II UZ 6/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 6/11

POSTANOWIENIE

Dnia 3 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Roman Kuczyński (przewodniczący)

SSN Maciej Pacuda

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa S. C.

przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu

o ponowne ustalenie wysokości emerytury wojskowej i wypłatę odsetek,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 3 marca 2011 r.,

na skutek zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] z

dnia 3 grudnia 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych odrzucił skargę kasacyjną wniesioną przez S. C. od

wyroku tego Sądu z dnia 23 lipca 2010 r.

W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że w dniu 1 września 2010 r. S. C.,

za pośrednictwem adwokata, wniósł skargę kasacyjną, wskazując jako wartość

przedmiotu zaskarżenia kwotę 16.600,44 zł. W związku z zarządzeniem

przewodniczącego wzywającym skarżącego do wskazania wartości przedmiotu

zaskarżenia - poprzez wyliczenie tej kwoty zgodnie z art. 22 k.p.c., pod rygorem

odrzucenia skargi kasacyjnej - skarżący wskazał, że wysokość żądanej emerytury

to 7.535,75 zł, a otrzymywanej to 5.970,38 zł, zatem wartością przedmiotu

zaskarżenia jest różnica tych kwot pomnożona przez „12", co daję kwotę 16.600,44

zł.

Wojskowe Biuro Emerytalne, na wezwanie Sądu, ustosunkowując się do

powyższego wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia, podniosło, że zostało ono

wyraźnie zawyżone i nie odzwierciedla stanu faktycznego i prawnego. Aktualnie

otrzymywana przez ubezpieczonego emerytura (netto) wynosi 5.397,78 zł.

Dokonując obliczenia, organ rentowy objął okres od 1 marca 2003 r. do 28 lutego

2004 r., ponieważ „od 1 lipca 2004 r. obowiązują nowe grupy uposażenia dla

żołnierzy zawodowych, które weszły w życie w ślad za ustawą o służbie wojskowej

żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 141, poz. 892 ze zm.), w związku z tym wartość

przedmiotu zaskarżenia wynosi 4.067 zł.”

Sąd Apelacyjny stwierdził, że z racji tego, iż sprawa dotyczy wysokości

emerytury, to dopuszczalność skargi kasacyjnej zależy między innymi od spełnienia

wymagania, aby wartość przedmiotu zaskarżenia nie była niższa niż 10.000 zł (art.

3982 § 1 k.p.c.). Wskazał także, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje

się, że obowiązek oznaczenia w postępowaniu kasacyjnym wartości przedmiotu

zaskarżenia powinien być rozumiany jako zobowiązanie do jej kwotowego

określenia oraz wykazania podstaw, na których opiera się wyliczenie – poprzez,

między innymi, wskazanie stosownych działań arytmetycznych. Zatem skarga

kasacyjna podlega odrzuceniu, jeżeli mimo wezwania sądu strona zobowiązania

tego nie wykonuje w ogóle bądź wykonuje je niewłaściwie (pozornie), w oderwaniu

od obiektywnego kryterium i podstaw, na których winno być oparte obliczenie oraz

nieadekwatnie do przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, skarżący dokonał jedynie hipotetycznego

wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia, podczas gdy powinien przytoczyć

szczegółowo, wraz z działaniami matematycznymi, jaki wskaźnik waloryzacji

zastosował i za jaki okres oraz podać, jakich konkretnie miesięcy dotyczy i czy jest

on jego zdaniem stały, czy zróżnicowany w zależności od przyjętego okresu. Sąd

wskazał także, że jego zdaniem prawidłowe wyliczenie zawiera pismo organu

rentowego z dnia 6 października 2010 r.

Postanowienie to zostało zaskarżone przez S. C. zażaleniem, w którym

zarzucono naruszenie norm prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na

treść rozstrzygnięcia, poprzez: niewłaściwe zastosowanie art. 3982 § 1 k.p.c. w

związku z art. 5 k.p.c., a tym samym błędne przyjęcie, iż wartość przedmiotu

zaskarżenia w niniejszej sprawie wynosi 4.067 zł, a tym samym jest mniejsza od

10.000 zł i w konsekwencji odrzucenie skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej,

czym Sąd Apelacyjny dokonał samodzielnej zmiany żądania ubezpieczonego i tym

samym naruszył zasadę kontradyktoryjności, a także poprzez niezastosowanie art.

132 § 1 k.p.c. i zaniechanie zwrotu odpowiedzi na skargę kasacyjną złożonej w

nieprawidłowy sposób przez pełnomocnika organu rentowego. Skarżący wniósł o

uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

W uzasadnieniu wskazano, że skarżący został zwolniony z zawodowej

służby wojskowej ze stanowiska służbowego, do którego przypisana była grupa

uposażenia U-8, następnie doszło jednak do zmiany przepisów także w zakresie

numeracji grup i zasad ich przypisywania do stanowisk służbowych. Obecnie jego

stopniowi i stanowisku przypisana jest grupa U-16C, nie jest to jednak zmiana grup

uposażenia, a jedynie ustalenie wartości uposażenia wedle odpowiednika grupy U8, zgodnie z przepisami obowiązującymi od 1 lipca 2004 r.

Poza tym zwrócono uwagę, że Sąd nie może wyręczać strony w

decydowaniu o tym, czego strona na drodze sądowej się domaga i czego przed

Sądem dochodzi, jakie żądanie zgłasza.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione. Przede wszystkim należy zauważyć, że Sąd

Najwyższy w licznych orzeczeniach stwierdzał, że oznaczenie w apelacji wartości

przedmiotu zaskarżenia podlega w uzasadnionych przypadkach sprawdzeniu przez

sąd na podstawie art. 25 § 1 k.p.c. w związku z art. 368 § 2 k.p.c. Również sąd, do

którego

wniesiono

skargę

kasacyjną

jest

zobowiązany

do

kontroli

jej

dopuszczalności, w związku z czym może z urzędu sprawdzić podaną wartość

przedmiotu zaskarżenia. Wartość przedmiotu zaskarżenia określona przez

wnoszącego skargę kasacyjną z naruszeniem reguł wynikających z art. 19-24 k.p.c.

nie jest wiążąca dla oceny dopuszczalności skargi i podlega sprawdzeniu, zarówno

przez sąd drugiej instancji, jak i przez Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 2 kwietnia 1998 r., II UZ 24/98, OSNAPiUS 1999 nr 8, poz.

291; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2007 r. II PZ 12/07,

OSNAPiUS 2008 nr 11-12, poz. 169). Podobnie stwierdził Sąd Najwyższy w

postanowieniu z dnia 27 lutego 2002 r., I PKN 305/01 (OSNP 2004 nr 4 , poz. 65),

a mianowicie, że wartość przedmiotu zaskarżenia oznaczona przez pełnomocnika

powodów w uzupełnieniu braków formalnych kasacji (aktualnie skardze kasacyjnej)

podlega kontroli i sprawdzeniu na podstawie art. 25 k.p.c. według reguł określonych

w art. 19 - 24 k.p.c. Do takiej kontroli był uprawniony i zobowiązany Sąd Okręgowy

decydujący o nadaniu biegu kasacji, albowiem przepis art. 3982 k.p.c. (uprzednio

art. 393 pkt 1 k.p.c.) ma charakter bezwzględny i wyklucza dowolność stron przy

oznaczeniu wartości przedmiotu zaskarżenia tylko w celu uzyskania dostępu do

trzeciej instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 1997 r., I CKN

46/97, OSNC 1997 z. 11, poz. 180, postanowienie Sądu Najwyższego z 18

października 2000 r., II UZ 124/00, OSNAPiUS 2002 nr 12, poz. 294).

Powszechnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się też, że

obowiązek

oznaczenia

w

postępowaniu

kasacyjnym

wartości

przedmiotu

zaskarżenia nie może ograniczać się jedynie do wskazania kwoty przekraczającej

kwotę decydującą o dopuszczalności skargi, lecz powinien być rozumiany jako

zobowiązanie

do

wykazania

podstaw,

na

których

opiera się

wyliczenie,

adekwatnych do przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną (por. np. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 6 stycznia 2010 r., I UK 289/09 LEX nr 577827, z dnia 6

października 2009 r., II UZ 32/09, LEX nr 574543, z dnia 13 maja 2005 r., I UZ

23/05, OSNP 2005 nr 24, poz. 399, z dnia 13 maja 2005 r., II UZ 25/05, OSNP

2005 nr 23, poz. 383). Określenie, na wezwanie Sądu o uzupełnienie braków skargi

kasacyjnej, wartości przedmiotu zaskarżenia w sposób arbitralny i dowolny, bez

wykazania, że wartość ta znajduje potwierdzenie w regulacjach prawnych mających

zastosowanie w sprawie, nie odpowiada przedstawionym wymaganiom (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2002 r., II UKN 759/00, LEX

nr 558320). Jednocześnie podkreśla się, że odrzucenie środka zaskarżenia może

nastąpić wyjątkowo, ale właśnie w sytuacji określenia wartości przedmiotu

zaskarżenia za pomocą dowolnej kwoty, jednie w celu pozornego spełnienia tego

wymagania. Innymi słowy, skarga kasacyjna podlega odrzuceniu, jeżeli mimo

wezwania sądu do podania podstawy i sposobu wyliczenia wartości przedmiotu

zaskarżenia, strona tego nie dokonuje bądź wskazuje je niewłaściwie (pozornie), w

oderwaniu od obiektywnego kryterium i podstaw adekwatnych do przedmiotu

zaskarżenia. (por. postanowienia: Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2009 r.,

II UZ 32/09, LEX nr 574543, z dnia 13 września 2006 r., II PZ 29/06, z dnia 23

listopada 2007 r., II UZ 30/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 54).

Skarżącemu nie można postawić zarzutu pozornego uzupełnienia braku

formalnego skargi, bowiem oznaczył on wartość przedmiotu zaskarżenia wedle art.

22 k.p.c., przedstawiając różnicę w skali 12 miesięcy między wysokością

świadczenia (brutto), które otrzymał od 1 marca 2008 r. w kwocie 5.970,38 zł, a

więc wedle decyzji z dnia 5 marca 2008 r., k – 52 akt rentowych) a wysokością

świadczenia, której dochodzi w niniejszym postępowaniu. To ostatnie wyliczenie

przedstawiła sposób waloryzacji emerytury (uposażeniowy), określając, ile, w

przekonaniu ubezpieczonego, wynosi podstawa wymiaru świadczenia i zawiera

argumentację uzasadniającą to stanowisko, wskazując – jako bazę obliczenia –

właściwą w ocenie skarżącego grupę uposażenia oraz dodatek za długoletnią

służbę w wymiarze 28% uposażenia zasadniczego, którą to podstawę w kwocie

10.045 zł skarżący przemnożył przez 75%, co dało wynik 7.535,75 zł. Wyjaśnił też,

że do obliczeń należy przyjąć uposażenie wedle aktualnej grupy U-16C, jako

najwyższej z grup przypisanych dla żołnierzy kończących służbę w stopniu

pułkownika. Sąd drugiej instancji – w oparciu o wyliczenie dokonane przez organ

rentowy - dokonał korekty wartości przedmiotu zaskarżenia do kwoty 4.067 zł,

uznając, że skarżący zawyżył grupę uposażenia z U-8 do U-16C. Zdaniem Sądu

drugiej instancji, przedstawione przez skarżącego wyliczenie „nie znajduje podstaw

faktycznych i prawnych”. Tym samym zdaje się wyrażać pogląd, że to wyliczenie

nie ma oparcia w obowiązujących przepisach, które miałyby zastosowanie, gdyby

waloryzację emerytury przeprowadzić zgodnie z zasadami obowiązującymi przed 1

stycznia 1999 r., a więc przed zmianą dokonaną na podstawie art. 159 pkt 1 ustawy

z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118, ze zm.) i nadającą nowe brzmienie art. 6

ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

zawodowych oraz ich rodzin (Dz.U. z 1994 r. Nr 10, poz. 36 ze zm.). Tymczasem

wartość przedmiotu sporu, a następnie wartość przedmiotu zaskarżenia wyznacza

żądanie ubezpieczonego. Jak wynika z przedstawionego stanowiska, ubezpieczony

domagał

się

wprawdzie

wyliczenia

świadczenia

wedle

uprzednich

zasad

waloryzacyjnych, ale też i przy uwzględnieniu wskazanego przez siebie sposobu, w

tym właściwej jego zdaniem grupy uposażenia oraz odpowiedniego dodatku. Choć

więc w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma sposób waloryzacji

(uposażeniowy w miejsce cenowego), to nie można uznać, że przedmiotem sporu

było wyłącznie przesądzenie zasady, lecz mieściło się w nim także żądanie

wyliczenia emerytury z uwzględnieniem 75% podstawy wymiaru odniesionej do

grupy uposażenia U-16C i dodatku za długoletnią służbę w wymiarze 28%

uposażenia zasadniczego. Sąd - na podstawie przedstawionej w uzasadnieniu

postanowienia argumentacji - nie był uprawniony do kwestionowania wartości

przedmiotu zaskarżenia oznaczonej w skardze kasacyjnej, gdyż w istocie wkroczył

w ten sposób w ocenę merytoryczną zgłoszonego żądania.

Na koniec wskazać należy, że bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 132 §

1 k.p.c., poprzez zaniechanie zwrotu odpowiedzi na skargę kasacyjną złożonej w

nieprawidłowy sposób przez pełnomocnika organu rentowego. Pismo, w którym

organ rentowy dokonał własnych obliczeń wartości przedmiotu zaskarżenia, nie

było odpowiedzią na skargę kasacyjną ubezpieczonego. Stanowiło ono wykonanie

zobowiązania nałożonego przez Sąd drugiej instancji dokonującego sprawdzenia

wartości przedmiotu zaskarżenia.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 398 16 k.p.c. w

związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Sąd Najwyższy stwierdził także, że wniosek skarżącego (zawarty w

zażaleniu) o zasądzenie kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym jest

przedwczesny. Zgodnie z przepisem art. 108 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., sąd

rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji.

Analizując powyższy przepis nie można pominąć ogólnej zasady rządzącej

kosztami procesu. Zasada ta wyrażona została w art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z

którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na

jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.

Decydujące zatem znaczenie ma wynik procesu, a nie jego poszczególnych

etapów. Wynik procesu to rozstrzygnięcie o sprawie jako całości. W postanowieniu

z dnia 8 września 2010 r., II CZ 67/10 – niepublikowanym, Sąd Najwyższy

podkreślił zasadę, w myśl której w postanowieniach rozstrzygających kwestie

incydentalne nie orzeka się w ogóle o zwrocie kosztów tych postępowań, następuje

to dopiero w orzeczeniu kończącym całe postępowanie, koszty postępowania

incydentalnego ponosi zaś strona, która ostatecznie przegrała sprawę (zob. też:

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2007 r., II PZ 36/07,

OSNP z 2008 r., nr 21-22, poz. 319; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia

1973 r., II CR 159/73, OSNC z 1974 r., nr 5, poz. 90; postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 7 listopada 1966 r., I PZ 66/66, OSP z 1968 r., nr 1, poz. 7,

postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 22 lipca 2010 r. I CZ 61/10 –

niepublikowane).

Postanowienie Sądu Najwyższego, w wyniku którego dochodzi do uchylenia

postanowienia sądu drugiej instancji odrzucającego skargę kasacyjną, i które to

uchylenie ma charakter tzw. "uchylenia zmieniającego", powoduje nadanie biegu

skardze kasacyjnej. Postępowanie zażaleniowe w tej kwestii ma jedynie charakter

wpadkowy (incydentalny, uboczny), a wydane postanowienie nie jest orzeczeniem

kończącym sprawę nawet w sposób formalny (np. przez umorzenie postępowania

czy też odrzucenie pozwu). Jeżeli zatem, stosownie do art. 108 § 1 k.p.c., zasadą

jest pozostawianie rozstrzygnięcia o kosztach postępowań incydentalnych sądowi,

który będzie rozstrzygał zasadniczy spór między stronami i wydawał orzeczenie

kończące postępowanie, to procesowy wynik tego sporu zadecyduje także o

sposobie rozliczenia stron z tytułu całości poniesionych przez nie kosztów

postępowania sądowego Zakładając hipotetycznie różne możliwe warianty, to

odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania bądź jej oddalenie oznacza dla

ubezpieczonego przegranie sprawy i nie ma podstaw do zasądzenia na rzecz

strony

przegrywającej

jakichkolwiek

kosztów

procesu

(wyjąwszy

sytuację

przewidzianą w przepisie art. 103 k.p.c.). Natomiast orzeczenie Sądu Najwyższego

uwzględniające skargę kasacyjną przybrać może dwie formy. W przypadku

uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi drugiej instancji do

ponownego rozpoznania zastosowanie ma przepis art. 108 § 2 k.p.c. w związku z

art. 391 § 1 k.p.c. i w związku z art. 39821 k.p.c., w przypadku wyroku

reformatoryjnego o kosztach procesu rozstrzygać będzie przepis art. 98 § 1 k.p.c. w

związku z art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 398 21 k.p.c. (zob. postanowienie

z dnia 10 października 2007 r., II PZ 36/07).