II UZP 10/95 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 7 lipca 1995 r.

II UZP 10/95

Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Janusz Łętowski

(sprawozdawca), Maria Mańkowska,

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Jana Szewczyka, po rozpoznaniu

sprawy z wniosku Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej-Spółki z

o.o. w Ł. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o ustalenie

nieistnienia obowiązku zwrotu wypłaconych zasiłków chorobowych, po rozpoznaniu na

posiedzeniu jawnym dnia 7 lipca 1995 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z

dnia 13 marca 1995 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.

Czy spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, w której wszystkie udziały

stanowią własność Gminy należy traktować jako uspołeczniony zakład pracy w rozumieniu § 19 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w

sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania wydatków na te zasiłki (Dz. U. Nr 33 z 1983 r., poz. 157 z późn. zm.)?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, w której wszystkie udziały

stanowią własność gminy, nie jest uspołecznionym zakładem pracy w rozumieniu

§ 19 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983 r. w

sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania

wydatków na te zasiłki (Dz. U. Nr 33 poz. 157 ze zm.).

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 13 marca 1995 r. [...] zwrócił

się do Sądu Najwyższego z wnioskiem o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego o treści

podanej wyżej.

Zagadnienie powstało na tle następującego stanu faktycznego: Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w L. uznał, że przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i

Mieszkaniowej - Spółka z o.o. w Ł. jest uspołecznionym zakładem pracy i obciążył tę

spółkę kwotą 494.392.400 zł z tytułu wypłaty zasiłków chorobowych ze środków

Zakładu. Przedsiębiorstwo powyższe powstało w dniu 28 kwietnia 1992 r. na skutek

przekształceń własnościowych, a wszystkie udziały w Spółce stanowią własność Gminy

Ł.

Przepis § 19 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1983

r. w sprawie zasad obliczania zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz pokrywania

wydatków na te zasiłki (Dz. U. Nr 33, poz. 157 ze zm.), reguluje kwestię pokrywania

przez uspołecznione zakłady pracy wydatków na zasiłki chorobowe dla swych

pracowników ze środków przeznaczonych na wynagrodzenia.W innych zakładach pracy

wydatki te pokrywane są z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Rozstrzygnięcie

zagadnienia, czy spółka z o.o., której wszystkie udziały są własnością Gminy jest lub

nie jest uspołecznionym zakładem pracy spowoduje w konsekwencji decyzję o tym, z

jakich funduszów pokryć należy - w takim wypadku - koszty zasiłków chorobowych w

odniesieniu do jej pracowników.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie

terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 192 ze zm.),

nałożyła w art.8 ust. 2 na rady gmin obowiązek dokonania wyboru formy

organizacyjno-prawnej, w której ma być prowadzona działalność gospodarcza wykonywana dotychczas przez przedsiębiorstwa państwowe.

Jako jedną z najczęściej przyjmowanych form organizacyjno-prawnych przekształconych przedsiębiorstw użyteczności publicznej, gminy zaczęły stosować formę

spółki prawa handlowego, w której występowały jako jedyny wspólnik. Wnosiły także do

nich niezbędne do prowadzenia działalności mienie, będące wydzieloną częścią

własności komunalnej danej gminy.

W rezultacie , spółki jako odrębne od gminy osoby prawne, stawały się właścicielami tego mienia ze wszystkimi tego prawnymi następstwami. Zakład Ubezpieczeń

Społecznych przyjął wstępnie w zakresie obciążania zakładów pracy kosztami zasiłków

praktykę odwoływania się do prawa podatkowego; jeśli zakład pracy opłacał podatek

jako jednostka gospodarki uspołecznionej to w tenże sposób był traktowany w sferze

ubezpieczeń. Jednakże z dniem 5 lipca 1993 r. weszła w życie ustawa z 8 stycznia

1993 r. o podatku od dochodów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11,

poz.50), która m.in. wyeliminowała z prawa podatkowego pojęcie "uspołecznionego

zakładu pracy".

Rozwiązania problemu należy zatem szukać na innej drodze. Zgodnie z ustalonym orzecznictwem SN (uchwała z dnia 30 czerwca 1994r., II UZP 15/94, OSNAPiUS

1994 z. 8 poz. 131, a także uchwała z dnia 6 grudnia 1994 r., II PZP 5/94) pojęcie

"własności społecznej" przestało obecnie funkcjonować w sferze polskiego prawa

cywilnego. Pojawiły się nowe kategorie pojęciowe: własność państwowa, własność

komunalna i własność osobista. Powołane wyżej orzecznictwo SN konsekwentnie stoi

na stanowisku, iż uspołecznionym zakładem pracy jest tego rodzaju spółka, w której co

najmniej 50% majątku stanowi własność państwową lub państwowych jednostek

organizacyjnych. Należy stwierdzić, iż w świetle utrzymanych w mocy przepisów

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 7) oraz przepisów art. 70 ust. 3 Ustawy

Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. (Dz. U. Nr 84, poz. 426 ze zm.) a także

art. 441 kodeksu cywilnego wprowadzonego przez art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 28 lipca

1990 r. o zmianie ustawy - kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321), własność

komunalna stanowi odrębną od własności państwowej formę własności i nie może być z

nią identyfikowana. Skoro tak, to również spółka z o.o., w której wszystkie udziały

stanowią własność gminy, a przeto własność komunalna, nie może być w świetle wyżej

powołanych przepisów identyfikowana z uspołecznionym zakładem pracy.

Biorąc te okoliczności pod uwagę Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści jak w

sentencji.