II UZ 9/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 9/12

POSTANOWIENIE

Dnia 8 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z wniosku M. R. i T. W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o ustalenie istnienia bądź nieistnienia ubezpieczeń społecznych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 maja 2012 r.,

zażalenia wnioskodawczyni M. R. na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 30

listopada 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 30 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych odrzucił apelację M. R. od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 sierpnia 2011 r., oddalającego

odwołanie M. R. i T. W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27

stycznia 2011 r.

W dniu 11 sierpnia 2011 r. profesjonalny pełnomocnik ubezpieczonej,

będący radcą prawnym, po ogłoszeniu wyroku przez Sąd Okręgowy, wniósł o

sporządzenie uzasadnienia niniejszego wyroku. Wniosek ten złożył w formie ustnej

do protokołu.

Uzasadnienie wyroku zostało doręczone pełnomocnikowi wnioskodawczyni

w dniu 4 października 2011 roku. W dniu 18 października 2011 r. profesjonalny

pełnomocnik ubezpieczonej wniósł w imieniu M. R. apelację od powyższego wyroku

Sądu Okręgowego, uiszczając opłatę podstawową od apelacji w kwocie 30 zł.

Uzasadniając odrzucenie apelacji Sąd Apelacyjny wskazał, że wniosek

pełnomocnika o sporządzenie uzasadnienia zgłoszony podczas posiedzenia

jawnego wyznaczonego w celu publikacji wyroku Sądu Okręgowego jest

nieskuteczny. W przedmiotowej sprawie wyrok Sądu Okręgowego zapadł w dniu 11

sierpnia 2011 roku i od tego dnia biegł termin do złożenia wniosku o sporządzenie

uzasadnienia, który upłynął w dniu 18 sierpnia 2011 r., gdyż jeżeli strona nie

zażąda skutecznie uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia

sentencji wyroku, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia w którym upłynął

termin do żądania uzasadnienia. Zatem w przedmiotowej sprawie termin do

wniesienia apelacji upłynął w dniu 1 września 2011 r., zaś profesjonalny

pełnomocnik ubezpieczonej wniósł w imieniu M. R. apelację od powyższego wyroku

Sądu Okręgowego, w dniu 18 października 2011 r., a więc po upływie ustawowego

terminu.

Odwołująca się zaskarżyła to postanowienie zażaleniem w całości,

zarzucając mu naruszenie art. 87 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej polegające na wyjściu przez Sąd Apelacyjny poza dopuszczalne granice

wykładni, skonstruowaniu normy nieprzewidzianej przez ustawodawcę i oparcie

rozstrzygnięcia na tej normie; art. 466 k.p.c., poprzez jego błędną wykładnię

wyrażającą się w uznaniu, że przepis ten uniemożliwia pełnomocnikowi

profesjonalnemu złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku ustnie do

protokołu ”rozprawy publikacyjnej”; art. 328 k.p.c. w związku z art. 466 k.p.c.,

poprzez ich błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że pełnomocnik

ubezpieczonej nie złożył skutecznie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku;

art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 361 k.p.c., poprzez wydanie uzasadnienia bez

wyjaśnienia w stopniu wystarczającym podstawy prawnej rozstrzygnięcia; art. 369 §

1 k.p.c., poprzez jego niezastosowanie; art. 369 § 2 k.p.c., poprzez jego

zastosowanie pomimo niezaistnienia przesłanek jego zastosowania oraz art. 373

k.p.c. w związku z art. 370 k.p.c., poprzez ich zastosowanie pomimo niezaistnienia

przesłanek ich zastosowania.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że brak podstaw do uznania, że

celem przepisu art. 466 k.p.c. jest cokolwiek ponad polepszenie sytuacji

procesowej pracownika (ubezpieczonego). W szczególności brak jakichkolwiek

argumentów przemawiających za uznaniem, że celem przedmiotowej regulacji jest

pogorszenie

sytuacji

procesowej

strony

działającej

przez

profesjonalnego

pełnomocnika w porównaniu do sytuacji procesowej tej strony w postępowaniu

zwykłym, poprzez uniemożliwienie jej złożenia ustnie do protokołu posiedzenia

przeznaczonego na publikację wyroku wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego

wyroku. Takiej wykładni a contrario sprzeciwia się zarówno systematyka jak i cel

regulacji.

Ponadto,

procesowych

strony

zdaniem

skarżącej,

postępowania

zamiar

odrębnego

ograniczenia

uprawnień

reprezentowanej

przez

profesjonalnego pełnomocnika winien w normie prawa procesowego wprost

wynikać z tekstu interpretowanego przepisu. Żadna część tekstu art. 466 k.p.c. nie

wyraża takiego ograniczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 125 § 1 k.p.c. pisma procesowe obejmują wnioski i

oświadczenia stron składane poza rozprawą. Przepis ten konstruuje ogólną zasadę

obowiązującą w postępowaniu cywilnym, z której wynika, że czynności procesowe

poza rozprawą dokonywane są w formie pism procesowych. Posiedzenia jawne

dzielą się na rozprawy oraz inne posiedzenia jawne niebędące rozprawami.

Ogłoszenie wyroku następuje na posiedzeniu jawnym (art. 326 § 2 k.p.c.), lecz po

zamknięciu rozprawy (art. 316 § 1 in principio k.p.c.), co oznacza, że wniosek

strony o sporządzenie uzasadnienia wyroku, składany jest poza rozprawą, a więc i

on musi przybrać postać pisma procesowego. Wyjątek od przedstawianej zasady

ustanowiony został w art. 466 k.p.c., stosownie do którego pracownik lub

ubezpieczony działający bez adwokata lub radcy prawnego może zgłosić w sądzie

właściwym ustnie do protokołu powództwo oraz treść środków odwoławczych i

innych pism procesowych. Błędne jest zatem założenie, na którym zbudowano

argumentację zażalenia, że w postępowaniu zwykłym wniosek o sporządzenie

uzasadnienia wyroku może być złożony w formie ustnej do protokołu. O formie

tego wniosku decyduje bowiem treść art. 125 § 1 k.p.c., a nie art. 328 § 1 k.p.c. W

konsekwencji przedstawiona przez Sąd drugiej instancji interpretacja art. 466 k.p.c.

nie pogarsza sytuacji procesowej pracownika i ubezpieczonego w porównaniu do

uprawnień stron w postępowaniu zwykłym.

Wykładnia językowa art. 466 k.p.c. jest jednoznaczna. Dotyczy on

pracownika lub ubezpieczonego działającego bez adwokata lub radcy prawnego.

Odstępstwo od jasnego i oczywistego sensu przepisu wyznaczonego jego

jednoznacznym brzmieniem mogą uzasadniać tylko szczególnie istotne i doniosłe

względy prawne, społeczne, ekonomiczne lub moralne. Art. 466 k.p.c. ma na celu

przyznanie podmiotom procesowym z reguły nieposiadającym wiedzy prawniczej

oraz gorzej radzącym sobie z prowadzeniem własnych spraw uprawnień

pozwalających na odstępstwo od formalnych wymagań obowiązujących w

postępowaniu

cywilnym.

Udział

profesjonalnego

pełnomocnika

po

stronie

pracownika lub ubezpieczonego powoduje, że względy, dla których ustanowiono

powyższy przywilej, przestają istnieć. W przypadku strony działającej przez

adwokata lub radcę prawnego gwarancją skutecznego dokonania czynności

procesowej jest właśnie fachowe zastępstwo, nie ma zatem w takim przypadku

potrzeby odformalizowania reguł dotyczących czynności procesowych (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2000 r., I PKN 579/99,

OSNAPiUS 2001 nr 15, poz. 488).

Trafnie zatem przyjął Sąd Apelacyjny, że wniosek o uzasadnienie wyroku

zgłoszony przez radcę prawnego ustnie do protokołu nie był skuteczny. Stąd

dwutygodniowy termin do wniesienia apelacji, stosownie do art. 369 § 2 k.p.c.,

biegł od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia. Skoro został on

przekroczony, to odrzucenie apelacji na podstawie art. 370 k.p.c. w związku z art.

373 k.p.c. przez Sąd drugiej instancji odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe Sad Najwyższy na mocy art. 39814 k.p.c. w

związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak sentencji.