II UZ 63/99 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 1 czerwca 1999 r.

II UZ 63/99

Jeżeli sąd drugiej instancji zmienia wyrok sądu pierwszej instancji i zasądza lub oddala roszczenie w części nie objętej apelacją, wartością przedmiotu zaskarżenia kasacją jest wartość roszczenia, o którym orzekał sąd drugiej

instancji.

Przewodniczący: SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Kazimierz Jaśkowski,

Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 1999 r. na posiedzeniu

niejawnym sprawy z wniosku Gracjana Ż. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. o wysokość świadczenia, na skutek zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 7 kwietnia 1999 r. [...]

o d d a l i ł zażalenie.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 12 listopada 1997 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

w Ł. dokonał rozliczenia dochodu, jaki uzyskał Gracjan Ż. w 1996 r., ustalając, że

dochód ten wyniósł 8.933,55 zł i przekroczył niższą kwotę graniczną ustaloną dla

tego roku, co powodowało zmniejszenie renty inwalidzkiej o 18% kwoty bazowej i

spowodowało powstanie nadpłaty w kwocie 1.539,32 zł.

Decyzją z dnia 30 grudnia 1997 r., zmieniającą decyzję z dnia 12 listopada

1997 r., organ rentowy dokonał rozliczenia dochodu uzyskanego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 1994 r. i w 1996 r. i gdy chodzi o 1994 r. stwierdził,

że uzyskany przez Gracjana Ż. w 1994 r. dochód z prac geodezyjnych wyniósł

71.175,00 zł (przed denominacją) i wskutek tego przekroczył górną kwotę graniczną

dla tego roku, co powodowało zawieszenie wypłaty renty w całości. Powstała z tego

tytułu nadpłata wyniosła 3.050,50 zł (po denominacji). Rozliczenie dochodu z 1996 r.

pozostało bez zmian.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, rozpoznając

odwołanie wnioskodawcy Gracjana Ż., wyrokiem z dnia 20 lipca 1998 r. zmienił decyzję organu rentowego z dnia 30 grudnia 1997 r. i ustalił, że do dochodu rozliczonego w 1994 r. i w 1996 r. nie wchodzi dochód osiągnięty przez wnioskodawcę z tytułu

prac geodezyjnych, wobec czego nie ma on obowiązku zapłaty na rzecz Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w Ł. dochodu z tych prac.

Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 19 stycznia 1999 r. uwzględnił apelację strony pozwanej, wskazującej jako wartość przedmiotu zaskarżenia apelacją

kwotę 1.715,90 zł, zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie Gracjana Ż.

Sąd drugiej instancji stwierdził, że działalność gospodarcza w zakresie usług

geodezyjnych, którą prowadził wnioskodawca, odpowiada pojęciu działalności gospodarczej zdefiniowanej w art. 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.), wobec czego podlegała ona obowiązkowi

ubezpieczenia społecznego w myśl art. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą (jednolity tekst:

Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.). Z kolei stosownie do art. 24 ust. 1 ustawy z

dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania

emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.)

prawo do świadczeń emerytalno-rentowych podlega zawieszeniu lub świadczenie

ulega zmniejszeniu, na zasadach określonych w ustawie, w razie osiągania wynagrodzenia lub dochodu z tytułu wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

albo prowadzonej działalności gospodarczej, której wykonywanie podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Według zaś art. 24 ust. 2 tej ustawy zasadę określoną w ust. 1 stosuje się do osób osiągających wynagrodzenie lub dochód z pracy

zarobkowej lub pozarolniczej działalności gospodarczej wyłączonych z obowiązku

ubezpieczenia społecznego z tytułu ustalenia prawa do emerytury lub renty. Tak więc

osiągany przez wnioskodawcę dochód miał wpływ na pobieranie świadczenia rentowego, mimo że wnioskodawca miał ustalone prawo do renty inwalidzkiej. Z tego powodu – zdaniem Sądu Apelacyjnego – organ rentowy zasadnie przypisał wnioskodawcy do zwrotu nienależnie pobrane przez niego świadczenie za nieprzedawniony

okres.

Od powyższego wyroku złożył powód kasację, w której podał, że wartość

przedmiotu zaskarżenia wynosi 16.051,05 zł. Zarzucił w niej naruszenie przepisów

prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Wniósł o zmianę zaskarżonego

wyroku i oddalenie apelacji strony pozwanej albo o jego uchylenie i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, z zasądzeniem w każdym przypadku kosztów postępowania kasacyjnego.

Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 1999 r. Sąd Apelacyjny odrzucił kasację

uznając, że przedmiotowa sprawa jest sprawą o świadczenie (o zwrot nienależnie

pobranego świadczenia), w której o dopuszczalności kasacji decyduje wartość

przedmiotu zaskarżenia apelacją. Wobec tego że w apelacji strony pozwanej wartość

przedmiotu zaskarżenia została określona na kwotę 1.715,90 zł, wartość przedmiotu

zaskarżenia kasacją nie może być od tej kwoty wyższa. Oznacza to, że kasacja

wnioskodawcy jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu na podstawie art. 393 5 w

związku z art. 393 pkt 1 KPC. Nie mogła być natomiast uznana za wartość przedmiotu zaskarżenia wielkość dochodu osiągniętego przez wnioskodawcę z tytułu prac

geodezyjnych.

Na powyższe postanowienie złożył wnioskodawca zażalenie, w którym wniósł

o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie kasacji, a także zasądzenie

na jego rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.

Zdaniem skarżącego, wartością przedmiotu zaskarżenia kasacją jest wysokość osiągniętego przez niego dochodu z tytułu prac geodezyjnych, gdyż dochód ten

miał wpływ na zawieszenie i zmniejszenie świadczeń emerytalno-rentowych. Wartością przedmiotu zaskarżenia nie może być różnica między wysokością należnego a

pobieranego świadczenia rentowego w okresie spornym, gdyż „w sprawie chodzi o

zasadę, czy ten dochód z takiej właśnie działalności powoduje restrykcje w zakresie

zawieszalności czy zmniejszenia renty”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie jest trafny pogląd Sądu Apelacyjnego, że wartość przedmiotu zaskarżenia

kasacją nie może być wyższa niż wartość zaskarżenia apelacją. Według bowiem art.

383 KPC, w sprawach o świadczeniu powtarzające się można w postępowaniu apelacyjnym rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy i wówczas wyrok sądu drugiej instancji będzie rozstrzygał o sumie świadczeń, których wartość

może być wyższa niż wartość przedmiotu zaskarżenia apelacją. W takim wypadku o

dopuszczalności kasacji nie będzie decydować wartość przedmiotu zaskarżenia

wskazana w apelacji, lecz wartość świadczeń zasądzonych lub oddalonych wyrokiem

sądu drugiej instancji. Tak samo należy ocenić sytuację, w której sąd drugiej instancji

wykracza poza żądanie apelacji i orzeka o świadczeniu w większym rozmiarze niż

zgłoszone w apelacji. Przyjęcie więc koncepcji, że wartość przedmiotu zaskarżenia

kasacją nie może być wyższa niż wartość przedmiotu zaskarżenia apelacją pozbawiałoby stronę możliwości obrony przed niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem.

Należy zatem przyjąć, że gdy wyrok sądu drugiej instancji zmienia wyrok sądu pierwszej instancji i zasądza lub oddala roszczenie w części nie objętej apelacją, to wartością przedmiotu zaskarżenia kasacją jest wartość roszczenia, o którym orzekł sąd

drugiej instancji.

Gdy chodzi o przedmiotową sprawę, to należy przypomnieć, że strona pozwana dokonała rozliczenia dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę w latach 1994 i

1996 stwierdzając, że jego wysokość miała wpływ na pobieraną rentę inwalidzką

oraz że z tego tytułu powstała nadpłata, która wyniosła 1.539,32 zł w 1996 r. i

3.050,50 zł w 1994 r., łącznie – 4.589,82 zł. Wnioskodawca, składając odwołanie,

kwestionował obciążenie go obowiązkiem zwrotu powyższej kwoty, zatem przedmiotem sporu w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim, a zarazem wartością

przedmiotu sporu, stała się wymieniona kwota.

Sąd Wojewódzki wydał wyrok korzystny dla wnioskodawcy, ponieważ uznał,

że do dochodu rozliczonego w 1994 r. i w 1996 r. nie wchodzi dochód uzyskany w

tych latach z tytułu prac geodezyjnych, zatem że obciążenie wnioskodawcy obowiązkiem zwrotu kwoty wymienionej w zaskarżonej decyzji było bezzasadne. W apelacji

od powyższego wyroku strona pozwana określiła wartość przedmiotu zaskarżenia

apelacją na kwotę 1.715,90 zł, co oznacza, ze zrezygnowała z dochodzenia reszty

należności przypisanych wnioskodawcy do zwrotu. Stosownie więc do art. 378 § 1

KPC, Sąd Apelacyjny był związany granicami wniosków apelacji. Sąd ten wyszedł

jednak poza ich granice, gdyż zmieniając wyrok Sądu Wojewódzkiego, oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji organu rentowego, czyli uznał, że stronie pozwanej

należy się od niego całość sumy wskazanej w decyzji, tj. 4.589,82 zł, która przekracza podaną w apelacji wartość przedmiotu zaskarżenia. W tej sytuacji wartością

przedmiotu zaskarżenia kasacją mogła być niewątpliwie kwota, co do której organ

rentowy wydał decyzję o obowiązku jej zwrotu przez wnioskodawcę, a nie tylko

kwota wskazana w apelacji. O niej bowiem orzekł Sąd Apelacyjny, zmieniając wyrok

Sądu Wojewódzkiego i oddalając odwołanie wnioskodawcy od decyzji organu rentowego.

Jednak nietrafny w rozpoznawanej sprawie pogląd Sądu Apelacyjnego co do

tego, że wartość przedmiotu zaskarżenia kasacją nie może być wyższa niż wartość

przedmiotu zaskarżenia apelacją, nie spowodował wydania niezgodnego z prawem

postanowienia o odrzuceniu kasacji. Bez względu bowiem na to, którą z wymienionych kwot przyjąć jako wartość przedmiotu zaskarżenia kasacją, jest to kwota niższa

niż 5.000 zł. To zaś czyni kasację niedopuszczalną z mocy art. 393 pkt 1 KPC.

Nie można podzielić zapatrywania skarżącego, że za wartość przedmiotu zaskarżenia kasacją należy przyjąć wysokość osiągniętego przez niego dochodu z tytułu

prac geodezyjnych w latach 1994 i 1996. Nie tego dochodu bowiem, lecz zwrotu

kwoty nadpłaconych świadczeń dotyczy zaskarżona decyzja organu rentowego.

Również Sąd Apelacyjny, zmieniając wyrok Sądu Wojewódzkiego i „utrzymując tę

decyzję w mocy”, orzekł o świadczeniach nadpłaconych skarżącemu, a nie o dochodzie osiągniętym przez niego w spornym czasie.

Z przytoczonych względów i stosownie do art. 385 i art. 397 w związku z art.

39318-19 KPC Sąd Najwyższy oddalił zażalenie.