowy 2002 r. działalność spółki nie przynosiła żadnego dochodu, w związku z czym

należności składkowe nie były przez nią regulowane. W dniu 12 kwietnia 2002 r.

spółka wystąpiła o otwarcie postępowania układowego i jej wniosek został uwzględniony postanowieniem Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 9 maja 2003 r. Postano-

wieniem z dnia 23 września 2003 r. postępowanie układowe umorzono. W dniu 10

grudnia 2004 r. organ rentowy wydał decyzje, w których ustalił wysokość zadłużenia

wspólników spółki wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z tytułu składek

na ubezpieczenia społeczne oraz z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Sąd

Okręgowy, powołując się na art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze

zm.; dalej ustawa systemowa) oraz art. 115 i art. 107 § 1 pkt 2 i 4 ustawy z dnia 29

sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60

ze zm.), stwierdził, że wspólnik spółki cywilnej i jawnej ponosi odpowiedzialność za

zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie ponosi natomiast odpowiedzialności za zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych,

Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Apelacje od tego wyroku - wniesione zarówno przez odwołujących się, jak i

przez organ rentowy - zostały oddalone przez Sąd Apelacyjny, który podzielił ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną dokonaną przez Sąd Okręgowy. W szczególności

Sąd odwoławczy zaaprobował pogląd Sądu pierwszej instancji dotyczący braku podstaw odpowiedzialności wspólników spółki jawnej za niezapłacone składki na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, z art. 32 ustawy systemowej jednoznacznie wynika, że do tych składek stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące

składek na ubezpieczenia społeczne, ale nie w pełnym zakresie, a jedynie co do ich

poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i opłaty dodatkowej, przepisów

karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń.

Skarga kasacyjna organu rentowego została oparta na zarzucie naruszenia

art. 31 i 32 ustawy systemowej przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że art. 115 Ordynacji podatkowej nie ma zastosowania do zaległości z

tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy i Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zdaniem skarżącego, nietrafne jest

stanowisko przyjęte przez Sąd Apelacyjny o braku możliwości przeniesienia na

wspólników spółki jawnej zaległości dotyczących składek na te Fundusze. Według

organu rentowego taką możliwość daje art. 32 ustawy systemowej, który należy odczytywać łącznie z jej art. 31. Stąd też, chociaż w art. 32 nie ujęto expressis verbis,

że do składek w nim wymienionych stosuje się przepisy dotyczące odpowiedzialności

osób trzecich, to odpowiedzialność ta wynika z wykładni systemowej i funkcjonalnej.

Na uzasadnienie swojego stanowiska skarżący powołał się na poglądy wyrażone

przez Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 17 października 2006 r., II UK 85/06 (OSNP

2007 nr 21-22, poz. 328) i z dnia 9 października 2006 r., II UK 47/06 (OSNP 2007 nr

19-20, poz. 296) oraz w uchwałach z dnia 4 czerwca 2008 r., II UZP 3/08 (OSNP

2009 nr 11-12, poz. 148) i z dnia 23 maja 2003 r., III CZP 27/03 (OSNC 2004 nr 3,

poz. 37).

Sąd Najwyższy rozpoznający skargę kasacyjną uznał, że w sprawie wyłoniło

się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości. W ocenie Sądu Najwyższego, rozstrzygnięcie tego zagadnienia jest niezbędne dla rozpoznania sprawy ze

względu na problemy interpretacyjne dotyczące wykładni art. 32 ustawy systemowej.

Wątpliwości budzi bowiem wykładnia zaprezentowana we wskazanej uchwale Sądu

Najwyższego z dnia 4 czerwca 2008 r., II UZP 3/08 oraz w uchwale z dnia 7 maja

2008 r., II UZP 1/08 (OSNP 2008 nr 23-24, poz. 352; OSP 2009 nr 5, poz. 60 z glosą

J. Jankowiaka) co do rozumienia pojęcia „pobór składek” użytego w art. 32 ustawy

systemowej, gdyż przepisy o poborze składek (podatków) określają osobę zobowiązaną do obliczenia i pobrania od ubezpieczonego (podatnika) składki (podatku) i

wpłacenia jej we właściwym terminie organowi rentowemu (podatkowemu). Nie tyle

więc chodzi w tych przepisach o wskazanie osoby zobowiązanej do zapłacenia

składki (podatku), co o wskazanie osoby, która jest pośrednikiem w przekazywaniu

należnej składki (podatku) określonemu organowi rentowemu (podatkowemu) - chociaż w niektórych przypadkach jest to ta sama osoba (np. podmiot prowadzący pozarolniczą działalność zobowiązany do opłacenia składek na własne ubezpieczenia

społeczne). Taką definicję płatnika zawiera art. 8 Ordynacji podatkowej oraz art. 4 pkt

5 ustawy systemowej wymieniający konkretne podmioty jako płatników składek. Jednocześnie przepisy ustawy systemowej i przepisy podatkowe określają sposób wykonania powyższego obowiązku i nie mają wyłącznie charakteru regulacji technicznych

zawartych w aktach podustawowych (wykonawczych). To przepisy rangi ustawowej

nakładają na płatnika określone obowiązki, a dopiero ich realizacja następuje w oparciu o szczegółowe przepisy wykonawcze. Obowiązek samoobliczenia należnej

składki (podatku), jej pobrania od ubezpieczonego (podatnika) i przekazania organowi rentowemu (podatkowemu) wynika z przepisów ustawowych. W ocenie Sądu

Najwyższego, analiza poszczególnych ustaw regulujących obowiązki podatkowe

uprawnia do przyjęcia, że „pobór podatku” jest nie tylko pojęciem o znaczeniu technicznym, lecz przede wszystkim normatywnym, nakładającym na określone podmioty

(będące płatnikami) obowiązki w zakresie pośredniczenia w odprowadzaniu należnych podatków. Pobór podatku w ujęciu prawnym i technicznym dokonywany jest

między zobowiązanym a organem podatkowym za pośrednictwem płatnika. W ustawie systemowej nie ma wprawdzie odrębnego rozdziału zatytułowanego „Pobór składek” (jak w ustawach podatkowych), jednakże znajdują się w niej analogiczne rozwiązania dotyczące wypełnienia przez płatnika obowiązku samoobliczenia należnej

składki, jej pobrania od ubezpieczonego i przekazania organowi rentowemu (art. 46

ust. 1 i art. 47 ust. 4). Również analiza pojęcia „pobór składek” użytego w art. 87 ust.

1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze

zm.), w art. 107 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.) oraz w art.

30 ustawy z dnia z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie

niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. Nr 158, poz. 1121 ze zm.) prowadzi do wniosku,

że pobór składek (podatków) stanowi nie tylko pojęcie techniczne, lecz także pojęcie

prawne, oznaczające wskazanie płatnika składek (podatków) i określenie jego obowiązków oraz obowiązków organu rentowego (podatkowego). Pobór ten odbywa się

między zobowiązanym do opłacenia składki (podatku) ubezpieczonym (podatnikiem),

a płatnikiem składek (podatków), a następnie między płatnikiem i organem rentowym

(podatkowym). Nie ma więc podstaw aby twierdzić, że żądanie organu rentowego

(podatkowego) skierowane do osoby trzeciej - po przeniesieniu na nią odpowiedzialności za zaległości składkowe (podatkowe) ubezpieczonego (podatnika) - stanowi

pobór składki (podatku) w ujęciu prawnym, czy nawet technicznym. Osoba trzecia

nie dokonuje obliczenia i poboru składki (podatku) od ubezpieczonego (podatnika) w

ustawowo określonych terminach, którą następnie wpłaca organowi podatkowemu,

lecz spłaca zobowiązanie, wynikające z przeniesienia na nią zaległości. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że stosownie do art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej - mającego na

mocy art. 31 ustawy systemowej odpowiednie zastosowanie do składek na ubezpieczenia społeczne - składka niezapłacona w terminie płatności staje się nową kategorią prawną - zaległością składkową. Zobowiązanie do zapłaty składki (podatku) przekształca się w zobowiązanie do zapłaty zaległości składkowej (podatkowej) i zobowiązanie w takiej postaci przechodzi na osoby trzecie. Osoby trzecie, zgodnie z art.

107 § 1 Ordynacji podatkowej (w tym także wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej oraz komplementariusz spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej - art.

115 § 1 Ordynacji podatkowej), odpowiadają za zaległości składkowe (podatkowe) i

po wydaniu decyzji przenoszącej odpowiedzialność (art. 108 § 1 Ordynacji podatkowej) mają obowiązek ich zapłacenia, nie uczestniczą natomiast w poborze składek

(podatków) i nie wykonują obowiązków z nim związanych. Z kolei, przepisy ustaw o

świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, o promocji

zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz o ochronie roszczeń pracowniczych w

razie niewypłacalności pracodawcy zawierają własne unormowania wskazujące podmioty będące płatnikami składek. Uwagi te mogą więc prowadzić do wniosku, że

użyte w art. 32 ustawy systemowej stwierdzenie, iż do składek na Fundusz Pracy i

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie ich poboru stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na

ubezpieczenia społeczne, oznacza, że w tym przepisie chodzi o samoobliczenie i

pobranie składki od zobowiązanych do jej uiszczenia i przekazanie jej organowi rentowemu na wyodrębnione rachunki bankowe według zasad wynikających z art. 46,

art. 47 i art. 47a ustawy systemowej oraz z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18

kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach

rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 78, poz. 465). Sąd Najwyższy wywiódł, że wątpliwości dotyczące

analizowanej kwestii są tym większe, że na podstawie art. 45 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 232, poz. 1656), przepis art. 32

ustawy systemowej uzyska z dniem 1 stycznia 2010 r. następujące brzmienie: „Do

składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i

Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich

poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów

karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne”. Nowelizacja poszerza więc katalog składek, do

których stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne przez powołanie expressis verbis przepisów w zakresie odpowiedzialności

osób trzecich i spadkobierców. Zmiana art. 32 ustawy systemowej wprowadzona na

podstawie art. 45 ustawy o emeryturach pomostowych oznacza - zdaniem Sądu Naj-

wyższego - zmianę treści normatywnej i nie można jej traktować jako „doprecyzowania” przepisu. Długa (roczna) vacatio legis tej nowelizacji nie miałaby przecież żadnego uzasadnienia przy pozbawionej znaczenia normatywnego, „kosmetycznej” korekcie przepisu, mającej tylko ułatwić jego rozumienie.

Prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o podjęcie uchwały, według której art.

32 ustawy systemowej, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2009 r., stanowi

podstawę do przeniesienia na osoby trzecie odpowiedzialności za zaległości składkowe na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na

ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu Prokurator wywiódł w szczególności, że

argumenty podniesione w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z 31

marca 2009 r. nie są wystarczające dla podważenia utrwalonej linii orzecznictwa. Nie

przekonuje bowiem ani przytoczenie regulacji zawartych w ustawie o świadczeniach

opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz w ustawie o ochronie roszczeń pracowniczych

w razie niewypłacalności pracodawcy, w których przyjęto wąskie rozumienie pojęcia

„poboru składek”, ani to, że art. 32 ustawy systemowej zostanie zmieniony z dniem 1

stycznia 2010 r. W ocenie Prokuratora, odpowiedzialność osób trzecich za wskazane

zaległości składkowe została już jednoznacznie przyjęta w utrwalonym orzecznictwie

Sądu Najwyższego, a nowelizacja przepisu jest wynikiem akceptacji tej wykładni.

Taki zabieg legislacyjny nie musi świadczyć o zmianie stanu prawnego.

Sąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 32 ustawy systemowej, do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w

zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty,

przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach,

ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Natomiast w myśl poprzedzającego go art. 31, do należności z tytułu składek stosuje się

odpowiednio: art. 12, art. 26, art. 29 § 1 i 2, art. 33, art. 33a, art. 33b, art. 51 § 1, art.

55, art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9, art. 60 § 1, art. 61 § 1, art. 62 § 1, 3-5, art. 72 § 1 pkt

1 i 4 i § 2, art. 73 § 1 pkt 1 i 5, art. 77b § 1 i 2, art. 91, art. 93, art. 93a-93c, art. 93e,

art. 94, art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 pkt 1, 2, 5 i 7, art. 100, art. 101, art. 105 § 1 i 2, art.

106 § 1 i 2, art. 107 § 1, 1a, i 2 pkt 2 i 4, art. 108 § 1 i 4, art. 110 § 1, § 2 pkt 2, § 3,

art. 111 § 1-4 i 5 pkt 1, art. 112, art. 113, art. 114, art. 115, art. 116, art. 116a, art. 117,

art. 118 § 1 i 2 oraz art. 119 Ordynacji podatkowej.

2. Co do wykładni art. 32 ustawy systemowej, a w szczególności co do problemu, czy do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, stosuje się art. 115 (lub art. 116) Ordynacji podatkowej, można mówić o

wystąpieniu rozbieżności w orzecznictwie. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2005 r., III SA/Wa 263/05 (LEX nr

166514) przyjęto, że wspólnik spółki cywilnej odpowiada za niezapłacone składki na

ubezpieczenie społeczne, natomiast nie ponosi odpowiedzialności za składki zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W

uzasadnieniu tego wyroku stwierdzono, że z unormowania zamieszczonego w art. 32

ustawy systemowej wynika jednoznacznie, iż do tego rodzaju należności nie stosuje

się przepisów Ordynacji podatkowej regulujących odpowiedzialność osób trzecich, w

tym wspólników spółek cywilnych. Oznacza to brak możliwości orzeczenia o odpowiedzialności wspólnika lub byłego wspólnika za nieuiszczone przez spółkę składki

zdrowotne, składki na Fundusz Pracy, a także składki na Fundusz Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych. Wykładnia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sprowadza się więc do prostego stwierdzenia, że w art. 32 ustawy systemowej nie wskazano wyraźnie, iż do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne stosuje się przepisy Ordynacji

podatkowej regulujące odpowiedzialność osób trzecich, w tym wspólników spółek

cywilnych (a więc art. 115). Sąd nie analizował natomiast, czy nie można uznać, że

zawarty w art. 32 zwrot o stosowaniu do tych składek przepisów dotyczących składek

na ubezpieczenia społeczne „w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek

za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na

wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz

stosowania ulg i umorzeń” nie obejmuje także przepisów o odpowiedzialności osób

trzecich. Analogiczny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie

w wyroku z 18 lutego 2008 r., V SA/Wa 2819/07 (LEX nr 501333), stwierdziwszy, że

wspólnik spółki cywilnej odpowiada za niezapłacone składki na ubezpieczenia społeczne, natomiast nie ponosi odpowiedzialności za składki zdrowotne, na Fundusz

Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Do tego rodzaju

należności nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej regulujących odpowie-

dzialność osób trzecich, w tym wspólników spółek cywilnych. Oznacza to brak możliwości orzeczenia o odpowiedzialności wspólnika lub byłego wspólnika za nieuiszczone przez spółkę składki zdrowotne, składki na Fundusz Pracy, a także składki na

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Jako przykład takiej samej

wykładni wskazuje się także wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 2 października 2007 r., III AUa 1051/06, który jest jednak niedostępny w publikacjach.

3. Odmienne i jednolite w tym zakresie jest natomiast orzecznictwo Sądu Najwyższego sprowadzające się do stwierdzenia, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne stosuje się art. 115 (lub art. 116) Ordynacji podatkowej. W powołanej uchwale z dnia 7

maja 2008 r., II UZP 1/08, Sąd Najwyższy przyjął, że niezapłacone w terminie składki

na Fundusz Pracy i ubezpieczenie zdrowotne (oraz należności z nimi związane)

mogą być pobrane przez organ rentowy od spadkobiercy osoby zobowiązanej do

zapłaty takich składek w granicach odpowiedzialności danego spadkobiercy za długi

spadku (art. 922 § 1 i § 3 k.c. oraz art. 1030 i nast. tego Kodeksu w związku z art. 97

§ 1 oraz art. 98 § 1 i § 2 pkt 1, 2, 5 i 7 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 i art.

32 ustawy systemowej). W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wywiódł, że

użyte w art. 32 ustawy systemowej określenie „w zakresie poboru” - w odniesieniu do

składek na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - należy odczytywać w powiązaniu z przepisami regulującymi pobór tego rodzaju składek przez organ rentowy. W sytuacji, gdy art. 32

ustawy systemowej stwierdza, że nie tylko w zakresie poboru składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, ale także w zakresie egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej

opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma prawo i obowiązek stosować odpowiednio przepisy prawa materialnego i procesowego dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne wobec każdego dłużnika tego typu należności, jak wymienione w

art. 32 ustawy systemowej, które to przepisy pozwolą na pobór, czyli uzyskanie wierzytelności danego Funduszu. Zawarte w ustawach regulujących funkcjonowanie Narodowego Funduszu Zdrowia (dawniej kas chorych) oraz Funduszu Pracy przepisy o

naliczaniu odsetek za zwłokę w zapłacie składek na dany Fundusz - zgodnie z prze-

pisami Ordynacji podatkowej dotyczącymi odsetek od zaległości podatkowych - należy odczytywać jedynie jako potwierdzające regułę wyprowadzaną z art. 32 ustawy

systemowej, a zarazem jako wskazujące wprost na jeden z aspektów szeroko rozumianego poboru składek na poszczególne Fundusze. Takimi przepisami odrębnymi w

ustawach dotyczących poboru składek na ubezpieczenia zdrowotne oraz składek na

Fundusz Pracy, a zarazem analogicznymi, w stosunku do przepisów ustaw systemowych, a więc dotyczącymi jedynie odpowiedzialności płatnika składek, są - jeżeli chodzi o zwłokę w zapłacie składek na ubezpieczenie zdrowotne - art. 87 ust. 3 ustawy o

świadczeniach opieki zdrowotnej ze środków publicznych, a dawniej - art. 29 ust. 2

ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. Nr 45, poz. 391 ze zm.) oraz art. 26 ust. 2 ustawy z

dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28, poz.

153 ze zm.). Jeżeli chodzi natomiast o zwłokę w zapłacie składek na Fundusz Pracy

jest to art. 107 ust. 4 zdanie pierwsze ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach

rynku pracy, a dawniej - art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu

przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.).

Istnienie tych przepisów szczególnych można tłumaczyć tym, że również w samej

ustawie systemowej jest - odrębny w stosunku do art. 31 tej ustawy - przepis odsyłający do przepisów Ordynacji podatkowej, a mianowicie art. 23 ust. 1, z którego wynika, że od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki

za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w Ordynacji podatkowej (stanowiący odpowiednik obowiązującego do dnia 1 stycznia 1998 r. art. 34 ustawy z dnia

25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, jednolity

tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.), który przesądza, że „od nieopłaconych

w terminie składek na ubezpieczenie społeczne pracowników Zakład pobiera odsetki

za zwłokę na zasadach i w wysokości określonych przepisami o zobowiązaniach

podatkowych”. Jeżeli więc podjąć próbę tłumaczenia istnienia analogicznych - w stosunku do przepisów ustawy systemowej - przepisów w ustawach dotyczących ubezpieczenia zdrowotnego oraz Funduszu Pracy o naliczaniu z mocy ustawy odsetek od

niezapłaconych w terminie, a pobieranych przez organ rentowy, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, to jedynie w związku z pewną praktyką

legislacyjną, w której przyjęło się, że w poszczególnych ustawach regulujących pobieranie przez organ rentowy, obok składek na ubezpieczenia społeczne, także składek na niektóre fundusze stanowiące element szeroko rozumianego zabezpieczenia

społecznego, stanowi się wprost i samodzielnie o następstwach odsetkowych wobec

płatnika składek z tytułu niezapłacenia w terminie składek na dany fundusz. Z kolei,

od tej praktyki legislacyjnej odstąpiono już w późniejszych przepisach dotyczących

Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, które także przewidują naliczanie odsetek za zwłokę w zapłacie składek na ten Fundusz według reguł określonych w Ordynacji podatkowej, ale nie wprost, lecz przez odesłanie zawarte w art. 23

ust. 1 ustawy systemowej w związku z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o

ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, a dawniej w

związku z art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń

pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (jednolity tekst: Dz.U. 2002 r.

Nr 9, poz. 85 ze zm.).

4. Jeszcze wyraźniej analizowane zagadnienie przedstawił Sąd Najwyższy w

powołanej uchwale z dnia 4 czerwca 2008 r., II UZP 3/08, w której przyjęto, że członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością mogą, na podstawie art. 116

Ordynacji podatkowej w związku z art. 32 ustawy systemowej oraz w związku z art.

31 tej ustawy, zostać obciążeni odpowiedzialnością za niezapłacone w terminie przez

tę spółkę składki na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy

wywiódł, że nie jest trafna wykładnia użytego w art. 32 ustawy systemowej określenia

o „poborze” składek, ograniczająca to pojęcie do czynności technicznych, nieobejmujących tym samym odpowiedzialności z tytułu nieopłaconych składek przez osoby

trzecie (członków zarządu spółki). Na pobór składek istotnie składają się określone

czynności o charakterze technicznym, jednak w rozumieniu art. 32 ustawy systemowej ma ono inne, szersze znaczenie. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że

przepisy ustawowe z reguły nie odnoszą się do czynności czysto technicznych, gdyż

te kwestie ustawodawca przekazuje do aktów wykonawczych. Przepisy ustawowe o

poborze składek dotyczą przede wszystkim określenia podmiotu zobowiązanego do

ich zapłacenia. Podmiotem zobowiązanym do zapłacenia składek może być następca prawny podmiotu, na którym ciąży obowiązek składkowy, jak i osoba trzecia, na

którą przepisy prawa nakładają obowiązek spełnienia - przy istnieniu określonych

warunków - zobowiązania składkowego, niespełnionego przez podmiot bezpośrednio

zobowiązany. Taką możliwość przewiduje art. 31 ustawy systemowej, który odsyła do

odpowiedniego stosowania, między innymi art. 115, art. 116, 116a, 117, 118 i 119 Ordynacji podatkowej, tj. do przepisów o odpowiedzialności osób trzecich za zobowią-

zania podatkowe. Za zastosowalnością tego przepisu nie tylko do składek na ubezpieczenie społeczne, ale również do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne, przemawiają

następujące argumenty. Należy wskazać, że art. 32 ustawy systemowej w wymienionych w nim kategoriach spraw odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne, a to oznacza odesłanie do wszystkich

przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne, czyli również do przepisów Ordynacji podatkowej, wymienionych w art. 31 ustawy systemowej. Na gruncie

wykładni językowo-logicznej art. 32 nie ma uzasadnienia do wybiórczego stosowania

tylko niektórych przepisów Ordynacji. Wręcz przeciwnie, taka interpretacja pozostawałaby w sprzeczności z wykładnią systemową. Przepisy art. 31 i 32 ustawy systemowej należy więc postrzegać łącznie. Inaczej mówiąc, odesłanie zawarte w art. 32

ustawy systemowej obejmuje odesłanie do przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne łącznie z przepisem art. 31, zawierającym odesłanie do wymienionych w nim przepisów Ordynacji podatkowej. Wykładnia językowo-logiczna i systemowa pozostają w zgodzie z wykładnią funkcjonalną art. 32 ustawy systemowej.

Celem tego przepisu jest zabezpieczenie uzyskiwania składek na Fundusz Pracy,

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne na poziomie analogicznym, jak w przypadku składek na ubezpieczenia społeczne. Składki te - podobnie jak składki na ubezpieczenia społeczne - służą gromadzeniu dochodów, z których są następnie pokrywane świadczenia socjalne w postaci

odpowiednich zasiłków, bądź też świadczenia w naturze, w razie zaistnienia ryzyka

socjalnego w postaci utraty zarobków z powodu ogłoszenia upadłości pracodawcy,

braku pracy, czy też konieczności leczenia. Wyłączenie - bądź też ograniczenie - zakresu ściągalności składek wymagałoby w tej sytuacji wyraźnej, szczególnej regulacji

prawnej, której analizowane unormowania nie zawierają.

5. Wykładnia przedstawiona w powołanych uchwałach została bez zastrzeżeń

zaaprobowana w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2008 r.,

II UZP 6/08 (OSNP 2009 nr 7-8, poz. 102), w którym wywiedziono - powołując się na

art. 32 ustawy systemowej - że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i ubezpieczenie zdrowotne ma odpowiednie zastosowanie art. 31 tej ustawy, a w konsekwencji mają odpowiednie zastosowanie wymienione w nim przepisy Ordynacji podatkowej, w tym przepisy o odpowiedzialności

osób trzecich za zobowiązania podatkowe. Również w niepublikowanym wyroku z

dnia 4 marca 2009 r., II UK 275/08, Sąd Najwyższy, odwołując się do uzasadnień

wyroków z dnia 9 października 2006 r., II UK 47/06, (OSNP 2007 nr 19-20, poz. 296)

oraz z dnia 17 października 2006 r., II UK 85/06, (OSNP 2007 nr 21-22, poz. 328),

stwierdził, że członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialności mogą na

podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej w związku z art. 32 ustawy systemowej oraz

w związku z art. 31 tej ustawy zostać obciążeni odpowiedzialnością za niezapłacone

w terminie przez tę spółkę składki na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne.

6. Szerokie rozumienie określenia „pobór” składek było w orzecznictwie Sądu

Najwyższego przyjmowano także w odniesieniu do poprzednio obowiązujących przepisów. W uzasadnieniu uchwały z dnia 23 października 1987 r., III UZP 38/87

(OSNCP 1989 nr 7-8, poz. 110) wywiedziono, że „pobieranie” składek nie jest czynnością identyczną z ich egzekwowaniem. Nieopłacone w terminie składki podlegają

bowiem ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. „Pobieranie” składek jest czynnością poprzedzającą egzekucję; polega ono głównie na wskazaniu podmiotu zobowiązaniowego i zakreśleniu mu terminu uregulowania należności. Podobnie w uzasadnieniu uchwały z dnia 28 września 1994 r., II UZP

25/94 (OSNAPiUS 1995 nr 6, poz. 79; Glosa 1995 nr 7, s. 12 z glosą W. Kubali) Sąd

Najwyższy stwierdził, że pojęcie „wymierzanie i pobieranie składek” mieści w sobie

implicite żądanie wpłacenia konkretnej kwoty z tytułu należnych składek na ubezpieczenie społeczne; żądanie takie musi być skonkretyzowane w decyzji organu rentowego, skierowanej - gdy chodzi o składki na ubezpieczenie społeczne pracowników do zakładów pracy.

7. Takie szerokie rozumienie analizowanego pojęcia ma również bardzo

mocne podstawy w wykładni systemowej i aksjologicznej, co jest przedstawiane w

orzecznictwie Sądu Najwyższego. W powołanej uchwale z dnia 23 maja 2003 r., III

CZP 27/03, Sąd Najwyższy przyjął, że administracyjny tytuł wykonawczy obejmujący

składki na ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy, może stanowić tytuł egzekucyjny w rozumieniu art. 777 § 1 pkt 3 k.p.c. W uzasadnieniu tej uchwały wywiedziono, że na rzecz tej tezy przemawia analogiczny charakter należności, uzasadniający traktowanie ich w podobny i uprzywilejowany - z punktu widzenia wierzyciela

oraz interesu społecznego - sposób. Ustawy stanowią elementy systemu gwarantowanych przez państwo świadczeń na rzecz obywateli z tytułu ubezpieczeń społecznych, zdrowotnych, z powodu bezrobocia oraz niewypłacalności pracodawcy i mają

doniosłe znaczenie z punktu widzenia szeroko rozumianej ochrony socjalnej. Państwo realizuje te cele ze środków, które zobowiązane są uiszczać podmioty ustawowo określone. Niewywiązywanie się z obowiązków tych świadczeń, mających postać składek na określone fundusze, degeneruje system, prowadząc do przerzucenia

ich ciężaru na ogół społeczeństwa. Oczywista jest w tej sytuacji potrzeba zapewnienia możliwości jak najskuteczniejszego egzekwowania takich świadczeń, gdy nie zostały one przez zobowiązanych uiszczone. Brak przy tym byłoby racjonalnego powodu dla różnicowania - z omawianego punktu widzenia - poszczególnych składek.

Uwzględnienie celu regulacji oraz zapewnienie spójności systemu norm przemawia

na rzecz tezy, że także dla należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i

Fundusz Pracy ustawa przewiduje możliwość egzekucji sądowej (art. 34 w związku z

art. 24 ustawy systemowej), co oznacza, że obejmujące te należności administracyjne tytuły wykonawcze mogą stanowić tytuły egzekucyjne w rozumieniu art. 777 § 1

pkt 3 k.p.c.

Podobnie w uchwale z dnia 23 kwietnia 2008 r., III CZP 36/08 (OSNC 2009 nr

6, poz. 80) Sąd Najwyższy przyjął, że składki na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz

Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych są daninami publicznymi w rozumieniu art. 342 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm.) i podlegają zaspokojeniu w

kategorii drugiej. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wywiódł, że nie ma powodów, dla których należałoby różnie traktować wskazane daniny publiczne.

Względy aksjologiczne przemawiają za uprzywilejowanym traktowaniem składek na

ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych. Spełniają one funkcje o dużej doniosłości społecznej, podobnie jak

składki na ubezpieczenia społeczne i podatki. Działalność tych funduszy związana

jest bowiem z ochroną zdrowia, z zabezpieczeniem roszczeń o należności pracownicze i świadczenia na rzecz osób bezrobotnych i z podejmowaniem działań zmierzających do ograniczenia bezrobocia. Składki te określa się mianem quasi-podatków.

Dochody z nich są przeznaczone na cele, które spełnia państwo.

8. Poglądy o konieczności szerokiego rozumienia pojęcia zawartego w art. 32

ustawy systemowej o „poborze” składek, a ściślej - całego zwrotu o stosowaniu przepisów w zakresie „ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umo-

rzeń” - są przedstawiane w literaturze. W szczególności J. Jankowiak w glosie do

uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2008 r., II UZP 1/08 (OSP 2009 nr 5, poz.

60) przyjmuje, że z art. 32 ustawy systemowej, w zakresie odesłania, da się zrekonstruować szeroki sens „poboru” składki na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy

i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a więc sens rozumienia tego

zachowania organu rentowego jako całokształtu czynności ukierunkowanych na uzyskanie finalnego rezultatu w postaci spowodowania wygaśnięcia, w tej czy innej drodze, przede wszystkim przez zapłatę, a w wyjątkowych przypadkach przez umorzenie, należności składkowej na inne niż Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, fundusze

ryzyk socjalnych. Podobnie R. Sadlik (Warunki odpowiedzialności członków zarządu

spółki z o.o. za nieopłacone składki, Monitor Prawa Pracy 2009 nr 5) uważa, że pobieranie składek jest czynnością poprzedzającą egzekucję. Polega ono głównie na

wskazaniu podmiotu zobowiązaniowego i zakreśleniu mu terminu uregulowania należności. Można zatem uznać, że bardziej trafny jest pogląd pozwalający na zastosowanie zasad określonych w art. 116 Ordynacji podatkowej do składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Na rzecz tej tezy przemawia także analogiczny charakter tych

składek uzasadniający traktowanie ich w podobny, uprzywilejowany - z punktu widzenia wierzyciela oraz interesu społecznego - sposób. Brak jest przy tym racjonalnego

powodu dla różnicowania poszczególnych składek. Stosowanie art. 116 Ordynacji

podatkowej do składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest też potwierdzane w literaturze

dotyczącej prawa podatkowego (por. H. Dzwonkowski, A. Huchla, C. Kosikowski:

Ustawa Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2003).

9. Mając na uwadze zaprezentowane wyżej argumenty przywoływane w judykaturze oraz piśmiennictwie prawniczym, Sąd Najwyższy w składzie powiększonym

nie widzi podstaw, aby zmienić ugruntowaną linię orzecznictwa w przedmiotowej materii (zwłaszcza w trafnie uzasadnionej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca

2008 r., II UZP 3/08). W szczególności za zmianą stanowiska w analizowanej kwestii

nie przemawia interpretacja poszczególnych regulacji ustawowych odnoszących się

do należności wymienionych w art. 32 ustawy systemowej. W ustawach szczególnych można wprawdzie wskazać przepisy, które pojęcie „poboru” składek ujmują wąsko (zostało to szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu zagadnienia prawnego),

jednakże nie zmienia to konkluzji, że w art. 32 ustawy systemowej chodzi o pobór

składek (a ściślej o pobór składek, ich egzekucję, wymierzanie odsetek za zwłokę i

dodatkowej opłaty, przepisy karne, dokonywanie zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowanie ulg i

umorzeń) w szerokim tego słowa znaczeniu, czyli o wszystkie czynności zmierzające

do spowodowania wygaśnięcia zobowiązania składkowego (przede wszystkim przez

zapłatę należności). Czynności te obejmują więc także przeniesienie odpowiedzialności za zaległe składki na osoby trzecie (w tym na wspólników spółki jawnej). Sąd Najwyższy w składzie powiększonym podkreśla, że każdy z funduszy, do których odnosi

się art. 32 ustawy systemowej (a więc Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych i Narodowy Fundusz Zdrowia) ma charakter socjalny, bowiem ich zasoby są przeznaczone na realizację wyodrębnionych zadań o takim właśnie charakterze. W odniesieniu do każdego z funduszy, na które nie opłacono składek, ważne jest zatem efektywne odzyskanie należności tak, by finanse tych funduszy doznały jak najmniejszego uszczerbku, były jak najmniej ograniczone, a w

związku z tym by ich cele były realizowane w sposób pełny. Szczególnie istotne jest

to przy Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Narodowym Funduszu Zdrowia, które zostały wyposażone w osobowość prawną, wobec czego Skarb

Państwa nie ponosi odpowiedzialności za ich zobowiązania. Oznacza to, że ograniczanie możliwości ściągnięcia składek przez ograniczenie kręgu podmiotów zobowiązanych do ich opłacenia, odbiłoby się wprost na osobach, którym przysługują świadczenia ze środków zgromadzonych przez te Fundusze (a więc na pracownikach niewypłacalnych pracodawców lub pracownikach korzystających ze świadczeń zdrowotnych). Gwarancje tych Funduszy - przy akceptacji zapatrywania prezentowanego

przez zwykły skład Sądu Najwyższego - mogłyby zostać znacznie zmniejszone. Ten

sam argument należy odpowiednio odnieść także do należności uiszczanych na Fundusz Pracy.

10. Ustawą z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr

237, poz. 1656) dokonano zmiany art. 32 ustawy systemowej przez nadanie mu nowego, następującego brzmienia: „Do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na

ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za

zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na

wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje

się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne”. W treści

znowelizowanego przepisu wyraźnie stwierdzono więc, że do składek na Fundusz

Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur

Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne stosuje się przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne o „odpowiedzialności osób trzecich”. Nie można

jednak uznać, aby ta zmiana miała charakter merytoryczny, w tym znaczeniu, żeby

zmieniała nie tylko treść przepisu (jego tekst, brzmienie), ale także tworzyła nową

normę prawną (dotychczas nieistniejącą). Norma ta była już bowiem zawarta w treści

tego przepisu obowiązującej przed omawianą zmianą. Stosowanie przepisów o

odpowiedzialności osób trzecich wynikało ze stosowania przepisów o „poborze składek”. W tym zakresie nowelizacja tekstu przepisu stanowi więc jedynie jego doprecyzowanie, eliminujące możliwe wątpliwości (rozbieżności w wykładni). Takie nowelizacje przepisów występują w praktyce legislacyjnej (szczegółowe omówienie tej

problematyki, ze wskazaniem orzecznictwa i literatury znajdujemy ostatnio w opracowaniu A. Bielska-Brodziak, Z. Tobor: Zmiana w przepisach jako argument w dyskursie interpretacyjnym, PiP 2009 nr 9, s. 18). Warto w tym zakresie wskazać choćby na

art. 49a ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.), który

został dodany z dniem 1 lipca 2004 r. przez art. 14 ust. 11 ustawy z dnia 20 kwietnia

2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264). Podobnie sprawa

przedstawia się z art. 6 i art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie

wojskowej żołnierzy zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892 ze

zm.) oraz art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 76 poz. 693 ze zm.), co było przedmiotem uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r., III CZP 106/07 (OSNC 2008 nr 12,

poz. 134). Przykładem działalności ustawodawcy zmierzającej do potwierdzenia

określonej wykładni przepisów (w dodatku wywołanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., SK 16/06, OTK-A 2008 nr 5, poz. 85) jest również

projekt ustawy zmieniającej art. 41 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (którego uzasadnienie jest

dostępne na stronie internetowej Sejmu).

11. Należy zatem uznać, że ustawodawca, znając różnorodne interpretacje art.

32 ustawy systemowej (dokonywane przez sądy administracyjne oraz Sąd Najwyż-

szy), opowiedział się za jedną z nich. Nowelizacja art. 32 ustawy systemowej - choć

dodana w sposób incydentalny do zupełnie odmiennej przedmiotowo regulacji - jest

więc (w analizowanej części) wyrazem aprobaty dla dotychczasowej wykładni tego

przepisu przyjmowanej przez Sąd Najwyższy i nie można na jej podstawie wnioskować a contrario o zmianie treści obowiązujących norm prawnych. Przeczyłoby zasadzie racjonalnego prawodawcy twierdzenie, że dopiero od 1 stycznia 2010 r. można

obciążać wspólników spółki jawnej odpowiedzialnością za składki na Fundusz Pracy i

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne, zaś wcześniej te osoby nie ponosiły tej odpowiedzialności. Taka wykładnia

byłaby pozbawiona uzasadnienia, a ograniczanie odpowiedzialności za zaległości

składkowe wspólników jedynie do niektórych składek byłoby bezzasadne. Skoro

składki będące przedmiotem zagadnienia, choć mają znacznie mniejszą wartość

ekonomiczną w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne (o ile zaległości

dotyczą tych samych okresów), ale służą realizacji równie doniosłych społecznie celów, to trudno przyjąć za właściwy pogląd, zgodnie z którym ustawodawca obejmowałby wzmożoną ochroną należności przedstawiające tylko wyższą ekonomicznie

wartość, celowo pozbawiając tej ochrony należności o znacząco niższej wartości

ekonomicznej.

12. Twierdzenia o wprowadzeniu nowej normy prawnej (o odpowiednim stosowaniu przepisów o odpowiedzialności osób trzecich, której dotychczas nie było) nie

można wyprowadzić z odroczenia wejścia w życie znowelizowanego przepisu do

dnia 1 stycznia 2010 r. Zgodnie z art. 57 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych,

jej art. 45 pkt 1 (a więc przepis nadający nowe brzmienie art. 32 ustawy systemowej)

wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 2010 r. Nasuwa to możliwość przyjęcia wniosku,

że nowe brzmienie tego przepisu wprowadza nową normę prawną (bo odroczenie

terminu wejścia w życie przepisu, który jedynie precyzuje treść innego przepisu nie

miałoby większego sensu). W istocie byłby to wniosek z tzw. woli ustawodawcy (zasady jego racjonalnego działania). W tym względzie należy jednak zauważyć, że odroczenie wejścia w życie dotyczy przede wszystkim art. 29-42 ustawy o emeryturach

pomostowych, czyli przepisów dotyczących utworzenia Funduszu Emerytur Pomostowych, zasad i trybu opłacania składek na ten Fundusz oraz zasad finansowania

emerytur pomostowych. Ogólnie rzecz ujmując, wskazany Fundusz zostanie utworzony dopiero z dniem 1 stycznia 2010 r. i dopiero od tej daty będą opłacane składki

na ten Fundusz. W uzasadnieniu projektu tej ustawy (taką wolę ustawodawcy można

przyjąć, bo w tym zakresie ustawa została uchwalona zgodnie z projektem) wywiedziono, że składki na Fundusz Emerytur Pomostowych będą opłacane przez pracodawców od dnia 1 stycznia 2010 r. Wprowadzenie obowiązku odprowadzania składek o rok wcześniej nie byłoby możliwe ze względów techniczno-organizacyjnych.

Do nowego systemu składek musi być dostosowany aktualny system poboru i

ewidencjonowania składek na ubezpieczenia społeczne, a to wymaga odpowiedniego czasu. Zmiana treści art. 32 ustawy systemowej polega więc przede wszystkim

na objęciu tym przepisem składek na Fundusz Emerytur Pomostowych (w tym zakresie tworzy nowy stan prawny, którego wejście w życie odroczono), a dopisanie

zwrotu o odpowiedzialności osób trzecich za zaległości składkowe dotyczące składek

na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych ma charakter precyzujący. W tym kontekście - skoro przepis ten obejmuje składki na Fundusz Emerytur Pomostowych, jaki powstanie dopiero

1 stycznia 2010 r. - odroczenie wejścia w życie zmienionego art. 32 ustawy systemowej przedstawia się jako oczywiste (czytelne) i całkowicie racjonalne.

Z tych wszystkich względów - uznawszy, że wykładnia art. 32 ustawy systemowej prezentowana dotychczas w orzecznictwie Sądu Najwyższego jest prawidłowa podjęto uchwałę jak w sentencji.