II UZP 10/11 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 9 grudnia 2011 r.

II UZP 10/11

Sąd ubezpieczeń społecznych, rozpoznający sprawę w wyniku wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie w sprawie ponownego

ustalenia (obniżenia) wysokości emerytury policyjnej byłego funkcjonariusza

Służby Bezpieczeństwa, nie jest związany treścią informacji o przebiegu służby

w organach bezpieczeństwa państwa przedstawionej przez Instytut Pamięci

Narodowej zarówno co do faktów (ustalonego w tym zaświadczeniu przebiegu

służby), jak i co do kwalifikacji prawnej tych faktów (zakwalifikowania określonego okresu służby jako służby w organach bezpieczeństwa państwa).

Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Romualda Spyt.

Sąd Najwyższy, po rozstrzygnięciu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2011 r.

sprawy z powództwa Eugeniusza L. przeciwko Dyrektorowi Zakładu EmerytalnoRentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. o wysokość emerytury policyjnej, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem

Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2011 r. […]

„Czy okres odbywania przez funkcjonariusza MO, będącego jednocześnie

słuchaczem Wyższej Szkoły Oficerskiej MSW im. Feliksa Dzierżyńskiego w Legionowie - zakwalifikowanego w poczet etatowy tej uczelni na czas odbywania studiów

zawodowych, należy uznać za okres służby w organach bezpieczeństwa państwa w

rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990

oraz treści tych dokumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 ze zm.) ?”

o d m ó w i ł podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

powstało w następującym stanie sprawy. Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. (organ emerytalny) decyzją z

8 października 2010 r. ustalił z dniem 1 listopada 2010 r. nową obniżoną wysokość

emerytury policyjnej funkcjonariusza Eugeniusza L., przyjmując jej wysokość na poziomie 2.925,20 zł brutto (2.408,92 zł netto).

Decyzję powyższą organ emerytalny wydał na podstawie art. 15b w związku z

art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,

Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego

Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej

Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r.

Nr 8, poz. 67 ze zm.; powoływanej dalej jako ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy). Wydanie tej decyzji poprzedziło nadesłanie organowi emerytalnemu

przez Instytut Pamięci Narodowej informacji o przebiegu służby odwołującego się

Eugeniusza L. (urodzony 1 stycznia 1951 r.), z której wynikało, że wymieniony w

okresie od 1 lutego 1981 r. do 15 stycznia 1990 r. pełnił służbę w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o

ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 19441990 oraz treści tych dokumentów (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 ze

zm.).

W odwołaniu od tej decyzji Eugeniusz L. domagał się jej zmiany poprzez ponowne ustalenie wysokości jego emerytury policyjnej - przy przyjęciu 40% podstawy

wymiaru za początkowe 15 lat służby, a ponadto podniósł, że nie powinien być mu

zaliczony jako okres służby w organach bezpieczeństwa państwa okres studiów zawodowych w Wyższej Szkole Oficerskiej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych im. Feliksa Dzierżyńskiego w Legionowie (Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie), odbywanych od 1 października 1983 r. do 30 czerwca 1986 r.

Wyrokiem z 10 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy-Sąd Ubezpieczeń Społecznych

w Warszawie zmienił skarżoną decyzję z 8 października 2010 r. (w sentencji wyroku

błędnie stwierdzono, że chodzi o decyzję z 8 września 2010 r.), przyjmując, że okres

służby Eugeniusza L. (okres od 1 października 1983 r. do 30 czerwca 1986 r.) powinien być liczony wskaźnikiem podstawy wymiaru emerytury po 2,6% (a nie 0,7%

jak przyjął organ emerytalny). W pozostałej części Sąd Okręgowy oddalił odwołanie

od tej decyzji i umorzył postępowanie w zakresie odwołań Eugeniusza L. od dwóch

wcześniejszych decyzji organu emerytalnego - z 12 października 2009 r. i z 17 grudnia 2009 r.

Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie zasługuje na częściowe uwzględnienie - w

zakresie wyeliminowania z okresu służby w organach bezpieczeństwa państwa

okresu odbywania przez odwołującego się studiów zawodowych w Wyższej Szkole

Oficerskiej w Legionowie, od 1 października 1983 r. do 30 czerwca 1986 r. i pozostawania w tym czasie w etatowym stanie słuchaczy tej uczelni. Podstawą stanowiska Sądu Okręgowego stała się analiza art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 października

2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z

lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (powoływanej dalej jako ustawa lustracyjna), łącznie z poglądami orzecznictwa w tym zakresie. Zgodnie z tym przepisem,

organami bezpieczeństwa państwa w rozumieniu ustawy lustracyjnej, są: 1) Resort

Bezpieczeństwa Publicznego Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego; 2) Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego; 3) Komitet do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego; 4) jednostki organizacyjne podległe organom, o których mowa w pkt 1-3, a

w szczególności jednostki Milicji Obywatelskiej w okresie do dnia 14 grudnia 1954 r.;

5) instytucje centralne Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

oraz podległe im jednostki terenowe w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych

komendach Milicji Obywatelskiej oraz w wojewódzkich, rejonowych i równorzędnych

urzędach spraw wewnętrznych; 6) Akademia Spraw Wewnętrznych; 7) Zwiad Wojsk

Ochrony Pogranicza; 8) Zarząd Główny Służby Wewnętrznej jednostek wojskowych

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległe mu komórki; 9) Informacja Wojskowa; 10) Wojskowa Służba Wewnętrzna; 11) Zarząd II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego; 12) inne służby Sił Zbrojnych prowadzące działania operacyjno-rozpoznawcze lub dochodzeniowo-śledcze, w tym w rodzajach broni oraz w okręgach

wojskowych.

Rozważenia wymagało, czy Wyższa Szkoła Oficerska w Legionowie mieści się

w katalogu organów bezpieczeństwa państwa określonych w art. 2 ust. 1 pkt 5

ustawy lustracyjnej. Należy ponadto zwrócić uwagę, że według art. 2 ust. 3 tej ustawy

jednostkami Służby Bezpieczeństwa w jej rozumieniu są te jednostki Ministerstwa

Spraw Wewnętrznych, które z mocy prawa podlegały rozwiązaniu w chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa oraz te jednostki, które były ich poprzedniczkami.

Powstaje w związku z tym wątpliwość czy Wyższa Szkoła Oficerska w Legionowie dosłownie niewymieniona w katalogu organów bezpieczeństwa państwa - może być

zaliczona do tego rodzaju organów w związku z treścią art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy.

Rozstrzygając tę kwestię, Sąd Okręgowy odwołał się do wcześniejszego

orzecznictwa sądów, dotyczącego procesów lustracyjnych. Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 18 listopada 2009 r., II AKa 322/09 (LEX nr 563028), wyraził pogląd,

zgodnie z którym Wyższej Szkoły Oficerskiej z Legionowie nie można uznać za organ bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 18 października

2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa w

latach 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, bo chociaż mieści się ona w katalogu

instytucji wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy lustracyjnej, to nie odpowiada

kryteriom sformułowanym w art. 2 ust. 3 tej ustawy. Analogiczna ocena prawna charakteru Wyższej Szkoły Oficerskiej w Legionowie zawarta została w uzasadnieniu

wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie […] Wydziału Karnego z 14 grudnia 2009 r.,

XVIII K 258/097. Oba przywołane orzeczenia sądów lustracyjnych uwzględniały

uchwałę Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2000 r., I KZP 15/00 (OSNKW 2000 nr 78, poz. 61). W wyroku z 18 listopada 2009 r., II AKa 322/09, Sąd Apelacyjny w Gdańsku zajął się szczegółową analizą aktów prawnych powołujących Wyższą Szkołę Oficerską w Legionowie. Sąd ten stwierdził, że podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z 20 czerwca 2000 r., I KZP 15/00, zgodnie z którym art. 2 ust. 3

ustawy lustracyjnej zawiera legalną definicję pojęcia „jednostki Służby Bezpieczeństwa”, która odnosi się zarówno do instytucji centralnych Służby Bezpieczeństwa

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, jak i podległych im jednostek terenowych wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 5 tej ustawy. Uczelnia ta została powołana rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 1 września 1972 r. w sprawie utworzenia wyższej

szkoły oficerskiej resortu spraw wewnętrznych i z rozporządzenia tego nie wynika, że

była to jednostka Służby Bezpieczeństwa. Jednakże rozporządzenie to oraz statut

szkoły nie pozostawiają żadnych wątpliwości, że była ona instytucją centralną Służby

Bezpieczeństwa w strukturze Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Stwierdzenie, że

Wyższa Szkoła Oficerska w Legionowie była instytucją centralną Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy lustracyjnej powoduje, że należy przeprowadzić rozważania o możliwości zastosowania do niej art. 2 ust. 3 tej ustawy. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10

czerwca 1989 r. w sprawie zniesienia wyższych szkół oficerskich nadzorowanych

przez Ministra Spraw Wewnętrznych, z dniem 30 września 1989 r. zostały zniesione:

Wyższa Szkoła Oficerska im. Feliksa Dzierżyńskiego w Legionowie i Wyższa Szkoła

Oficerska im. Generała Franciszka Jóźwiaka-Witolda w Szczytnie. Zarządzeniem

Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 21 czerwca 1989 r. w sprawie utworzenia wydziałów zamiejscowych Akademii Spraw Wewnętrznych, z dniem 1 października

1989 r. utworzono Wydział Bezpieczeństwa Państwa w Legionowie i Wydział Porządku Publicznego w Szczytnie. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 września 1990 r., z dniem 1 października 1990 r. utworzono Wyższą Szkolę Policji z siedzibą w Szczytnie i zniesiono Akademię Spraw Wewnętrznych w Warszawie. Zgodnie z § 3 rozporządzenia słuchacze Wydziału Porządku Publicznego ASW z dniem

utworzenia Wyższej Szkoły Policji stali się - za ich zgodą - słuchaczami tej Szkoły, a

słuchacze Wydziału Bezpieczeństwa Państwa ASW mogli być przyjęci do tej uczelni,

jeżeli zostali przyjęci do służby w Policji. Ustawą z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie

Ochrony Państwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1999 r. Nr 51, poz. 526, powoływanej dalej

jako ustawa o UOP), z chwilą utworzenia UOP Służba Bezpieczeństwa została rozwiązana (art. 129 ust. 1 ustawy o UOP). Zgodnie z art. 130 w związku z art. 137 tej

ustawy, Urząd Ochrony Państwa utworzony został w dniu 10 sierpnia 1990 r. Wyższa

Szkoła Oficerska w Legionowie nie została zatem z mocy prawa rozwiązana z chwilą

utworzenia UOP, albowiem została zniesiona ponad 10 miesięcy wcześniej i to na

podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 marca 1965 r. o wyższym szkolnictwie wojskowym.

W ocenie Sądu Okręgowego przedstawiona analiza przepisów ustawy lustracyjnej prowadzi do wniosku, że Wyższa Szkoła Oficerska w Legionowie nie może być

uznana za organ bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 w związku

z art. 2 ust. 3 ustawy lustracyjnej, gdyż nie stanowiła instytucji centralnej Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, która uległa likwidacji w momencie

powołania Urzędu Ochrony Państwa. W konsekwencji przyjęcia takiego stanowiska

okres odbywania przez odwołującego się studiów zawodowych w Wyższej Szkole

Oficerskiej w Legionowie w czasie od 1 października 1983 r. do 30 czerwca 1986 r.

powinien być wyłączony ze służby w organach bezpieczeństwa państwa, a tym samym za ten okres świadczenie odwołującego się nie powinno być obniżone według

zasad przewidzianych w art. 15b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym funkcjonariuszy. W tej sytuacji Sąd Okręgowy uznał, że zaskarżona

decyzja organu emerytalnego, ustalająca wysokość świadczenia odwołującego się

od 1 listopada 2010 r. w zakwestionowanym przez Sąd zakresie, naruszała art. 2 ust.

3 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów.

Oddalając odwołanie Eugeniusza L. w pozostałym zakresie, Sąd Okręgowy

nie podzielił podnoszonych przez niego argumentów co do niezgodności z Konstytucją RP art. 15b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy i przywołał najważniejsze wątki uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 lutego

2010 r., K 6/09 (OTK-A 2010 nr 2, poz. 15).

Apelacje od wyroku Sądu Okręgowego wniosły obie strony.

Pełnomocnik odwołującego się zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w części

oddalającej odwołanie, zarzucając: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego,

poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: a) art. 15 i art. 15b ust. 2

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa

Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz

ich rodzin, poprzez pominięcie art. 15 przy ustalaniu wysokości emerytury policyjnej i

zastosowanie wyłącznie art. 15b tej ustawy; b) art. 6, art. 7, art. 13, art. 14 Konwencji

o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r., ratyfikowanej przez Polskę 19 stycznia 1993 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61,

poz. 284) oraz art. 1 Protokołu nr 1 do tej Konwencji, poprzez ich niezastosowanie, a

wręcz całkowite pominięcie, czego skutkiem było wydanie przez Sąd pierwszej instancji orzeczenia naruszającego prawa odwołującego się wynikające z powołanych

przepisów Konwencji, a ponadto naruszenie Rezolucji Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy nr 1096, poprzez jej niezastosowanie; 2) naruszenie przepisów

prawa procesowego, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 233

k.p.c., w wyniku pominięcia przez Sąd pierwszej instancji w rozważaniach na temat

zebranego materiału informacji dotyczących „poprawki” do ustawy o zmianie ustawy

o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego. Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz

ich rodzin, wyłączającej stosowanie wobec byłych funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa art. 15 ustawy, przyznającego każdemu funkcjonariuszowi emeryturę w wysokości 40% podstawy jej wymiaru po 15 latach służby. Odwołujący się

wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i ustalenie podstawy wymiaru wysokości emerytury policyjnej z uwzględnieniem 40% podstawy wymiaru emerytury za

pierwsze 15 lat służby, zgodnie z art. 15 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Pełnomocnik organu emerytalnego zaskarżył wyrok w części uwzględniającej

odwołanie, zarzucając naruszenie: 1) art. 15b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego

1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa

Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura

Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin,

poprzez niezastosowanie przez Sąd pierwszej instancji tego przepisu do okresu

służby odwołującego się w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie od 1 października 1983 r. do 30 czerwca 1986 r.; 2) art. 15b ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 lutego

1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, poprzez niewłaściwe zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji tego przepisu do okresu służby odwołującego się

w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie od 1 października 1983 r. do 30 czerwca

1986 r.; 3) art. 13a ust. 1 i 5 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 października 2004 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organu w zakresie zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy

Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej,

Biura Ochrony Rządu i Państwowej Straży Pożarnej oraz ich rodzin (Dz.U. Nr 239

poz. 2404), poprzez ich niezastosowanie; 4) art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, poprzez błędną jego interpretację

polegającą na niezaliczeniu Wyższej Szkoły Oficerskiej w Legionowie do jednostek

Służby Bezpieczeństwa, które jako jednostki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych uległy rozwiązaniu z chwilą zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa bądź były poprzedniczkami tych jednostek; 5) art. 233 § 1 k.p.c., poprzez przekroczenie granic

swobodnej oceny dowodów, polegające na ustaleniu, wbrew treści pisma Instytutu

Pamięci Narodowej z dnia 1 października 2010 r., że okres służby w okresie studiów

zawodowych odwołującego się w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie od 1

października 1983 r. do 30 czerwca 1986 r. nie był służbą w organach bezpieczeństwa państwa. Organ emerytalny wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie

odwołania od decyzji o zmianie emerytury policyjnej z 8 października 2010 r. w całości.

Przy rozpoznawaniu apelacji od wyroku Sądu Okręgowego Sąd Apelacyjny

uznał, że w sprawie występuje budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne,

które na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia. Zagadnienie to sprowadza się do wyjaśnienia, czy okres odbywania

studiów zawodowych przez funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej, będącego

jednocześnie słuchaczem Wyższej Szkoły Oficerskiej Ministerstwa Spraw

Wewnętrznych im. Feliksa Dzierżyńskiego w Legionowie - zakwalifikowanego w

poczet etatowy tej uczelni na czas odbywania studiów zawodowych - należy uznać

za okres służby w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5

i ust. 3 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach

organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów.

Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że ustawą z dnia 23 stycznia 2009 r. o zmianie

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin oraz

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa

Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby

Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej,

Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich

rodzin (Dz.U. Nr 24, poz. 145) ustawodawca (jak wynika z preambuły tej ustawy) uznając, że system władzy komunistycznej opierał się głównie na rozległej sieci

organów bezpieczeństwa państwa, spełniającej w istocie funkcje policji politycznej,

stosującej bezprawne metody, naruszające podstawowe prawa człowieka;

stwierdzając, że wobec organizacji i osób broniących niepodległości i demokracji

dopuszczano się zbrodni przy jednoczesnym wyjęciu sprawców spod

odpowiedzialności i rygorów prawa; dostrzegając, że funkcjonariusze organów

bezpieczeństwa pełnili swoje funkcje bez ponoszenia ryzyka utraty zdrowia lub życia,

korzystając przy tym z licznych przywilejów materialnych i prawnych w zamian za

utrwalanie nieludzkiego systemu władzy; wyróżniając postawę tych funkcjonariuszy i

obywateli, którzy ponosząc wielkie ryzyko stanęli po stronie wolności i krzywdzonych

obywateli oraz kierując się zasadą sprawiedliwości społecznej wykluczającą

tolerowanie i nagradzanie bezprawia - uchwalił zmianę ustawy z dnia 18 lutego 1994

r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, wprowadzając do niej dodatkowy art.

15b, który przewiduje, że w przypadku osoby, która pełniła służbę w organach

bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 18 października

2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z

lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, i która pozostawała w służbie przed

dniem 2 stycznia 1999 r., emerytura wynosi: 1) 0,7% podstawy wymiaru - za każdy

rok służby w organach bezpieczeństwa państwa w latach 1944-1990; 2) 2,6%

podstawy wymiaru - za każdy rok służby lub okresów równorzędnych ze służbą, o

których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, 1a oraz pkt 2-4.

W celu wykonania ustawy nowelizacyjnej z 23 stycznia 2009 r. właściwy organ

emerytalny wszczynał z urzędu postępowania w przedmiocie ponownego ustalenia

prawa do świadczeń i wysokości świadczeń, przy czym podstawowym dokumentem

w trakcie tego postępowania była informacja Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji

Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, sporządzana przez Instytut na

podstawie posiadanych akt osobowych danego funkcjonariusza. Informacja ta jest

równoważna z zaświadczeniem o przebiegu służby, sporządzanym na podstawie akt

osobowych przez właściwe organy służb, o których mowa w art. 12 ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Organ emerytalny został związany

treścią wystawionej przez IPN informacji o przebiegu służby danego funkcjonariusza.

W ten sposób Instytut Pamięci Narodowej uzyskał praktycznie nieograniczone prawo

do dokonywania oceny, czy okresy służby w instytucjach centralnych Służby

Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległych im jednostkach

terenowych w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych komendach Milicji

Obywatelskiej oraz w wojewódzkich, rejonowych i równorzędnych urzędach spraw

wewnętrznych - w tym okresy pełnienia służby lub bycia słuchaczem w Wyższej

Szkole Oficerskiej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych im. Feliksa Dzierżyńskiego w

Legionowie - powinny być zakwalifikowane jako okresy powodujące obowiązek

obniżenia przez organ emerytalny wysokości pobieranej przez byłego

funkcjonariusza emerytury policyjnej w następstwie przeliczenia po 0,7% podstawy

wymiaru każdego roku tej służby.

Stanowisko Instytutu Pamięci Narodowej, że Wyższa Szkoła Oficerska w

Legionowie była organem bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ustawy z

dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów

bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, zostało

wyrażone w piśmie Oddziałowego Biura IPN w Gdańsku z 17 września 2010 r. (BU

Gd-II-5543-78(2)/10), jakie skierował on do Sądu Okręgowego w Warszawie do

sprawy XIII U 141/10 (kserokopia tego pisma została załączona do akt niniejszej

sprawy). W piśmie tym zaprezentowana została argumentacja, którą Sąd Apelacyjny

przytoczył w obszernych fragmentach. Stanowisko Instytutu Pamięci Narodowej stało

się podstawą dla wydawania informacji o przebiegu służby poszczególnych

funkcjonariuszy, o której mowa w art. 13a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy. Informacje te były wiążące dla dyrektora Zakładu EmerytalnoRentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie przy

ponownym przeliczeniu z urzędu wysokości emerytur policyjnych byłych

funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa według zasad wynikających z art. 15b

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że dla sądu powszechnego, rozpoznającego

sprawy z odwołań od decyzji organu emerytalnego, interpretacja Instytutu Pamięci

Narodowej, dotycząca art. 2 ustawy lustracyjnej, nie może mieć decydującego

znaczenia. Sąd ubezpieczeń społecznych musi przeprowadzić postępowanie

dowodowe, pozwalające na poczynienie koniecznych ustaleń faktycznych w danej

sprawie, a następnie dokonanie oceny prawnej stanu faktycznego z zastosowaniem

obowiązujących przepisów prawa materialnego, przy jednoczesnym dokonaniu

prawidłowej wykładni tych przepisów. Tak też czyni Sąd Okręgowy w Warszawie,

rozpoznający - jako jedyny właściwy w skali kraju - sprawy z odwołań byłych

funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa od decyzji organu emerytalnego o obniżeniu

wysokości emerytury. Sąd Okręgowy, badając prawidłowość decyzji dyrektora

Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w

Warszawie wydawanych z urzędu w wykonaniu nałożonego przez ustawodawcę

obowiązku ponownego przeliczenia emerytur policyjnych zgodnie z treścią art. 15b

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, podzielił w rozpoznawanej

sprawie wykładnię art. 2 ustawy lustracyjnej przeprowadzoną we wcześniejszych

orzeczeniach sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego odnoszących się do

procesów lustracyjnych. W ocenie Sądu Apelacyjnego, takie działanie i stanowisko

Sądu Okręgowego nie może budzić zdziwienia, albowiem interpretacja art. 2 ustawy

lustracyjnej, dokonywana na tle stanów faktycznych odnoszących się do procesów

lustracyjnych, nie może być odmienna niż ta, która ma aktualnie służyć interpretacji

tego przepisu dla celów obniżenia wysokości emerytur policyjnych byłych

funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa.

Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na wykładnię przepisów ustawy lustracyjnej

przedstawioną w uchwale Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2000 r., I KZP 15/00

(OSNKW 2000, nr 7-8, poz. 61). Sąd Najwyższy stwierdził w tej uchwale, że Akademia Spraw Wewnętrznych nie była instytucją centralną Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 11

kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa

lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne (jednolity tekst: Dz.U. z 1999 r. Nr 42, poz. 428 ze zm.). Uchwała ta została podjęta w czasie, gdy art. 2 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. nie zawierał w ust. 1 wyraźnego potraktowania Akademii Spraw Wewnętrznych jako organu bezpieczeństwa państwa,

natomiast jedynie w pkt 5 przewidywał, że takimi organami są instytucje centralne

Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległe im jednostki terenowe w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych komendach Milicji

Obywatelskiej oraz w wojewódzkich, rejonowych i równorzędnych urzędach spraw

wewnętrznych.

Ustawa z dnia 11 kwietnia 1997 r. utraciła moc (z wyjątkiem art. 30) z dniem

15 marca 2007 r., kiedy weszła w życie ustawa z dnia 18 października 2006 r. o

ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 19441990 oraz treści tych dokumentów (tekst pierwotny: Dz.U. Nr 218, poz. 1592), o

identycznym celu ustawodawczym. W nowej ustawie lustracyjnej art. 2 ust. 1 wymienia już - wśród organów bezpieczeństwa państwa - Akademię Spraw Wewnętrznych

(pkt 6). Poza tym w niezmienionym brzmieniu - w obu tych ustawach - pozostał art. 2

ust. 3 stanowiący, że: „jednostkami Służby Bezpieczeństwa w rozumieniu ustawy są

te jednostki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, które z mocy prawa podlegały rozwiązaniu w chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa, oraz te jednostki, które

były ich poprzedniczkami”. Pozwala to, zdaniem Sądu Apelacyjnego, na stwierdzenie, że stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z 20 czerwca 2000 r., I

KZP 15/00, nadal zachowuje odpowiednią aktualność pod rządami nowej ustawy

lustracyjnej z 2006 r. i może być zastosowane do Wyższej Szkoły Oficerskiej w Legionowie. W powołanej uchwale z 20 czerwca 2000 r., I KZP 15/00, Sąd Najwyższy

przeprowadził analizę przepisów wielu aktów prawnych dotyczących Akademii Spraw

Wewnętrznych, jej prawnego charakteru, ustroju oraz trybu powołania i rozwiązania

w kontekście sformułowanego w ustawie lustracyjnej kryterium przesądzającego o

zaliczeniu tej instytucji (zakwalifikowanej jako centralna instytucja Służby Bezpie-

czeństwa) w poczet organów bezpieczeństwa państwa w rozumieniu tej ustawy. Jako

punkt wyjścia dla analiz Sąd Najwyższy przyjął założenie, że art. 2 ustawy lustracyjnej, określający zakres jej zastosowania, musi być - jako gwarancyjny - interpretowany ściśle. Nie do przyjęcia jest bowiem, aby na skutek rozszerzającej wykładni tego

przepisu doszło do ustalenia, że osoba lustrowana, składająca oświadczenie, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy lustracyjnej, dopuściła się „kłamstwa lustracyjnego”,

w sytuacji gdy osoba ta dokonała odmiennej, ale możliwej do przyjęcia i węższej interpretacji art. 2 omawianej ustawy. Zdaniem Sądu Najwyższego, wyliczenie zawarte

w art. 2 ust. 1 ustawy lustracyjnej z 1997 r. miało charakter wyczerpujący. W związku

z tym, podejmując próbę ustalenia, czy praca lub służba albo współpraca osoby lustrowanej mieści się w przedmiotowym zakresie ustawy lustracyjnej, trzeba ustalić, w

której kategorii spośród wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 1-11 ustawy lustracyjnej

mieści się instytucja, w której lustrowany pracował, pełnił służbę albo z którą współpracował. Wyliczenie zawarte w art. 2 ust. 1 ustawy lustracyjnej jest jednak samo w

sobie mało precyzyjne, co dotyczy w szczególności pkt 5, który nie wskazuje na konkretne instytucje państwa, lecz posługuje się wymagającymi interpretacji pojęciami

zbiorczymi „instytucji centralnych Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych” oraz „podległych im jednostek terenowych w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych komendach Milicji Obywatelskiej oraz w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych urzędach spraw wewnętrznych”. W realiach sprawy rozpoznawanej w 2000 r. przez Sąd Najwyższy zachodziła potrzeba interpretacji tego

właśnie pojęcia. Akademia Spraw Wewnętrznych nie mogła być bowiem uznana za

organ bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1-4 oraz 6-11 ustawy

lustracyjnej z 1997 r. W związku z treścią art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy lustracyjnej z

1997 r. pozostawał ust. 3 tego przepisu, który zawierał legalną definicję pojęcia „jednostki Służby Bezpieczeństwa”. Według tej definicji jednostkami takimi były te jednostki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, które z mocy prawa podlegały rozwiązaniu

w chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa, oraz te jednostki, które były ich

poprzedniczkami. W rezultacie dokonanej wykładni Sąd Najwyższy przyjął, że Akademia Spraw Wewnętrznych nie była jednostką (instytucją centralną) Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w rozumieniu art. 2 ust.1 pkt 5 ustawy

lustracyjnej. Stwierdzenie, że Akademia Spraw Wewnętrznych nie była jednostką

(instytucją centralną) Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w

rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy lustracyjnej z 1997 r., w zasadzie dezaktualizo-

wało - zdaniem Sądu Najwyższego - potrzebę pogłębiania rozważań w przedmiocie

zastosowania do niej art. 2 ust. 3 ustawy lustracyjnej. Sąd Najwyższy zauważył jednak, że tryb, w jakim doszło do rozwiązania Akademii Spraw Wewnętrznych, potwierdza tezę, że nie była ona traktowana jako jednostka Służby Bezpieczeństwa w

rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy. W rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 września 1990 r. w sprawie utworzenia Wyższej Szkoły Policji oraz zniesienia Akademii

Spraw Wewnętrznych (Dz.U. Nr 64, poz. 373) powołano się na art. 3 ustawy z dnia

31 marca 1965 r. o wyższym szkolnictwie wojskowym (Dz.U. Nr 27, poz. 156), nie

zaś na art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie Ochrony Państwa.

Akademia Spraw Wewnętrznych nie została zatem rozwiązana z mocy prawa w

chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa, w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy

lustracyjnej. Zniesienie Akademii Spraw Wewnętrznych nastąpiło z dniem 1 października 1990 r. (§ 1 rozporządzenia z dnia 10 września 1990 r.), nie zaś z chwilą

określoną w ustawie o UOP jako chwila utworzenia Urzędu Ochrony Państwa, co

nastąpiło po trzech miesiącach od dnia wejścia w życie ustawy o UOP (art. 130 w

związku z art. 137 ustawy o UOP), to jest z dniem 10 sierpnia 1990 r.

Przytoczona argumentacja Sądu Najwyższego stała się podstawą wyroku

Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 18 listopada 2009 r., II AKa 322/09 (LEX nr

563028), który już w odniesieniu do aktualnie obowiązującego stanu prawnego uznał,

że Wyższej Szkoły Oficerskiej z Legionowa nie można uznać za organ bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ustawy lustracyjnej z 2006 r., bo chociaż mieści się

ona w katalogu instytucji wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy lustracyjnej, to nie

odpowiada kryteriom sformułowanym w art. 2 ust. 3 tej ustawy. Sąd Apelacyjny w

Gdańsku - kierując się argumentacją Sądu Najwyższego - dokonał pogłębionej analizy statusu Wyższej Szkoły Oficerskiej w Legionowie, dochodząc do konkluzji o niezaliczeniu tej uczelni do organów bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ust. 1

pkt 5 ustawy lustracyjnej z 2006 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku przyjął założenie, że

Wyższa Szkoła Oficerska w Legionowie może być uznana za organ bezpieczeństwa

państwa w rozumieniu art. 2 ust. 1 in principio ustawy lustracyjnej, jeśli: po pierwsze była instytucją centralną Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy lustracyjnej, po drugie - podlegała rozwiązaniu

jako jednostka Służby Bezpieczeństwa na mocy art. 129 ust. 1 ustawy o UOP (art. 2

ust. 3 ustawy lustracyjnej). Dalej Sąd ten przeprowadził analizę dostępnych aktów

prawnych z okresu działania Wyższej Szkoły Oficerskiej Ministerstwa Spraw We-

wnętrznych im. Feliksa Dzierżyńskiego w Legionowie. Stwierdził, że była ona instytucją centralną Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy lustracyjnej z 2006 r., co zrodziło konieczność przeprowadzenia rozważań o możliwości zastosowania do niej art. 2 ust. 3 ustawy. Dokonując interpretacji aktów prawnych wydanych w latach 1989-1990 Sąd Apelacyjny w

Gdańsku doszedł do wniosku, że Wyższa Szkoła Oficerska w Legionowie nie została

z mocy prawa rozwiązana z chwilą utworzenia Urzędu Ochrony Państwa, albowiem

została zniesiona ponad 10 miesięcy wcześniej i to na podstawie art. 3 ustawy z dnia

31 marca 1965 r. o wyższym szkolnictwie wojskowym. Podobną ocenę charakteru i

statusu Wyższej Szkoły Oficerskiej w Legionowie przyjął Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 14 grudnia 2009 r. […].

Nie negując słuszności argumentów przedstawionych w przywołanych wyżej

orzeczeniach sądów dotyczących procesów lustracyjnych, Sąd Apelacyjny w Warszawie, przedstawiający Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie

prawne, powziął jednak wątpliwość, czy rzeczywiście okresu odbywania studiów zawodowych przez funkcjonariusza MO, będącego jednocześnie słuchaczem Wyższej

Szkoły Oficerskiej w Legionowie (zaliczonym w poczet etatowy tej uczelni na czas

odbywania studiów zawodowych), nie można uznać za okres służby w organach

bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy lustracyjnej z

2006 r. Sąd Apelacyjny stwierdził, iż nie ma wątpliwości, że w sytuacjach, gdy dany

funkcjonariusz byłej Służby Bezpieczeństwa odbywał w Wyższej Szkole Oficerskiej w

Legionowie jedynie jakiegokolwiek rodzaju szkolenia czy kursy, nie będąc zaliczonym

w poczet etatowy tej uczelni i pełniąc jednocześnie służbę w jednym z organów bezpieczeństwa państwa, o którym mowa w art. 2 ustawy lustracyjnej, organ emerytalny

w sposób uprawniony stosuje do niego art. 15b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy. Podobnie ocenić należałoby sytuację, gdyby szkolenia lub kursy

obywały się w innych szkołach, tak na terenie kraju jak i zagranicą (np. przeszkolenia

w Moskwie). Odmiennie natomiast przedstawia się sytuacja, gdy słuchacze Wyższej

Szkoły Oficerskiej w Legionowie byli wliczeni do stanu etatowego tej uczelni i ich zadaniem głównym pozostawało pobieranie nauki, która miała dopiero przynieść wymierne efekty w pracy organów bezpieczeństwa państwa.

Wątpliwość Sądu Apelacyjnego zrodziła się przy dokonywaniu analizy akt personalnych emerytowanych funkcjonariuszy, nadsyłanych przez Instytut Pamięci Narodowej, w oparciu o które to akta wystawiane były informacje o przebiegu służby

danego funkcjonariusza (art. 13a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy). Przede wszystkim nie daje się nie zauważyć, że praktycznie wszyscy słuchacze

- tak też odwołujący się Eugeniusz L. - przed rozpoczęciem nauki w omawianej

uczelni pozostawali funkcjonariuszami Milicji Obywatelskiej lub ZOMO, wykonując

szereg czynności operacyjnych na polecenie zatrudniających ich komend Milicji

Obywatelskiej. Prowadzili zatem pracę operacyjną w swoich macierzystych jednostkach, zaś studia w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie miały na celu przede

wszystkim udoskonalenie ich dotychczasowych umiejętności. Zdarzały się sytuacje,

że dany funkcjonariusz rozpoczynał studia w Legionowie, z zaliczeniem w stan etatowy tej uczelni, następnie występowała w jego karierze służbowej „przerwa w studiowaniu”, a potem ponownie kontynuował studia. Ponadto słuchacze Wyższej

Szkoły Oficerskiej w Legionowie pobierali uposażenie w odpowiednich wysokościach,

tak jak funkcjonariusze pozostający czynnie w służbie w organach bezpieczeństwa

państwa, którzy nie kontynuowali nauki. W okresie stanu wojennego słuchacze Wyższej Szkoły Oficerskiej w Legionowie brali czynny udział w likwidacji strajków i innych

zagrożeń na terenie Warszawy zyskując ze strony przełożonych uznanie i wyróżnienia (w tym finansowe). Słuchacze ci - jak wskazują w niektórych przypadkach akta

personalne - obsługiwali z dużym powodzeniem tzw. tajnych współpracowników

(TW).

Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że nowe regulacje ustawowe (art. 15b ustawy

o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy) nie pozwalają na analizę przebiegu

służby danego funkcjonariusza w organach bezpieczeństwa państwa pod kątem rodzaju wykonywanych przez niego czynności, zadań, zaangażowania w służbie czy

też pełnionej funkcji, lecz dla wywołania skutku w postaci obniżenia wysokości emerytury policyjnej wskazują wyłącznie na stwierdzenie faktu pełnienia służby w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 2 ustawy lustracyjnej z 2006 r.

Stąd też uznanie danego organu za „organ bezpieczeństwa państwa” jest kluczowe

dla sądowej oceny spełniania przesłanek z art. 15b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy.

Przedstawienie Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego stało się

uzasadnione tym bardziej, że treść wydawanych przez dyrektora Zakładu

Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzji w

omawianym zakresie jest jednolita. Organ emerytalny - związany informacją Instytutu

Pamięci Narodowej - uznaje okresy studiów w Wyższej Szkole Oficerskiej w

Legionowie za okresy pełnienia służby w organach bezpieczeństwa państwa. Z kolei

orzecznictwo Sądu Okręgowego - Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie

okresy te eliminuje z przebiegu służby danej osoby, podzielając stanowisko

prezentowane w dotychczasowym orzecznictwie sądowym, dotyczącym procesów

lustracyjnych. Sytuacja ta sprawia, że Sąd Apelacyjny w Warszawie stanął w obliczu

zajęcia jednoznacznego stanowiska w omawianej kwestii, a jej przedmiot ma istotne

znaczenie dla sytuacji kilku tysięcy emerytowanych funkcjonariuszy. Duża

nieprecyzyjność ustawodawcy przy formułowaniu nowej treści art. 15b ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy - odsyłającego do treści innej ustawy - nie

ułatwia jednoznaczności w przyjęciu określonego rodzaju poglądu, a przecież

przepisy prawa stanowiące środek do realizacji założonego celu powinny podlegać

prawidłowej i jednolitej wykładni.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. W pierwszej kolejności rozważenia wymagało, czy w ogóle możliwe jest

podjęcie przez Sąd Najwyższy uchwały. Przed przystąpieniem do rozstrzygnięcia

zagadnienia prawnego, przedstawionego w trybie art. 390 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

powinien bowiem zbadać, czy spełnione zostały wszystkie określone w tym przepisie

przesłanki, warunkujące podjęcie uchwały. Jest tak dlatego, że instytucja pytań

prawnych, prowadząca do związania sądu orzekającego w danej sprawie poglądem

Sądu Najwyższego, zawartym w podjętej uchwale, jest wyjątkiem od konstytucyjnej

zasady podległości sędziów tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1

Konstytucji RP). Powinna być zatem - jak podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

uchwały składu siedmiu sędziów z 30 marca 1999 r., III CZP 62/98 (OSNC 1999 nr

10, poz. 166) - stosowana z pełnym uświadomieniem tej wyjątkowości, co z kolei

nakazuje wykładać art. 390 § 1 k.p.c. w sposób jak najbardziej ścisły, bez żadnych

koncesji na rzecz argumentów o nastawieniu celowościowym lub utylitarnym.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, zagadnienie prawne

przedstawione przez sąd drugiej instancji do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1

k.p.c. i stanowiące przedmiot pytania prawnego, musi odpowiadać określonym

wymaganiom. Po pierwsze - powinno być sformułowane w oparciu o okoliczności

mieszczące się w stanie faktycznym sprawy, wynikającym z dokonanych przez sąd

drugiej instancji ustaleń (por. wyrok Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 1996 r., II UR

5/96, OSNAPiUS 1997 nr 3, poz. 39 i postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca

2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571). Po drugie - powinno być przedstawione w

sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie

uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia

konkretnego sporu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002

r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02 LEX nr

77033 i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179). Po trzecie - powinno

pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą, aby udzielenie odpowiedzi na postawione pytanie ułatwiło sądowi odwoławczemu podjęcie decyzji jurysdykcyjnej co

do istoty sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 6 listopada 1998 r., III

CZP 35/98, LEX nr 519292; z 30 maja 2003 r., III CZP 30/03, LEX nr 109444; z 25

czerwca 2008 r., III CZP 49/08, LEX nr 437197; z 17 kwietnia 2009 r., III CZP 10/09,

LEX nr 496383; z 9 lipca 2009 r., III CZP 38/09, LEX nr 518116, z 12 sierpnia 2009

r., II PZP 8/09, LEX nr 529760 i z 22 października 2009 r., III CZP 75/09, LEX nr

532090). Po czwarte - powinno dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście poważne wątpliwości, gdyż użycie przez ustawodawcę przymiotnika kwalifikującego

oznacza, że w razie powstania wątpliwości pierwszego stopnia, tj. zwykłych, sąd drugiej instancji obowiązany jest rozwiązać je we własnym zakresie (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z 12 października 2005 r., III CZP 68/05, LEX nr 175457).

Z jednej strony przedstawione w trybie art. 390 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne

nie może mieć charakteru teoretycznego, oderwanego od okoliczności rozpoznawanej sprawy tak, aby odpowiedź na nie była zbędna dla rozstrzygnięcia sporu, gdyż

rozważanie problemów natury teoretycznej jest domeną nauki prawa (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 czerwca 2008 r., III CZP 42/08, LEX nr 420375 i z 22

maja 2009 r., III CZP 23/09, LEX nr 508838). Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy zadanym przez sąd drugiej instancji pytaniem prawnym a podjęciem

decyzji w sprawie, w której powstały poważne wątpliwości (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 27 sierpnia 1996 r., III CZP 91/96, OSNC 1997 nr 1, poz. 9; z 13

kwietnia 2000 r., III CZP 39/99, LEX nr 51656; z 9 czerwca 2005 r., III CZP 31/05,

LEX nr 180857 i uchwała z 23 września 2004 r., III CZP 48/04, OSNC 2005 nr 9, poz.

153). Z drugiej jednak strony instytucja zagadnień prawnych służy rozstrzyganiu wątpliwości o charakterze stricte jurydycznym, a nie wspieraniu sądu orzekającego w

dokonywaniu ustaleń faktycznych. Nie wszystkie też wątpliwości prawne usprawiedliwiają podejmowanie uchwały na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., lecz tylko takie,

które kształtują podstawę prawną rozstrzygnięcia, a zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu nie może sprowadzać się do pytania o sam sposób

rozwiązania konkretnego sporu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 22 lutego

2007 r., II CZP 163/06, LEX nr 260397; z 10 maja 2007 r., II UZP 1/10, OSNP 2008

nr 3-4, poz. 49; z 9 kwietnia 2008 r., II PZP 5/08, OSNP 2009 nr 15-16, poz. 203 i z 5

listopada 2009 r., II PZP 11/09, LEX nr 551886).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zagadnienie prawne

musi obejmować wątpliwość prawną, której wyjaśnienie jest niezbędne do rozpoznania środka odwoławczego, co oznacza, że dla skorzystania z uprawnienia przewidzianego w art. 390 § 1 k.p.c. konieczny jest związek między przedstawionym zagadnieniem prawnym a podjęciem decyzji co do istoty sprawy, na istnienie którego

musi wskazywać jurydyczna spójność sformułowanego zagadnienia i jego uzasadnienia, a także nawiązanie w ogólnie postawionym pytaniu do stanu faktycznego

konkretnej sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 19 listopada 2008 r., III

CZP 21/08, LEX nr 478176, z 5 grudnia 2008 r., III CZP 121/08, LEX nr 490497, z 9

lipca 2009 r., III CZP 38/09, LEX nr 518116 i z 12 sierpnia 2009 r., II PZP 8/09, LEX

nr 529760).

Nie ulega wątpliwości, że przedstawione przez Sąd Apelacyjny zagadnienie

prawne dotyczy kwestii prawnej postawionej ogólnie, abstrakcyjnie. Odrywa się jednak od stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy. Rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy przedstawionego problemu nie mogłoby zatem znaleźć zastosowania przy

rozpoznawaniu środków odwoławczych (apelacji obu stron wniesionych od wyroku

Sądu Okręgowego). W samej treści pytania znalazło się odwołanie do okresu odbywania studiów zawodowych „przez funkcjonariusza MO”. Podobnie w końcowym

fragmencie uzasadnienia swojego postanowienia Sąd Apelacyjny podkreśla, że wątpliwości interpretacyjne dotyczące wykładni art. 15b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym funkcjonariuszy w związku z art. 2 ust. 1 pkt 5 oraz ust. 3 ustawy lustracyjnej pojawiają się w wielu innych podobnych sprawach, w których słuchacze Wyższej Szkoły Oficerskiej w Legionowie - podobnie jak odwołujący się Eugeniusz L. przed rozpoczęciem nauki w tej uczelni byli funkcjonariuszami Milicji Obywatelskiej

lub ZOMO, wykonując szereg czynności operacyjnych na polecenie służbowe „zatrudniających” ich komend Milicji Obywatelskiej. Tak sformułowany problem prawny

dotyczy zatem zastosowania art. 2 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy lustracyjnej do okresu

odbywania studiów zawodowych w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie przez

funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej. Dosłowna treść przedstawionego pytania prawnego, a także przytoczony fragment uzasadnienia postanowienia, ujawniają przyjęte

przez Sąd Apelacyjny założenie, że odwołujący się był funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej.

To założenie jest wątpliwe. Zarówno ustalenia Sądu Okręgowego, jak i treść

wyroku tego Sądu oraz stanowisko prezentowane przez odwołującego się w apelacji

nie pozwalają na przyjęcie - na obecnym etapie postępowania, przy uwzględnieniu

dotychczasowych ustaleń faktycznych - że odwołujący się przed rozpoczęciem studiów zawodowych w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie był funkcjonariuszem

Milicji Obywatelskiej. Na podstawie informacji o przebiegu służby odwołującego się,

sporządzonej przez Instytut Pamięci Narodowej (według art. 13a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy), Sąd Okręgowy przyjął, że odwołujący się pełnił

służbę w organach bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 2 ustawy lustracyjnej, w okresie od 1 lutego 1981 r. do 15 stycznia 1990 r., z wyłączeniem jedynie

okresu pobierania nauki w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie od 1 października 1983 r. do 30 czerwca 1986 r. Jest w związku z tym wątpliwe czy kiedykolwiek

był funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej.

W odwołaniu od decyzji organu emerytalnego z 8 października 2010 r. odwołujący się Eugeniusz L. nie twierdził, że błędnie zastosowano w stosunku do niego

art. 15b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, ponieważ nie pełnił

służby w organach bezpieczeństwa państwa. Domagał się natomiast zmiany tej decyzji poprzez ponowne ustalenie wysokości jego emerytury policyjnej przy przyjęciu

40% podstawy wymiaru za początkowe 15 lat służby, a ponadto podniósł, że nie powinien być mu zaliczony, jako okres służby w organach bezpieczeństwa państwa,

okres studiów zawodowych w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie od 1 października 1983 r. do 30 czerwca 1986 r. Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie zasługuje na częściowe uwzględnienie - w zakresie wyeliminowania z okresu służby w

organach bezpieczeństwa państwa okresu odbywania przez odwołującego się studiów zawodowych w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie, od 1 października

1983 r. do 30 czerwca 1986 r. i pozostawania w tym czasie w etatowym stanie słuchaczy tej uczelni. Z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego nie wynika natomiast

przypisanie odwołującemu się statusu funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej, mimo

pełnienia w okresie od 1 lutego 1981 r. do 30 września 1983 r. służby w Komendzie

Wojewódzkiej MO w S. (w wydziale/sekcji techniki operacyjnej). Gdyby Sąd Okręgo-

wy przyjął, że odwołujący się był przed rozpoczęciem nauki w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej, a nie funkcjonariuszem

Służby Bezpieczeństwa, wówczas okres sprzed podjęcia nauki w tej uczelni (od 1

lutego 1981 r. do 30 września 1983 r.) zostałby prawdopodobnie również potraktowany przez Sąd tak jak okres kształcenia w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie, czyli z przyjęciem podstawy wymiaru emerytury policyjnej w wysokości 2,6%, a

nie 0,7 %. Oddalając odwołanie od decyzji organu emerytalnego za okres sprzed

podjęcia nauki w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie, Sąd Okręgowy podzielił

zatem ocenę organu emerytalnego (opartą na informacji o przebiegu służby sporządzonej przez Instytut Pamięci Narodowej), że w tym czasie odwołujący się odbywał

służbę w organach bezpieczeństwa państwa, a nie w organach Milicji Obywatelskiej,

których nie obejmuje art. 2 ust. 1 ustawy lustracyjnej. Podkreślenia zatem wymaga,

że art. 15b nie dotyczy co do zasady funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej (por.

ustawę z dnia 31 stycznia 1959 r. o służbie funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, jednolity tekst: Dz.U. z 1973 r. Nr 23, poz. 136 ze zm. oraz ustawę z dnia 31 lipca 1985

r. o służbie funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej Polskiej

Rzeczypospolitej Ludowej, Dz.U. Nr 38, poz. 181 ze zm.), a jedynie funkcjonariuszy

Służby Bezpieczeństwa jako osób, które pełniły służbę w organach bezpieczeństwa

państwa. Samo pełnienie przez funkcjonariusza służby w wojewódzkiej, powiatowej

lub równorzędnej komendzie Milicji Obywatelskiej nie oznacza, że funkcjonariusz

pozostający w stanie etatowym tej komendy był funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej. Jak wynika z ustawowej definicji zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy lustracyjnej, organem bezpieczeństwa państwa w rozumieniu tej ustawy były - między innymi

- instytucje centralne Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

oraz podległe im jednostki terenowe w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych

komendach Milicji Obywatelskiej oraz w wojewódzkich, rejonowych i równorzędnych

urzędach spraw wewnętrznych. W ustalonym dotychczas stanie faktycznym brak jest

podstaw do przyjęcia, że przed podjęciem nauki w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie odwołujący się pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej (był funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej). Abstrakcyjna odpowiedź na sformułowane przez

Sąd Apelacyjny pytanie nie miałaby zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Być może inaczej należałoby potraktować okres odbywania studiów zawodowych w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie w sytuacji, gdy skierowany został

do niej funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, który po odbyciu studiów wracał do od-

bywania służby w jednostkach Milicji Obywatelskiej, a inaczej sytuację, gdy do

uczelni tej został skierowany funkcjonariusz Służby Bezpieczeństwa, który po zakończeniu kształcenia wracał do pełnienia służby w organach bezpieczeństwa państwa,

jednak zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Apelacyjny nie dotyczy w ogóle

tak ujętego problemu.

W istocie Sąd Apelacyjny ograniczył się jedynie do zasygnalizowania istnienia

wątpliwości interpretacyjnych, jednak nie przedstawił ich w sposób, który pozwalałby

na udzielenie przez Sąd Najwyższy odpowiedzi na wątpliwości interpretacyjne dotyczące stosowania art. 15b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy

w związku z art. 2 ust. 1 ustawy lustracyjnej. Sąd Najwyższy nie może sam sformułować istotnego zagadnienia prawnego ze względu na wspomnianą na wstępie istotę

instytucji pytań prawnych, ograniczającą niezawisłość sądu rozpoznającego konkretną sprawę. Sąd Najwyższy nie może wyjść poza zakres przedstawionego w trybie

art. 390 § 1 k.p.c. zagadnienia prawnego, gdyż prowadziłoby to do naruszenia niezawisłości sędziowskiej członków składu orzekającego sądu przedstawiającego zagadnienie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 lutego 1995 r., I PZP 1/95,

OSNAPiUS 1995 nr 14, poz. 172). Przesłanką skutecznego skorzystania z uprawnienia wynikającego z art. 390 § 1 k.p.c. jest wykazanie wystąpienia w sprawie poważnych wątpliwości prawnych, a zarazem niezbędności oczekiwanej odpowiedzi dla

rozstrzygnięcia sprawy. Przesądza to o obowiązku szczegółowego uzasadnienia, że

dotychczasowe orzecznictwo - jak również doktryna - nie dają podstaw do usunięcia

poważnych wątpliwości prawnych, które pozostają w związku przyczynowym z rozstrzygnięciem sprawy. Celem instytucji przewidzianej w art. 390 § 1 k.p.c. nie jest

uzyskanie wsparcia Sądu Najwyższego dla jednoznacznie sformułowanego przez

sąd apelacyjny stanowiska co do właściwej wykładni przepisu stosowanego przy rozpoznawaniu apelacji. Przesłanką uzasadniającą przedstawienie zagadnienia prawnego nie może być wskazywanie na dostrzeżone i przedstawione kontrowersje, ponieważ samego ich zaprezentowania nie można jeszcze utożsamiać z istnieniem

zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 27 maja 2010 r., III CZP 32/10, LEX nr 590616). Zagadnienie przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu w trybie art. 390 § 1 k.p.c. musi

odpowiadać określonym wymaganiom. Między innymi musi obejmować wątpliwość

prawną, której wyjaśnienie jest niezbędne do rozpoznania środka odwoławczego, co

oznacza, że dla skorzystania z uprawnienia przewidzianego w art. 390 § 1 k.p.c.

konieczny jest związek między przedstawionym zagadnieniem prawnym a podjęciem

decyzji co do istoty sprawy, na istnienie którego musi wskazywać jurydyczna spójność sformułowanego zagadnienia i jego uzasadnienia, a także nawiązanie w ogólnie

postawionym pytaniu do stanu faktycznego sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 kwietnia 2010 r., III CZP 17/10, LEX nr 584036). Sąd Najwyższy nie

jest związany stanowiskiem sądu drugiej instancji odnośnie do istnienia przesłanek

do podjęcia uchwały. W ramach badania, czy zostały one spełnione, Sąd Najwyższy

ustala istnienie przedmiotowego związku przyczynowego pomiędzy ustalonym stanem faktycznym a przedstawionymi wątpliwościami interpretacyjnymi, mając na

względzie zakres kognicji sądu drugiej instancji, podniesione w środku odwoławczym

zarzuty oraz stan faktyczny sprawy. Podstawowym warunkiem zwrócenia się do

Sądu Najwyższego w trybie art. 390 § 1 k.p.c. jest to, aby sąd, który przedstawia

określone zagadnienie prawne wyraźnie wskazał, że istnieją argumenty przemawiające za jednym z możliwych rozwiązań. Jeżeli zaś z uzasadnienia postanowienia

wynika, że nie ma żadnych argumentów, które pozwalałyby na inne rozstrzygnięcie

przedstawionego w nim zagadnienia prawnego, to brak jest podstaw do udzielenia

odpowiedzi. Celem zwrócenia się do Sądu Najwyższego w trybie art. 390 § 1 k.p.c.

nie jest bowiem uzyskanie przez sąd przedstawiający zagadnienie wsparcia Sądu

Najwyższego dla jednoznacznie sformułowanego stanowiska. Przedstawione zagadnienie prawne nie może być tylko zasygnalizowane. O poważnych wątpliwościach

można mówić wówczas, gdy możliwa jest różna wykładnia budzących wątpliwości

interpretacyjne przepisów, przy czym za każdą z możliwych interpretacji przemawiają

doniosłe, w ocenie sądu odwoławczego, argumenty prawne, gdy ponadto brak jest

wypowiedzi Sądu Najwyższego, odnoszących się do dostrzeżonego zagadnienia

prawnego, albo - w tym zakresie - orzecznictwo tego Sądu jest sprzeczne czy też

brak jest jednolitego i przekonującego sąd odwoławczy stanowiska doktryny, dotyczącego przedstawionego zagadnienia prawnego. Tego rodzaju przesłanek podjęcia

przez Sąd Najwyższy uchwały w trybie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny nie powołał

w uzasadnieniu pytania prawnego.

Ostatecznie zatem Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały, ponieważ w

dotychczas ustalonym stanie faktycznym istnieją poważne wątpliwości co do tego,

czy przed rozpoczęciem studiów zawodowych w Wyższej Szkole Oficerskiej w

Legionowie odwołujący się był w ogóle funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej.

Sformułowane zagadnienie prawne nie zostało odniesione do ustalonego w sposób

niebudzący wątpliwości stanu faktycznego. Sąd Najwyższy nie może dokonywać

sam ustaleń faktycznych ani podważać ustaleń dotychczas dokonanych. Sąd

Apelacyjny zdaje się podzielać ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego - w żadnym

miejscu ich nie zakwestionował, a to oznacza, że w rozpoznawanej sprawie nie

występuje przedstawiony problem prawny, a w każdym razie Sąd Apelacyjny nie

przekonał Sądu Najwyższego, że problem taki wymaga rozstrzygnięcia przed

rozpoznaniem sprawy w postępowaniu apelacyjnym.

2. Pomimo braku podstaw do podjęcia uchwały, Sąd Najwyższy uważa za celowe przedstawienie kilku uwag, które jednak nie mają charakteru wiążącego dla

Sądu Apelacyjnego przy dalszym rozpoznawaniu sprawy w postępowaniu apelacyjnym. Wiążąca bowiem jest jedynie uchwała Sądu Najwyższego rozstrzygająca zagadnienie prawne (art. 390 § 2 k.p.c.), przy czym związanie to dotyczy jedynie tej

konkretnej sprawy, w której przedstawiono zagadnienie prawne, nie dotyczy innych

spraw, choćby były podobne pod względem prawnym i faktycznym.

Nie ulega wątpliwości, że sąd powszechny (sąd ubezpieczeń społecznych),

rozpoznający sprawę w wyniku wniesienia odwołania od decyzji organu emerytalnego (dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i

Administracji w W.) w sprawie ponownego ustalenia (obniżenia) wysokości emerytury

policyjnej byłego funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa, nie jest związany treścią

informacji o przebiegu służby w organach bezpieczeństwa państwa przedstawionej

przez Instytut Pamięci Narodowej - zarówno co do faktów (ustalonego w tym zaświadczeniu przebiegu służby), jak i co do kwalifikacji prawnej tych faktów (zakwalifikowania określonego okresu służby jako służby w organach bezpieczeństwa państwa). Związanie to obejmuje jedynie organ emerytalny, który przy wydawaniu decyzji

musi kierować się danymi zawartymi w informacji o przebiegu służby. Ustalenia faktyczne i interpretacje prawne Instytutu Pamięci Narodowej nie mogą natomiast wiązać sądu - do którego wyłącznej kompetencji (kognicji) należy ustalenie podstawy

faktycznej rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa do emerytury policyjnej i jej wysokości oraz odpowiednia kwalifikacja prawna (subsumcja) ustalonych faktów.

Stanowisko Instytutu Pamięci Narodowej, że Wyższa Szkoła Oficerska w

Legionowie była organem bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ustawy

lustracyjnej 2006 r., nie wiąże sądu ubezpieczeń społecznych. W tej kwestii nie może

być żadnych wątpliwości. Oznacza to, że ostatecznie ocena co do zakwalifikowania

określonych okresów służby emerytowanego funkcjonariusza jako służby w organach

bezpieczeństwa państwa należy do sądu ubezpieczeń społecznych. Tylko do sądu

należy też interpretacja art. 15 i 15b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy, w szczególności jej art. 15b ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 i ust. 3

ustawy lustracyjnej. Przy wykładni tej należy uwzględnić wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z 24 lutego 2010 r., K 6/09 (OTK-A 2010 nr 2, poz. 15).

Należy zgodzić się z poglądem Sądu Apelacyjnego (wyrażonym w ostatnim

akapicie uzasadnienia postanowienia przedstawiającego do rozstrzygnięcia Sądowi

Najwyższemu zagadnienie prawne), że „duża nieprecyzyjność ustawodawcy” przy

formułowaniu treści art. 15b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy odsyłającego do art. 2 ustawy lustracyjnej - nie ułatwia dokonania interpretacji

przepisów dotyczących obniżenia wysokości emerytur byłych funkcjonariuszy

pełniących do 1990 r. służbę w organach bezpieczeństwa państwa. Problemy

interpretacyjne wynikają przede wszystkim z tej przyczyny, że przepis mieszczący się

w ustawie regulującej zaopatrzenie emerytalne funkcjonariuszy (art. 15b), należącej

do szeroko pojmowanego systemu zabezpieczenia społecznego, odwołuje się do

przepisu ustawy lustracyjnej (art. 2), należącej do innej dziedziny prawa, do tego

niepokrewnej w stosunku do prawa zabezpieczenia społecznego. Przyjęty sposób

budowania treści norm prawnych (częściowo opartych na przepisach z dziedziny

zabezpieczenia społecznego, częściowo z dziedziny prawa karnego) musi rodzić

problemy interpretacyjne, których nie sposób uniknąć, jeśli się zważy, że obydwie

ustawy - ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy i ustawa lustracyjna kierują się zupełnie innym założeniami i inną aksjologią obowiązującą przy

dokonywaniu wykładni. Dla wykładni art. 15b decydujące znaczenie powinny mieć

cele wprowadzenia tego przepisu do ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy. Rozważania powinny zatem pójść raczej w kierunku oceny

charakteru służby w organach bezpieczeństwa państwa przed 1990 r., a nie w

kierunku oceny charakteru określonej jednostki organizacyjnej Ministerstwa Spraw

Wewnętrznych jako spełniającej albo niespełniającej kryteriów uznania jej za organ

bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy lustracyjnej.

Nie można jednak nie brać pod uwagę niefortunnej konstrukcji art. 15b ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, który jednoznacznie odsyła do art. 2

ustawy lustracyjnej.

Niezależnie od wątpliwości co do rozumienia konstrukcji przyjętej w art. 15b

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, jedynie zasygnalizowanych,

lecz nierozważonych do końca w postanowieniu Sądu Apelacyjnego, należy

podkreślić, że nie powinno być rozbieżności w wykładni tych samych przepisów (art.

2 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy lustracyjnej) między różnymi sądami - choćby ich

wykładni dokonywano raz na potrzeby procesów lustracyjnych (jak to czynią sądy

karne), a innym razem na potrzeby rozstrzygania odwołań od decyzji organu

emerytalnego resortu spraw wewnętrznych (jak to czynią sądy ubezpieczeń

społecznych). Wymaga tego spójność sądowej wykładni prawa, respektowanie

orzeczeń innych sądów, wreszcie zaufanie obywateli do wymiaru sprawiedliwości.

Dlatego Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie znajduje istotnych

argumentów, które miałby przemawiać za odstąpieniem w sprawach z zakresu

ubezpieczeń społecznych od ukształtowanej co najmniej od 2000 r. (począwszy od

uchwały Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2000 r., I KZP 15/00) i utrwalonej od

kilkunastu lat linii orzecznictwa sądów karnych rozpoznających sprawy lustracyjne (z

Izbą Karną Sądu Najwyższego na czele), dotyczącej wykładni art. 2 ustawy

lustracyjnej a przyjętej na potrzeby procesów lustracyjnych. Wykładnia ta zakłada, że

przepis ten - o charakterze gwarancyjnym - nie powinien być interpretowany

rozszerzająco, zaś wszelkie wątpliwości co do charakteru prawnego (statusu)

określonych jednostek organizacyjnych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych jako

organów bezpieczeństwa państwa w latach poprzedzających likwidację Służby

Bezpieczeństwa i utworzenie Urzędu Ochrony Państwa (art. 129-130 ustawy o UOP)

powinny być rozstrzygane na korzyść osoby lustrowanej.

Nie można jednak nie dostrzegać, że wyliczenie zawarte w art. 2 ust. 1 ustawy

lustracyjnej jest samo w sobie mało precyzyjne, co dotyczy w szczególności pkt 5,

który nie wskazuje na konkretne instytucje (organy, jednostki), lecz posługuje się

wymagającymi interpretacji pojęciami zbiorczymi „instytucji centralnych Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych” oraz „podległych im jednostek terenowych w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych komendach Milicji Obywatelskiej oraz w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych urzędach spraw wewnętrznych”. W realiach rozpoznawanej sprawy pojawiła się potrzeba interpretacji

tych właśnie pojęć w odniesieniu do Wyższej Szkoły Oficerskiej w Legionowie, której

ustawa lustracyjna nie wymienia. Nie było przy tym żadnych przeszkód, aby w ustawie lustracyjnej z 2006 r. obok Akademii Spraw Wewnętrznych umieścić w art. 2 ust.

1 pkt 6 także tę uczelnię oraz ewentualnie inne jeszcze szkoły wyższe resortu spraw

wewnętrznych zajmujące się kształceniem lub szkoleniem funkcjonariuszy Służby

Bezpieczeństwa. Skoro ustawodawca tego nie uczynił, choć wątpliwości, jakie ujawniły się przy ocenie statusu Akademii Spraw Wewnętrznych, były mu znane, można

zakładać, że nie traktował przy uchwalaniu ustawy lustracyjnej z 2006 r. Wyższej

Szkoły Oficerskiej w Legionowe jako „jednostki Służby Bezpieczeństwa” w rozumieniu art. 2 ust. 3 tej ustawy.

Przedstawione powyżej uwagi nie mają jednak charakteru wiążącego dla

Sądu Apelacyjnego.

Z przyczyn przedstawionych w punkcie 1 Sąd Najwyższy odmówił podjęcia

uchwały.