II UZ 49/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 49/10

POSTANOWIENIE

Dnia 3 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z wniosku TWF Metale M. Ł. Usługi Różne

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wydanie interpretacji w sprawie kontroli płatnika składek,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 lutego 2011 r.,

zażalenia organu rentowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 4 listopada 2010 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 4 listopada 2010 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych odrzucił zażalenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

od postanowienia tego Sądu z dnia 30 czerwca 2010 r., którym Sąd ten uchylił

wyrok Sądu Okręgowego i stwierdzając swoją niewłaściwość, przekazał sprawę do

rozpoznania Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd Apelacyjny stwierdził, że

zgodnie z art. 3941 § 1 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje tylko na

postanowienia sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną i skargę o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia oraz co do

kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej

instancji.

Nadto

możliwość

wniesienia

zażalenia

Najwyższego jest ograniczona treścią art. 394

kierowanego

do

Sądu

§ 2 k.p.c., w myśl którego

wniesienie zażalenia jest dopuszczalne tylko na postanowienie sądu drugiej

instancji kończące postępowanie w sprawie i tylko w sprawach, w których

przysługuje

skarga

kasacyjna.

Wyjątkiem

od

tej

zasady

wykluczającym

dopuszczalność złożenia zażalenia jest wydanie postanowienia przez sąd drugiej

instancji w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji

oraz w przedmiocie uregulowanym w art. 3981 §1 k.p.c. Sąd Apelacyjny zauważył,

że zaskarżone postanowienie jest postanowieniem kończącym postępowanie w

sprawie i wydanym w sprawie, w której przysługuje prawo wniesienia skargi

kasacyjnej, ale nie dotyczy żadnej z powyższych kwestii oraz objęte jest

wyłączeniem z możliwości złożenia zażalenia.

Sąd Apelacyjny podkreślił następnie, że zgodnie z art. 398 1 § 1 k.p.c. skarga

kasacyjna do Sądu Najwyższego przysługuje od wydanego przez sąd drugiej

instancji prawomocnego wyroku lub postanowienia w przedmiocie odrzucenia

pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie.

Niewątpliwie zaskarżone postanowienie Sądu Apelacyjnego jest postanowieniem

kończącym postępowanie w sprawie i rodzaj zapadłego rozstrzygnięcia wyczerpuje

dyspozycję przytoczonej normy prawnej. Sąd Apelacyjny uchylając zaskarżony

wyrok nie odrzucił odwołania, ale uznając swoją niewłaściwość przekazał sprawę

do rozpoznania właściwemu organowi, stosując przepis szczególny art. 464 § 1

k.p.c. znajdujący zastosowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń

społecznych.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych

orzeczenie

o

odrzuceniu

odwołania

należy

traktować

jako

postanowienie w przedmiocie odrzucenia pozwu w rozumieniu art. 398 1 § 1 k.p.c.

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2009 r., II UK 81/09,

niepublikowane). W sytuacji kiedy sąd stosując przepis szczególny art. 464 § 1

k.p.c., przekazuje sprawę do rozpoznania właściwemu organowi, stwierdzając

swoją niewłaściwość, to wydane postanowienie nadal należy traktować jako

wydane w kwestii odrzucenia pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej.

W uchwale z dnia 9 czerwca 2005 r. (II PZP 4/05, OSNP z 2005 r. nr 23, poz. 367)

Sąd Najwyższy przyjął bowiem, że na postanowienie sądu drugiej instancji

oddalające zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji o przekazaniu

sprawy do rozpoznania wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu przysługuje

kasacja. W świetle powyższego w niniejszej sprawie również postanowienie Sądu

Apelacyjnego winno być zaskarżone skargą kasacyjną.

Zażalenie

na

powyższe

postanowienie

złożył

Zakład

Ubezpieczeń

Społecznych, zaskarżając je w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez

uwzględnienie zażalenia, uchylenie zaskarżonego postanowienia i zobowiązanie

Sądu Apelacyjnego do merytorycznego rozpoznania apelacji.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że z treści zaskarżonego

postanowienia wynika, iż podstawą uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego było to, iż odwołanie od decyzji wydanej na podstawie art. 10 ustawy z

dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (jednolity tekst: Dz.U. z

2010 r. nr 220, poz. 1447 ze zm.) winno być rozpatrzone w trybie przepisów k.p.a.

przez Prezesa ZUS. W ocenie skarżącego ze stanowiskiem tym nie można się

zgodzić, gdyż odwołania od decyzji ZUS w sprawie interpretacji winny być

rozpatrywane przez sąd powszechny. Takie stanowisko wynika bezpośrednio z

treści art. 83 ust 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze

zm.). Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że odwołania od decyzji ZUS

rozpatrywane są w trybie i według zasad kodeksu postępowania cywilnego.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Zgodnie z art. 3941 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje: 1) na

postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 394 1 § 1

k.p.c.), oraz 2) na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w

sprawie, w której przysługuje skarga kasacyjna, z wyjątkiem: a) postanowień, o

których mowa w art. 3981 k.p.c. (czyli postanowień w przedmiocie odrzucenia

pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie, od

których przysługuje skarga kasacyjna), a także b) postanowień wydanych w wyniku

rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji (art. 3941 § 2

k.p.c.).

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie

należało wyjść od oceny charakteru prawnego postanowienia uchylającego wyrok

Sądu

Okręgowego

ze

względu

na

stwierdzenie

niewłaściwości

sądu

i

przekazującego sprawę do rozpoznania Prezesowi ZUS.

Nie budzi żadnych wątpliwości w orzecznictwie stanowisko, że od decyzji

organu rentowego przysługuje odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych, a jego

wniesienie rozpoczyna fazę postępowania sądowego, czyli otwiera się wówczas

droga sądowa w rozumieniu art. 2 i 199 § 1 pkt 1 k.p.c. Odwołanie od decyzji

organu rentowego spełnia więc rolę pozwu (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 19 czerwca 1998 r., II UKN 105/98, OSNAPiUS 1999 nr 16, poz. 529).

Dlatego też przyjmuje się, że postanowienie sądu drugiej instancji oddalające

zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji o odrzuceniu odwołania od

decyzji organu rentowego należy traktować jako postanowienie „w przedmiocie

odrzucenia pozwu" w rozumieniu art. 3981 § 1 k.p.c. (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 29 maja 2006 r. I UK 314/05, OSNP 2007, nr 11-12, poz. 173,

z dnia 17 stycznia 2001 r., II UZ 141/00, OSNAPiUS 2002 nr 19, poz. 472, oraz z

dnia 30 września 2008 r., II UZ 41/08, niepublikowane, a także uzasadnienie

uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2005 r., II

PZP 4/05, OSNP 2005 nr 23, poz. 367). Biorąc pod uwagę specyfikę postępowania

odrębnego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych należy, odnosząc się

do uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2005 r., II

PZP 4/05, stwierdzić, że na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające

zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji o przekazaniu sprawy do

rozpoznania wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu przysługuje kasacja

(obecnie skarga kasacyjna). W uzasadnieniu powyższej uchwały Sąd Najwyższy

podkreślił, że w sprawach z zakresu prawa pracy odrzucenie pozwu z powodu

niedopuszczalności drogi sądowej jest niemożliwe, jeżeli do rozpoznania sprawy

właściwy jest inny organ - w takim wypadku sąd pracy powinien przekazać sprawę

temu organowi. Regulację taką zawiera art. 464 § 1 k.p.c., który ma zastosowania

również w postępowaniu odrębnym z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Przekazanie sprawy do rozpoznania właściwemu organowi nie zmienia jednak

przyczyny wydania takiego postanowienia, gdyż jest nią niedopuszczalność drogi

sądowej, czyli bezwzględna przesłanka procesowa, która we wszystkich innych

kategoriach spraw rozpoznawanych w postępowaniu cywilnym prowadzi do

odrzucenia pozwu (art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.). Zatem postanowienia sądów pracy i

ubezpieczeń społecznych w przedmiocie przekazania sprawy innemu organowi do

rozpoznania ze względu na stwierdzenie niedopuszczalności drogi sądowej należy

uznać za równoznaczne z postanowieniami o odrzuceniu pozwu z powodu

niedopuszczalności drogi sądowej, na które przysługuje skarga kasacyjna (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 1996 r., I PKN 34/96,

OSNAPiUS 1997, nr 13, poz. 237 oraz z dnia 28 września 2001 r., I PZ 58/01,

OSNP 2003, nr 19, poz. 466).

Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że wbrew twierdzeniom

organu rentowego zaskarżone postanowienie Sądu Apelacyjnego nie jest

wymienione w art. 3941 k.p.c. jako rodzaj orzeczenia, od którego przysługuje

stronom prawo złożenia zażalenia do Sądu Najwyższego, gdyż stanowi ono

wyjątek, o którym mowa w art. 3941 § 2 k.p.c. i zgodnie z art. 3981 k.p.c. jest

postanowieniem, na które przysługuje skarga kasacyjna.

Wobec prawidłowości zaskarżonego postanowienia Sąd Najwyższy z mocy

art. 398¹4 w związku z art. 394¹ § 3 k.p.c. orzekł o oddaleniu zażalenia.