II UZ 6/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 6/12

POSTANOWIENIE

Dnia 4 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku M. O.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wznowienie postępowania oraz wniosku o przywrócenie terminu do złożenia

skargi o wznowienie postępowania,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 kwietnia 2012 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 listopada 2011 r.,

I. oddala zażalenie,

II. przyznaje

adw.

E.

H. od

Skarbu

Państwa

(Sądu

Apelacyjnego w Poznaniu) tytułem kosztów pomocy prawnej

udzielonej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym kwotę 120

(sto dwadzieścia) zł powiększoną o obowiązującą stawkę

podatku od towarów i usług.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 30 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek

M. O. o przywrócenie terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania (pkt

1) oraz odrzucił skargę z dnia 10 listopada 2011 r. o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 23 czerwca 2005 r. (pkt

2).

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że zaskarżony wyrok jest

prawomocny, gdyż Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 20 czerwca 2006 r.

odmówił przyjęcia do rozpoznania wniesionej od niego skargi kasacyjnej.

Wnioskodawca jako podstawy skargi o wznowienie postępowania wskazał

pozbawienie możności działania i brak należytej reprezentacji, a zatem przesłanki

określone w art. 408 k.p.c. i umożliwiające wystąpienie ze skargą po upływie pięciu

lat od uprawomocnienia się wyroku. Uzasadniało to w pierwszej kolejności

zbadanie,

czy

istnieją

podstawy

do

uwzględnienia

zgłoszonego

przez

wnioskodawcę wniosku o przywrócenie trzymiesięcznego terminu do wniesienia

skargi przewidzianego w art. 407 § 1 k.p.c. W ocenie Sądu Apelacyjnego, skarżący

o treści zaskarżonego skargą wyroku dowiedział się najpóźniej w dniu złożenia

skargi kasacyjnej, tj. 24 października 2005 r. i nie wykazał, aby nie dochował

terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania bez swej winy w

rozumieniu art. 168 § 1 k.p.c. Z przedstawionej przez wnioskodawcę dokumentacji

medycznej wynika co prawda, że jest on osobą schorowaną i często przebywa w

leczeniu szpitalnym, jednakże pomiędzy okresami leczenia szpitalnego są dłuższe

okresy przerw, w których wnioskodawca miał możliwość zadbania o swoje interesy

procesowe, a pomimo dolegliwości związanych ze zdrowiem psychicznym posiada

pełną zdolność do czynności prawnych. W konsekwencji skarga wniesiona po

upływie przepisanego terminu podlega odrzuceniu z mocy art. 410 § 1 k.p.c.

W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawca zaskarżył je w

części dotyczącej odrzucenia skargi (pkt 2), wnosząc o jego uchylenie oraz - na

podstawie art. 380 w związku z art. 39821 k.p.c. - rozpoznanie i zmianę poprzez

uwzględnienie wniosku - postanowienia w przedmiocie oddalenia wniosku o

przywrócenie terminu do wniesienia skargi (pkt 1), które to postanowienie

niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy.

Postanowieniu o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania skarżący

zarzucił naruszenie art. 410 § 1 k.p.c., poprzez błędne przyjęcie, że zachodzą

przewidziane w nim przesłanki, a w konsekwencji jego zastosowanie, powodujące

odrzucenie skargi.

Postanowieniu o oddalenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia

skargi o wznowienie postępowania zarzucono naruszenie art. 168 § 1 w związku z

art. 233 k.p.c. polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów

przez sprzeczne z zasadami logiki oraz normami społecznymi uznanie, iż

wnioskodawca, będąc osobą schorowaną fizycznie oraz cierpiącą na dolegliwości

psychiczne, ponosi winę za przekroczenie ustawowego terminu z art. 407 § 1 k.p.c.

do wniesienia skargi o wznowienie postępowania.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że wnioskodawca cierpi na szereg

schorzeń

(w tym

o

podłożu

psychiatrycznym

powodujących

trudności z

rozeznaniem i zrozumieniem przez niego aktualnej sytuacji), co stanowiło jedyną

przyczynę zwłoki w złożeniu skargi o wznowienie postępowania. Jak wynika z

przedłożonej

do

akt

sprawy

i

niekwestionowanej

przez

Sąd

Apelacyjny

dokumentacji medycznej, stan zdrowia skarżącego również w okresach pobytu w

domu był bardzo ciężki i uniemożliwiał mu podjęcie działań w celu ochrony jego

prawnych interesów osobiście oraz z pomocą innych osób. W ocenie skarżącego,

Sąd Apelacyjny przekroczył granice swobodnej oceny dowodów uznając, że

skarżący, przy dolegliwościach czasem wręcz uniemożliwiających normalną

egzystencję, miał fizyczną możliwość podjęcia prawnych działań w celu ochrony

swoich interesów, a nadto art. 169 § 2 k.p.c. nakłada na stronę jedynie obowiązek

uprawdopodobnienia

okoliczności

uzasadniających

wniosek,

a

nie

ich

udowodnienie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Dla dokonania oceny prawidłowości orzeczenia w zakresie odrzucenia skargi

o wznowienie postępowania istotna jest ocena trafności rozpoznania wniosku o

przywrócenie terminu do dokonania tej czynności.

Stosownie do art. 168 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., jeżeli strona nie dokonała

w terminie czynności procesowej bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi

przywrócenie terminu. W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przepis

ten nie może być interpretowany w sposób rozszerzający, gdyż jest zasadą, że

czynności procesowe powinny być dokonywane w terminie. O braku winy strony

można zatem mówić tylko wtedy, gdy istniała jakaś przyczyna, która spowodowała

uchybienie terminowi. Przyczyna taka zachodzi wówczas, gdy dokonanie czynności

w ogóle (w sensie obiektywnym) było wykluczone, jak również w takich

przypadkach, w których w danych okolicznościach nie można było oczekiwać od

strony, by zachowała dany termin procesowy. Inaczej rzecz ujmując, brak winy w

uchybieniu terminowi powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich

okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik

staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy i

przy

braniu

pod

uwagę

także

uchybień

spowodowanych

nawet

lekkim

niedbalstwem. Z tego względu w każdym przypadku przy ocenie braku winy, jako

przesłanki przywrócenia terminu uchybionego przez stronę dotkniętą nawet ciężkim

schorzeniem, należy uwzględniać wymaganie dołożenia należytej staranności

człowieka przejawiającego dbałość o swe własne życiowo ważne sprawy. Choroba

lub

schorzenie,

nawet

przewlekłe,

może

być

uznana

za

okoliczność

usprawiedliwiającą niezachowanie terminu tylko wówczas, gdy rzeczywiście

uniemożliwia podjęcie czynności procesowych, choćby przy pomocy osób trzecich.

Natomiast odczuwane przez stronę dolegliwości lub okresowe zaostrzenia

przewlekłego schorzenia nie mogą być potraktowane same w sobie jako przyczyna

usprawiedliwiająca bezczynność strony (por. np. postanowienia z dnia 11 maja

2006 r., I UZ 7/06, niepublikowane; z dnia 29 maja 2007 r., II UZ 9/07, LEX nr

532124; z dnia 11 lipca 2007 r., III PZ 3/07, LEX nr 966813; z dnia 11 grudnia

2008 r., IV CZ 102/08, LEX nr 477573; z dnia 5 maja 2009 r., I UO 3/08, OSNP

2011 nr 1-2, poz. 23 i orzeczenia w nich powołane).

W myśl art. 169 k.p.c. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się

do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu tygodnia od czasu

ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1), przy czym w piśmie tym należy

uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek (§ 2). Ocena czy nastąpiło

uprawdopodobnienie, o którym stanowi art. 169 § 2 k.p.c., należy do sądu

rozpatrującego wniosek. Chociaż uprawdopodobnienie jest wyjątkiem od reguły

formalnego przeprowadzenia dowodu, działającym na korzyść strony powołującej

się na określony fakt, to jednak nie oznacza to, że może ono opierać się tylko na

samych

twierdzeniach

strony.

Odróżnienie

aktu

uprawdopodobnienia

od

przeprowadzenia dowodu polega między innymi na tym, że uprawdopodobnienie

przeprowadza się za pomocą środków nieskrępowanych wymaganiami stawianymi

co do formy przez przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, jednakże samo

uprawdopodobnienie nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia wniosku.

W

orzecznictwie

Sądu

Najwyższego

przyjmuje

się,

że

okoliczności

uprawdopodobnione przez stronę mogą stanowić podstawę do uwzględnienia

wniosku dopiero wówczas, gdy ich ocena, dokonana przez sąd, wskazuje, że

strona nie dokonała czynności w terminie bez swojej winy w rozumieniu art. 168 § 1

k.p.c. Przekonanie sądu o przynajmniej prawdopodobieństwie zaistnienia faktów,

na które powołuje się strona domagająca się przywrócenia terminu, powinno

opierać się na obiektywnych przesłankach, wynikających z przytoczonych we

wniosku twierdzeń (por. między innymi postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26

listopada 1996 r., II CKN 23/96, z dnia 13 października 2005 r., IV CZ 91/05, z dnia

12 maja 2006 r., V CZ 29/06 i z dnia 19 maja 2006 r., III CZ 28/06, niepublikowane).

Sąd Apelacyjny trafnie ocenił okoliczności przywołane przez skarżącego we

wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania,

uznając, że nie ma podstaw do zastosowania art. 168 § 1 k.p.c. Z załączonej przez

skarżącego dokumentacji medycznej oraz zaświadczeń lekarskich nie wynika, aby

w całym okresie od dowiedzenia się o wyroku (co - jak przyjął Sąd drugiej instancji nastąpiło w dniu 24 października 2005 r.) do daty wystąpienia ze skargą

(10 listopada 2011 r.), a więc przez okres ponad 6 lat, stan zdrowia skarżącego nie

pozwalał mu na dokonanie tej czynności procesowej, chociażby przy pomocy osób

trzecich. Okoliczności tej nie uprawdopodabnia również zaświadczeniem z dnia 21

października 2011 r. wystawione przez psychiatryczny zakład opieki zdrowotnej, z

którego wynika, że pod opieką poradni zdrowia psychicznego skarżący pozostaje

dopiero od dnia 1 kwietnia 2011 r.

Z powyższych względów zażalenie podlega oddaleniu na podstawie

art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.