II UZ 60/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 60/11

POSTANOWIENIE

Dnia 22 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Romualda Spyt

w sprawie z wniosku Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego S.A.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanej B. S.

o podstawę wymiaru składek,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 lutego 2012 r.,

zażalenia strony powodowej na wyrok Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 22 września 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie zawarte w pkt II wyroku

z 22 IX 2011 r. Sądu Apelacyjnego w części ponad 120 zł i

sprawę w tym zakresie przekazuje temu Sądowi do ponownego

rozpoznania

i

orzeczenia

o

kosztach

postępowania

zażaleniowego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 września 2011 r., Sąd Apelacyjny w sprawie z odwołania

Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego w O. SA od decyzji ZUS o podleganie

ubezpieczeniom społecznym z udziałem zainteresowanej B. S. oddalił apelację i

zasądził kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Rozstrzygnięcie o kosztach Sąd uzasadnił zdawkowo – ograniczając się do

wskazania jego podstawy, tj. art. 98 k.p.c. W sprawie doszło do wskazania wartości

przedmiotu sporu jedynie w postępowaniu I instancyjnym, która została określona

przez pełnomocnika organu rentowego na kwotę 45.696,62 zł.

Zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach wywiódł pełnomocnik skarżącego,

zarzucając:

a/ wadliwe zastosowanie art. 98 k.p.c. w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz.

1349), albowiem – zdaniem skarżącego – nie stanowią one samodzielnej podstawy

orzeczenia o kosztach;

b/ naruszenie § 11 pkt 2 tego rozporządzenia przez jego pominięcie i

niezastosowanie.

Zdaniem skarżącego przedmiotem sporu w sprawie nie była konkretna suma

pieniężna a decyzje o podleganiu i stwierdzeniu podstaw wymiaru składek. W

związku z tym pozostaje dla skarżącego oczywiste, że zastosowanie powinien

znaleźć § 11 ust. 2 rozporządzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie okazało się uzasadnione i wymagało uwzględnienia przede

wszystkim ze względu na to, że rozstrzygnięcie o kosztach i jego zasady pozostają

na tyle niejasne, że nie poddają się kontroli. Ogólnikowe sformułowanie, że o

kosztach orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. nie wystarcza dla uzasadnienia

zastosowanej wartości zasądzonych kosztów, tym bardziej, że Sąd nie wskazał w

ogóle na podstawie którego z uregulowań rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 28 września 2002 r. zdecydował się zastosować tak określoną stawkę.

Uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia okazuje się tym bardziej konieczne, że w

sprawie określenie wysokości kosztów zastępstwa procesowego nie stanowi

sprawy prostej, którą można skwitować typową formułą obciążenia kosztami strony

przegrywającej.

Sprawa, zgodnie z treścią decyzji ZUS, toczyła się o ustalenie podstawy

wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. W istocie jej cel stanowiło ustalenie,

że ubezpieczona podlega ubezpieczeniu społecznemu z określonego tytułu do

wysokości określonych kwot. W pierwszej instancji sąd orzekł o wynagrodzeniu

pełnomocnika przyjmując właśnie sumę tych kwot jako wartość przedmiotu sporu.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie dostrzega, że sprawa o

ustalenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, stanowi kwestię

problematyczną z punktu widzenia ustalenia wartości przedmiotu sporu. Ponieważ

organ rentowy nie dochodzi zapłaty konkretnej kwoty, nie sposób wartości ustalić

na zasadzie art. 19 § 1 k.p.c. Z drugiej strony przepisy art. 20 i nast. k.p.c. nie dają

podstaw do określenia wartości przedmiotu sporu w takiej sytuacji. Najbliższy

wydaje się tu art. 231 k.p.c., albowiem – podobnie jak w sprawach pracowniczych –

jak to już wskazano w sprawie niniejszej chodziło o ustalenie istnienia stosunku

podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Z drugiej strony samo ustalenie

obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym ma rację bytu tylko o tyle, o ile

prowadzi do uzyskania przez organ rentowy należnych z tego tytułu składek. Ich

suma może stanowić wartość roszczenia w rozumieniu art. 19 § 1 k.p.c., a daje się

zakwalifikować jako wartość przedmiotu sporu.

Powyższe rozważania mają z punktu widzenia kosztów zastępstwa

procesowego znaczenie o tyle, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych – co

do wysokości kosztów – ujęte zostały jedynie w § 11 ust. 2 rozporządzenia w

zakresie spraw o świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Sprawa niniejsza nie

stanowi tego rodzaju postępowania.

Istnieją

zatem

trzy

możliwości

ustalenia

wysokości

wynagrodzenia

pełnomocnika podlegającej zasądzeniu od drugiej strony. Po pierwsze można –

sięgając do analogii z art. 231 k.p.c. – przyjąć, że w sprawie o ustalenie podstawy

wymiaru składek na ubezpieczenie suma tych podstaw za okres jednego roku

stanowi wartość przedmiotu sporu. W konsekwencji dałby się zastosować § 6

rozporządzenia. Trudność stosowania tego wariantu, pomijając dopuszczalność

analogicznego sięgania do art. 231 k.p.c., stanowi sposób obliczenia podstaw

składek za okres jednego roku (w sytuacji ustalenia dłuższego podlegania

ubezpieczeniom i zmienności miesięcznych podstaw podlegania ubezpieczeniom).

Po drugie, również ze skutkiem w postaci zastosowania § 6 rozporządzenia,

można ustalić wysokość składek na ubezpieczenie społeczne, jakie byłyby należne

za cały okres, za który ustalono podstawę wymiaru składek. Problem w tym

przypadku polega jednak na tym, że uwzględnia się wartości niestanowiące

przedmiotu postępowania (kwoty składek, a nie kwoty podstawy ich wymiaru).

Po trzecie istnieje możliwość zastosowania § 5 rozporządzenia, tj. normy

dostosowanej

właśnie

do

sytuacji,

których

nie

ujęto

w

rozporządzeniu.

Zastosowanie wówczas znajdują stawki ze spraw o najbardziej zbliżonym rodzaju.

Sąd Najwyższy uznaje, że sprawy o świadczenia z ubezpieczenia społecznego

pozostają najbardziej zbliżone do spraw o ustalenie podstawy wymiaru składek, a w

istocie do spraw o objęcie ubezpieczeniem społecznym; a zatem należałoby

stosować tu § 11 ust. 2 rozporządzenia.

Wszystko to wymaga jednak rozważenia okoliczności sprawy, wyboru

wariantu interpretacji i jego uzasadnienia. Sprawa stanowi bowiem przypadek

trudny, nie dający się łatwo – jak widać z powyższej analizy – zakwalifikować i

rozstrzygnąć na podstawie istniejących, niewątpliwych unormowań. Rozpoznając

ponownie sprawę należnych kosztów Sąd drugiej instancji weźmie to pod uwagę i

zastosuje

jedną

z

proponowanych

możliwości

ewentualnie

inny

sposób

rozstrzygnięcia sprawy, w każdym jednak wypadku stosownie uzasadniając wybór.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.