II UZP 12/93 · Sąd Najwyższy

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 26 stycznia 1994 r.

II UZP 12/93

Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Teresa Flemming-Kulesza,

Józef Iwulski, Krzysztof Kolasiński, Stefania Szymańska (współsprawozdawca), Maria

Tyszel (sprawozdawca), SA: Kazimierz Jaśkowski,

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Stefana Trautsolta, po rozpoznaniu na

posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 1994 r. wniosku Rzecznika Praw

Obywatelskich, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do

rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej

odpowiedź na następujące zagadnienie prawne:

"Czy do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozumieniu art.

11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu

ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 25, poz. 137 z 1989 r. ze zm.) należy stwierdzenie

statusu "repatrianta", jeżeli warunkuje on zaliczenie okresu zatrudnienia za granicą w

celu uzyskania świadczeń emerytalno-rentowych (art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. e ustawy z dnia

17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw

- Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), w sytuacji, gdy osoba zainteresowana otrzymała

obywatelstwo polskie i spełnia wymagania określone w art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 15

lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 10, poz. 49) ?"

podjął następującą uchwałę:

Do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozumieniu art.

11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu

ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 25, poz. 137 z 1989 r. ze zm.) nie należy

ocena, czy osoba zainteresowana jest repatriantem.

Uzasadnienie

Przedstawione przez Rzecznika Praw Obywatelskich zagadnienie prawne

zrodziło się na tle sprawy małżonków Krystyny i Stanisława W. Oboje małżonkowie,

narodowości polskiej, obywatele Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich,

zgłosili w 1969 r. w Konsulacie Generalnym Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wniosek

o zezwolenie na stały pobyt w Polsce. Po uzyskaniu zgody odpowiednich władz

polskich i radzieckich, przybyli do Polski 23 października 1972 r. na podstawie

paszportów radzieckich z wizami pobytowymi. W 1989 r. uzyskali zwolnienie z

obywatelstwa Związku Radzieckiego, a w dniu 13 sierpnia 1991 r. Wojewoda K. wydał

na podstawie art. 9 ust. 1 i 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o

obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 10, poz. 49), zwanej dalej ustawą o obywatelstwie, akt

uznania ich za obywateli polskich.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował małżonków W., że wliczenie do

uprawnień emerytalnych ich zatrudnienia wykonywanego w Związku Radzieckim,

będzie mogło nastąpić po przedłożeniu dokumentu stwierdzającego nabycie

obywatelstwa w trybie art. 12 ustawy o obywatelstwie, tj., że są repatriantami.

Małżonkowie W. wystąpili do Wojewody o zmianę podstawy nabycia obywatelstwa i

uznanie ich za repatriantów, jednakże Urząd Wojewódzki w K. Wydział Spraw

Obywatelskich decyzją z dnia 17 listopada 1992 r. odmówił zmiany poprzedniej decyzji

Wojewody i uznania małżonków W. za repatriantów.

W uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego Rzecznik Praw

Obywatelskich sugeruje, że - dla celów emerytalno-rentowych - Zakład Ubezpieczeń

Społecznych powinien samodzielnie ustalać i oceniać, czy osoba zainteresowana jest

repatriantem.

Udzielając odpowiedzi na przedstawione przez Rzecznika Praw Obywatelskich

zagadnienie prawne, ograniczające się do kompetencji organu rentowego w zakresie

stwierdzenia "statusu repatrianta", Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

I. Ustawa z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń

społecznych ( jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r., Nr 25, poz. 137ze zm.), zwana dalej

ustawą o organizacji ubezpieczeń społecznych, określa w art. 7, że Zakład

Ubezpieczeń Społecznych jest centralnym organem administracji państwowej

wykonującym zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zakres tych zadań jest

wymieniony enumeratywnie w art. 11 ust. 1 pkt 1-5 oraz w ust. 3. Na mocy pkt 2 tego

przepisu, do zakresu działania Zakładu należy: ustalenie uprawnień do świadczeń z

ubezpieczenia społecznego oraz ich wypłacanie.

Również w myśl art. 88 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), zwanej dalej

ustawą o z.e.p., Oddziały Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydają decyzje w

sprawach świadczeń i świadczenia te wypłacają. Do wniosku w sprawie przyznania

świadczeń powinny być dołączone dowody uzasadniające prawo do świadczeń i ich

wysokości (art. 89 ust. 4 ustawy o z.e.p.). Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7

lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad

wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) określa zarówno sposób

dokumentacji wniosków o świadczenia, jak również środki dowodowe. W świetle tych

przepisów Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest upoważniony do samodzielnego

ustalania faktów mających wpływ na prawo do świadczeń i ich wysokości, a jedynie do

oceny, czy przedłożone dowody uzasadniają przyznanie prawa do określonego

świadczenia i jego wysokości oraz do ewentualnego prowadzenia postępowania

wyjaśniającego w granicach koniecznych do: "uzyskania wszystkich potrzebnych

danych od zainteresowanego". Wyjątek od tej zasady zawarty w § 22 w/w powołanego

rozporządzenia nie dotyczy rozpatrywanego zagadnienia.

II. Sam fakt, że osoba ubiegająca się o świadczenie emerytalno-rentowe jest

repatriantem, nie daje żadnych uprawnień do świadczeń, jednakże § 2 ust. 3

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 marca 1984 r. w sprawie okresów zatrudnienia

za granicą i zasad udzielania świadczeń emerytalno-rentowych z tytułu tego

zatrudnienia (Dz. U. Nr. 17, poz. 81 w brzmieniu nadanym w Dz. U. z 1990 r. Nr 83,

poz. 485), zwanego dalej rozporządzeniem, stanowi, że: "Przy ustalaniu prawa do

świadczeń uwzględnia się również okresy zatrudnienia osób, które w okresie tego

zatrudnienia nie były obywatelami polskimi, jeżeli osoby te powróciły do kraju po dniu

22 lipca 1944 r. i zostały uznane za repatriantów". Zasada ta została powtórzona w art.

2 ust. 2 pkt 1 lit. "e" ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i

rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104 poz. 450 ze zm.). Pojęcie

repatrianta, dla celów emerytalno-rentowych, było zdefiniowane w rozporządzeniu Rady

Ministrów z dnia 17 września 1968 r. w sprawie świadczeń rentowych dla repatriantów

(Dz. U. Nr 38, poz. 271) wydanym z upoważnienia art. 119 ustawy z dnia 23 stycznia

1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr

3, poz. 6 ze zm.). Na podstawie § 1 ust. 2 tego rozporządzenia repatriantem była

osoba, która powróciła do kraju po wyzwoleniu (po 22 lipca 1944 r.) i uznana została za

repatrianta przez właściwy organ administracji państwowej. Treść tego przepisu nie

budziła żadnych wątpliwości i zarówno w praktyce, jak w orzecznictwie przyjmowano, że

osoba ubiegająca się o świadczenia rentowe dla repatriantów, była obowiązana

przedstawić odpowiedni dokument właściwego organu administracji państwowej o

uznaniu za repatrianta.

Pominięcie w treści ust. 3 § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 marca

1984 r. oraz w ustawie o rewaloryzacji wskazania organu uprawnionego do

stwierdzenia statusu repatrianta nie oznacza - zdaniem Sądu Najwyższego - że

uprawnienie to zostało "przekazane" Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, nawet

"jeżeli warunkuje on zaliczenie okresu zatrudnienia za granicą w celu uzyskania

świadczeń emerytalno-rentowych".

III. Określenie, kto jest repatriantem, zostało zdefiniowane w art. 12 ust. 2 ustawy

z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 10, poz. 49) zwanej dalej

ustawą o obywatelstwie, który wyjaśnia, że: "(...) repatriantem jest cudzoziemiec

narodowości lub pochodzenia polskiego, który przybył do Polski z zamiarem osiedlenia

się na stałe, uzyskując na to zezwolenie właściwego organu polskiego". W myśl ust. 1

tego przepisu, osoby przybywające do Polski jako repatrianci nabywają obywatelstwo

polskie z mocy prawa.

W uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia, dokonując analizy art. 12,

przyjęto, że ust. 1 tego przepisu odnosi się do "urzędowo zorganizowanej akcji

repatriacyjnej", sugerując, że organ rentowy powinien ocenić, czy osoba zainteresowana spełniła przesłanki z art. 12 ust. 2 ustawy o obywatelstwie w sytuacji, gdy

"status repatrianta" warunkuje zaliczenie zatrudnienia za granicą na uprawnienie

emerytalno-rentowe.

Sąd Najwyższy nie podziela tego poglądu. Art. 12 ust. 1 ustawy o obywatelstwie

nie zawiera uzależnienia nabycia obywatelstwa polskiego z mocy prawa od przybycia

do Polski osoby zainteresowanej jedynie w ramach umowy międzypaństwowej czy

zorganizowanej akcji przesiedleńczej. Pogląd taki znajdował uzasadnienie pod rządami

ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25), która w

art. 10 ust. 3 stanowiła, że : "osoby przybywające do Polski jako repatrianci w trybie

ustalonym przez właściwe władze, nabywają obywatelstwo polskie z mocy prawa". W

ustawie tej nie zawarto definicji repatrianta, w szczególności nie uzależniała ona tego

statusu od takich kryteriów, jak narodowość czy poprzednie obywatelstwo.

Repatriantem był więc ten, kto przybył do Polski w takim charakterze, w trybie

ustalonym przez właściwe władze. (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z

dnia 23 czerwca 1988 r., III AZP 6/88 - OSPiKA z 1990 z. 1-2 poz. 414). Ustawa weszła

w życie już po zakończeniu akcji przesiedleńczych organizowanych na podstawie

układów zawartych przez PKWN w dniu 9 września 1944 r. z Rządami Ukraińskiej i

Białoruskiej SRR oraz w dniu 22 września 1944 r. z Rządem Litewskiej SRR,

dotyczących ewakuacji obywateli polskich z terenów tych republik, oraz na podstawie

umowy z dnia 6 lipca 1945 r.zawartej między Tymczasowym Rządem Jedności

Narodowej RP i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie

zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej

mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji. Zorganizowane akcje repatriacyjne z krajów

Europy Zachodniej również zostały zakończone przed wejściem w życie ustawy z dnia 8

stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim. Układy republikańskie z 1944 r. obejmowały

wszystkich Polaków i Żydów będących obywatelami polskimi, do dnia 17 września 1939

r., mieszkających na określonym terytorium niezależnie od ich aktualnego obywatelstwa, natomiast umowa z ZSRR z 1945 r. oraz kolejna umowa zawarta w dniu 25

marca 1957 r. między Rządem PRL a Rządem ZSRR w sprawie terminu i trybu dalszej

repatriacji z ZSRR w sprawie osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222)

przewidywały - dla osób korzystających z repatriacji - zmianę obywatelstwa, z tym, że

umowa z 1957 r. zawężała krąg osób uprawnionych do repatriacji, do osób

narodowości polskiej, posiadających w dniu 17 września 1939 r. obywatelstwo polskie,

oraz ich dzieci, ale z ograniczeniami sprecyzowanymi w art. 1 umowy.

Ta ostatnia repatriacja, w przeciwieństwie do poprzednich organizowanych przez

odpowiednie władze, odbywała się w trybie indywidualnym, na zasadzie specjalnych

zaświadczeń wydawanych przez urzędy milicji miejsca zamieszkania i miała zostać

zakończona do dnia 31 grudnia 1958 r.

Przybywający w wyniku tych zbiorowych akcji przesiedleńczych Polacy, którzy w

wyniku zmiany granic Rzeczypospolitej Polskiej znaleźli się na terenach

inkorporowanych do ZSRR, otrzymali w Polsce odpowiednie dokumenty stwierdzające

fakt ich repatriacji: a) w latach 1945-1954 Państwowy Urząd Repatriacyjny wydawał

Kartę Repatrianta (obecnie odpowiednie zaświadczenie wydaje Archiwum Akt

Nowych),b) po 1954 r. zaświadczenie o repatriacji wystawiał Departament SpołecznoAdministracyjny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Umowa z dnia 25 marca 1957 r. o dalszej repatriacji była skorelowana z

omówionym wyżej art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie

polskim, stanowiąc, że osoby repatriujące się przestawały być obywatelami radzieckimi

z chwilą opuszczenia ZSRR i nabywały obywatelstwo polskie po przybyciu do PRL (art.

10 umowy).

Porównanie przepisów dotyczących repatriacji zawartych w obydwu w/w

ustawach o obywatelstwie polskim wykazuje, że pojęcie repatrianta uległo zmianie.

Jedynie bowiem ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. ograniczała pojęcie repatrianta do

osób, które - spełniając też inne przesłanki - przybywały do Polski w trybie ustalonym

przez właściwe władze, tj. w ramach umowy międzypaństwowej lub zorganizowanej

akcji przesiedleńczej. Takiego ograniczenia nie zawiera art. 12 ustawy z dnia 15 lutego

1962 r. o obywatelstwie. Skoro zatem przepis ten nie uzależnia uznania osoby

zainteresowanej za repatrianta od sposobu jej przybycia do Polski, w szczególności nie

odwołuje się do: "trybu ustalonego przez właściwe władze", to - zdaniem Sądu

Najwyższego - każdy cudzoziemiec narodowości lub pochodzenia polskiego, który

przybył do Polski z zamiarem osiedlenia się na stałe i uzyskał na takie osiedlenie

zezwolenie właściwego organu polskiego, jest repatriantem w rozumieniu art. 12 ustawy

o obywatelstwie i z mocy prawa nabywa polskie obywatelstwo.

IV. Omawiana ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie, regulując

właściwość organów orzekających w sprawach dotyczących obywatelstwa, nie

wskazuje wprawdzie expressis verbis organu właściwego do orzekania o statusie

repatrianta, jednakże orzekanie we wszystkich sprawach wynikających z ustawy

powierza organom administracji państwowej różnych szczebli (z wyjątkiem spraw

dotyczących dzieci, przekazanych kompetencji sądu). W ustawie tej wskazano, który

organ: a) nadaje, zezwala na zmianę, pozbawia obywatelstwa polskiego,

b) uznaje za obywatela polskiego, c) stwierdza posiadanie i utratę obywatelstwa

polskiego.

W związku ze zmianami Konstytucji (ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Dz. U. Nr

19, poz. 101) oraz zmianami kompetencji organów administracji państwowej, od wejścia

w życie ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w

ustawach szczególnych pomiędzy orany gminy a organy administracji rządowej... (Dz.

U. Nr 34. poz. 198) zadania i kompetencje w sprawach z ustawy o obywatelstwie

zostały przekazane: 1) Prezydentowi RP - orzekanie o nadaniu, zezwoleniu na zmianę i

pozbawieniu obywatelstwa polskiego, 2) wojewodom - stwierdzanie posiadania lub

utraty obywatelstwa polskiego (art. 17 ust. 4 ustawy o obywatelstwie), 3) rejonowym

organom rządowej administracji ogólnej - sprawy związane z obywatelstwem dzieci (w

określonym zakresie), przyjmowanie podań o nadanie obywatelstwa polskiego oraz o

zezwolenie na zmianę obywatelstwa, od osób zamieszkałych w Polsce.

V. Skoro zatem repatriacja jest instytucją prawną związaną z obywatelstwem,

stanowiąc jeden z tytułów nabycia obywatelstwa polskiego - zdaniem Sądu

Najwyższego - ocena, czy osoba zainteresowana jest repatriantem, winna odbywać się

w trybie przewidzianym w ustawie o obywatelstwie. Cudzoziemiec narodowości lub

pochodzenia polskiego,który przybył do Polski z zamiarem osiedlenia się na stale i

uzyskał na to osiedlenie się zezwolenie właściwego organu polskiego, jest uprawniony

do uzyskania od właściwego organu administracji rządowej - w trybie art. 17 ust. 4

ustawy o obywatelstwie - stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego na podstawie

art. 12 tejże ustawy.

Z przepisów w/w ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji

określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji

rządowej... wynika, że organem takim jest wojewoda, jako organ administracji rządowej

pierwszej instancji. Od decyzji wojewody, zgodnie z art. 127 k.p.a. przysługuje

odwołanie do Ministra Spraw Wewnętrznych, jako organu administracji rządowej

wyższego stopnia. Właściwość Ministra Spraw Wewnętrznych w tych sprawach

potwierdza § 1 pkt 5 lit. c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lipca 1990 r. w

sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Spraw Wewnętrznych (Dz. U. Nr 49,

poz. 287). Taka decyzja organu administracji państwowej może też być - na podstawie

art. 196 k.p.a. - zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego z powodu jej

niezgodności z prawem (wyjątki przewidziane w § 4 art. 196 k.p.a. nie odnoszą się do

omawianego zagadnienia).

VI. Udzielając odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne, Sąd

Najwyższy uznał, że "ustalenie statusu repatrianta" nie mieści się w granicach działania

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zakreślonych we wskazanych powyżej przepisach,

a trybem właściwym dla tegoż ustalenia jest tryb wynikający z ustawy o obywatelstwie

polskim, czyli tryb postępowania administracyjnego. To stanowisko Sadu Najwyższego

jest w tym zakresie zbieżne z poglądem Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

przedstawionym w sprawie.

Przyjęcie poglądu, że organ rentowy powinien dla celów emerytalno-rentowych

samodzielnie ustalać, że osoba ubiegająca się o świadczenia, jest repatriantem,

prowadziłoby do sytuacji, w której o spełnieniu przesłanek z art. 12 ustawy o

obywatelstwie, w zależności od potrzeb, decydowałyby nie tylko różne organy

administracji i w różnym trybie, ale i inne podmioty.

Sąd Najwyższy zauważa, że uznanie za repatrianta ma znaczenie nie tylko w

zakresie świadczeń emerytalno-rentowych, lecz powoduje określone konsekwencje w

zakresie wynikającym z obowiązującej "do dnia 14 września 1993 r." uchwały Nr 145

Rady Ministrów w sprawie pomocy dla repatriantów (M.P. Nr 32, poz. 217 ze zm.) takie

, jak przydział mieszkań, osadnictwo rolne, przyznawanie pożyczek na

zagospodarowanie się, uznanie stopni wojskowych i in. Wykonywanie tej uchwały

powierzono Pełnomocnikowi Rządu do Spraw Repatriacji , a następnie Uchwałą Nr 133

Rady Ministrów z dnia 28 kwietnia 1960 r. w sprawie zniesienia urzędu Pełnomocnika

Rządu do Spraw Repatriacji (M.P. Nr 39, poz. 193), zadania i uprawnienia tego

Pełnomocnika przekazano Ministrowi Spraw Wewnętrznych i jego organom.

VII. Na marginesie powyższego Sąd Najwyższy wyraża pogląd, że właściwe

zastosowanie ustawy o obywatelstwie polskim powinno było stanowić rozwiązanie

sytuacji, która stała się dla Rzecznika Praw Obywatelskich inspiracją do przedstawienia

omawianego zagadnienia prawnego.

Jak wynika bowiem z dołączonych przez Rzecznika dokumentów Krystyny i

Stanisława W., przyjechali oni ze Lwowa do Polski 23 października 1972 r. jako

obywatele ZSRR narodowości polskiej z zamiarem stałego pobytu i uzyskali zezwolenie

właściwego organu polskiego na osiedlenie się w Polsce, a więc spełnili oni przesłanki

określone w art. 12 ustawy o obywatelstwie polskim. Wobec zwolnienia ich z dnia 27

marca 1991 r. z dniem obywatelstwa radzieckiego, Konwencja między rządem PRL a

rządem ZSRR w sprawie zapobiegania powstawaniu przypadków podwójnego

obywatelstwa, podpisana w Warszawie w dniu 31 marca 1965 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 19),

nie stała już na przeszkodzie stwierdzeniu przez Wojewodę, w trybie art. 17 ust. 4

ustawy o obywatelstwie polskim, że Krystyna i Stanisław W. posiadają obywatelstwo

polskie nabyte z mocy prawa w myśl art. 12 ust. 1 tej ustawy. Nie było też przeszkód

prawnych do zmiany tej decyzji w trybie art. 155 k.p.a. Fakt, że wnioskodawcy w

Konsulacie Generalnym PRL w Kijowie starali się o zezwolenie na pobyt stały w Polsce,

a nie o repatriację, nie wyklucza ustalenia, że spełnili warunki z art. 12 ustawy o

obywatelstwie. Jest bowiem faktem historycznym, powszechnie znanym, że ówczesne

stosunki pomiędzy Związkiem Radzieckim a Polską Rzeczpospolitą Ludową,

praktycznie uniemożliwiały uzyskanie zezwolenia na repatriację.

Sąd Najwyższy nie podziela poglądu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych,

wyrażonego w niniejszej sprawie, że wszystkie przesłanki określone w art. 12 ustawy o

obywatelstwie składające się na pojęcie repatrianta, muszą być spełnione w tym

samym terminie, w szczególności, że zamiar osiedlenia się na stałe w Polsce i zgoda

polskiego organu na takie osiedlenie, powinny być wyrażone jeszcze za granicą, przed

przyjazdem takiej osoby do Polski. To stanowisko nie wynika z treści przytoczonego

wyżej art. 12 ustawy o obywatelstwie, lecz z wieloletniej praktyki ukierunkowanej, ze

względów politycznych, na zapobieganie repatriacji z b. Związku Radzieckiego.

W art. 12 ust. 2 ustawy o obywatelstwie, in fine, posłużono się imiesłowem

przysłówkowym współczesnym: "uzyskując", używanym dla oznaczenia czynności

pobocznej, odbywającej się jednocześnie z czynnością oznaczoną przez orzeczenie.

Dla czynności wcześniejszej niż czynność oznaczona przez orzeczenie, używa się w

języku polskim imiesłowu przeszłego. Gdyby więc intencją ustawodawcy było uznanie

za repatriantów tylko tych osób, które zezwolenie na stały pobyt w Polsce uzyskały

przed przybyciem do Polski, to ta część przepisu powinna była mieć brzmienie: "(...)

który przybył do Polski z zamiarem osiedlenia się na stałe, uzyskawszy na to

zezwolenie...", względnie: (...) "po uzyskaniu na to zezwolenia...".

Oznacza to, że zgoda władz polskich na osiedlenie się na stałe w Polsce mogła

nastąpić również po przybyciu do Polski. Chociaż wnioskodawcy nie odwołali się,

pomimo pouczenia o sposobie i terminie wniesienia odwołania od wydanych w sprawie

decyzji, mogą one zostać, ewentualnie, uchylone w drodze nadzoru przez Ministra

Spraw Wewnętrznych na podstawie art. 157 w zw. z art. 156 § 1 k.p.a.

VIII. Sąd Najwyższy zauważa również, że - jak to słusznie podkreślono w

poglądzie przedstawionym w sprawie przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych - nie

wszystkie osoby narodowości lub pochodzenia polskiego, które przybyły do Polski i

stale w niej przebywają, mogą być uznane za repatriantów w rozumieniu ustawy o

obywatelstwie polskim; każda sprawa będzie wymagała indywidualnego podejścia i

przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.

Z uwagi na aktualny i narastający zasięg rozpatrywanego zagadnienia i jego

społeczne znaczenie, należy wskazać na pilną potrzebę uregulowania uprawnień

emerytalno-rentowych osób przesiedlających się do Polski z terytorium innych państw,

poprzez zawarcie odpowiednich umów międzypaństwowych, zwłaszcza z państwami

powstałymi z byłego Związku Radzieckiego.

Kierując się powyższymi motywami, Sąd Najwyższy przedstawione mu do

rozstrzygnięcia zagadnienie wyjaśnił, jak w sentencji uchwały.