II UZ 48/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 48/10

POSTANOWIENIE

Dnia 22 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z wniosku M. Ż.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 lutego 2011 r.,

zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 10 listopada 2010 r.,

oddala zażalenie i przyznaje adwokat Z. G. od Skarbu Państwa

(kasa Sądu Okręgowego) kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych,

powiększoną o podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 10 listopada 2010 r. Sąd Apelacyjny Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych odrzucił skargę kasacyjną wnioskodawczyni M. Ż. od

wyroku tego Sądu z dnia 1 marca 2010 r. oddalającego apelację wnioskodawczyni

od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20

października 2009 r. oddalającego jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 23 grudnia 2008 r. odmawiającej jej prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy.

W

uzasadnieniu

Sąd

Apelacyjny

stwierdził,

że

skarga

kasacyjna

wnioskodawczyni wniesiona 30 października 2010 r. przez jej pełnomocnika z

urzędu (ustanowionego postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 3 sierpnia 2010

r.) została złożona z uchybieniem terminu określonego w art. 3985 § 5 k.p.c., który

w sprawie upływał w dniu 22 maja 2010 r. Warunkiem rozpoczęcia biegu terminu

do złożenia skargi kasacyjnej od dnia doręczenia pełnomocnikowi ustanowionemu

z urzędu odpisu wyroku sądu drugiej instancji z uzasadnieniem (w sprawie

nastąpiło to 30 sierpnia 2010 r.), o którym mowa w art. 124 § 3 k.p.c. jest złożenie

wniosku przed upływem terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Wnioskodawczyni

otrzymała odpis uzasadnienia zaskarżonego wyroku w dniu 22 marca 2010 r.,

zatem wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu powinna była złożyć do dnia

22 maja 2010 r. Tymczasem wniosek ten nadała przesyłką pocztową w dniu 18

maja 2010 r. (wraz ze skargą kascyjną) bezpośrednio do Sądu Najwyższego, który

przekazał go do Sądu Apelacyjnego w dniu 25 maja 2010 r. Zatem tę datę (25 maja

2010 r.) należało uznać za datę wpływu wniosku o ustanowienie pełnomocnika z

urzędu, co oznaczało, że wniosek taki został złożony po upływie terminu do

wniesienia skargi kasacyjnej. Wnioskodawczyni nie dochowała zatem warunku z

art. 124 § 3 k.p.c., pozwalającego na liczenie terminu do wniesienia skargi

kasacyjnej od daty doręczenia pełnomocnikowi z urzędu odpisu wyroku z

uzasadnieniem.

W zażaleniu na to postanowienie wnioskodawczyni domagała się jego

uchylenia i “polecenia Sądowi Apelacyjnemu nadania biegu skardze kasacyjnej

powódki z dnia 30 października 2010 r.” oraz zasądzenia na rzecz jej pełnomocnika

z urzędu “zwrotu nieopłaconych kosztów zastępstwa adwokackiego według norm

przepisanych”. Zdaniem wnoszącej zażalenie, datą wpływu wniosku o ustanowienie

pełnomocnika z urzędu był 18 maja 2010 r. a nie 25 maja 2010 r., a zatem “wniosek

został złożony w ustawowym dwumiesięcznym terminie z art. 124 § 3 k.p.c. i

naruszenie tego przepisu przez powódkę nie miało miejsca”. Powodem skierowania

wniosku bezpośrednio do Sądu Najwyższego było to, że znosząca zażalenie “miała

zaufanie do tego Sądu zaś utraciła zaufanie do Sądu Apelacyjnego, gdzie przegrała

swoją sprawę w II instancji”, a poza tym jako osoba “starsza, schorowana,

posiadająca wykształcenie medyczne, gdzie zasadą jest dążenie do celu w sposób

najszybszy bo to często ratuje życie ludzkie, mogła w pełni nie zrozumieć

pouczenia, udzielonego jej przez Sąd dnia 1 marca 2010 r. bezpośrednio po

odczytaniu wyroku”. W ocenie wnoszącej zażalenie w fakcie przesłania przez Sąd

Najwyższy wniosku do rozpoznania do sądów niższej instancji “mieści się (...)

domniemanie, że Jego intencją było nadanie wnioskowi normalnego biegu”.

Ponadto “doszło do błahego w istocie naruszenia procedury cywilnej, które to

naruszenie nie może rodzić tak poważnego skutku jak pozbawienie strony

możliwości skorzystania z postępowania kasacyjnego przed Sadem Najwyższym”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie należało uznać za nieuzasadnione, ponieważ Sąd Apelacyjny

prawidłowo zastosował art. 124 § 3 k.p.c., który uzależnia terminowe i skuteczne

wniesienie skargi kasacyjnej przez ustanowionego dla strony przez Sąd pierwszej

instancji pełnomocnika z urzędu w postępowaniu kasacyjnym od złożenia wniosku

o ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu kasacyjnym przed upływem terminu

do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę. Tymczasem w rozpoznawanej

sprawie było niesporne, że wnoszącej zażalenie (wnioskodawczyni) w dniu 22

marca 2010 r. doręczono odpis wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 20 października

2009 r. wraz z uzasadnieniem. W dniu 18 maja 2010 r. przed upływem 2miesiecznego

terminu

do

wniesienia

skargi

kasacyjnej

od

tego

wyroku

wnioskodawczyni złożyła bezpośrednio w Sądzie Najwyższym sporządzoną przez

siebie skargę kasacyjną wraz wnioskiem o ustanowienie dla niej pełnomocnika z

urzędu. Do Sądu Apelacyjnego, za którego pośrednictwem skarga kasacyjna

powinna być wniesiona (art. 369 § 1 k.p.c. w związku z art. 398 21 k.p.c.), skarga

oraz dołączony do niej wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu dotarły

jednak już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, która

składając bezpośrednio w Sądzie Najwyższym wniosek o ustanowienie adwokata z

urzędu w postępowaniu kasacyjnym niewątpliwie uchybiła terminowi z art. 124 § 3

k.p.c. Przepis ten uzależnia terminowe i skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej

przez ustanowionego pełnomocnika procesowego z urzędu od zgłoszenia takiego

wniosku przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę (por.

uchwałę połączonych Izb Sądu Najwyższego: Izby Cywilnej i Administracyjnej oraz

Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia298 listopada 1987 r. III CZP 33/87,

OSNC 19888 nr 6, poz. 73).

W przypadku zgłoszenia po raz pierwszy wniosku o ustanowienie adwokata

lub radcy prawnego w postępowaniu apelacyjnym lub kasacyjnym Sąd drugiej

instancji postanowieniem z dnia 25 czerwca 2010 r., wydanym na podstawie z art.

117 § 6 k.p.c., przekazał wniosek strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w

celu

sporządzenia

skargi

kasacyjnej

Sądowi

pierwszej

instancji,

który

postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2010 r. „nierozważnie” uwzględnił spóźniony

przecież wniosek strony (wnioskodawczyni) o ustanowienie dla niej pełnomocnika z

urzędu w postępowaniu kasacyjnym, który i tak - wobec imperatywnego warunku z

art. 124 § 3 k.p.c. - nie mógł skutecznie wnieść skargi kasacyjnej. Wprawdzie

ustanowiona pełnomocnik z urzędu wniosła skargę kasacyjną w dniu 30

października 2010 r. (data nadania przesyłki poleconej), z argumentacją, że

doręczono jej odpis wyroku Sądu Apelacyjnego wraz z uzasadnieniem 30 sierpnia

2010 r., ale tę skargę prawidłowo odrzucił Sąd Apelacyjny. W argumentacji tego

Sądu okoliczność, iż Sąd pierwszej instancji ustanowił pełnomocnika z urzędu nie

zmienia oceny, że skoro wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu został

złożony (wpłynął do właściwego sądu drugiej instancji) po upływie terminu do

wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, to skarga sporządzona przez

ustanowionego

z

urzędu

pełnomocnika

procesowego

została

złożona

z

uchybieniem terminu z art. 124 § 3 k.p.c., niezależnie od tego, że Sąd pierwszej

instancji nie uwzględnił tej okoliczności (spóźnionego złożenia przez stronę wniosku

o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu kasacyjnym) przy

rozpoznaniu wniosku strony, który wpłynął do Sądu drugiej instancji z uchybieniem

przez stronę terminu kasacyjnego zaskarżenia wyroku tego Sądu. Ujawniona

sytuacja doprowadziła do kolizji dwóch orzeczeń: jednego niezaskarżalnego (a

contrario art. 394 § 1 pkt 2 k.p.c.) postanowienia Sądu pierwszej instancji o

ustanowieniu dla strony pełnomocnika z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, który

utrzymywał, że w terminie kasacyjnym wywiódł skargę kasacyjna (art. 124 § 3 k.p.c.

w związku z art. 3985 § 1 k.p.c.), a ponadto drugiego zaskarżonego zażaleniem

postanowienia Sądu drugiej instancji o odrzuceniu wniesionej skargi kasacyjnej

przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika wnioskodawczyni z powodu jej

wniesiona z uchybieniem terminu z art. 124 § 3 k.p.c., dlatego że wniosek strony o

ustanowienie pełnomocnika z urzędu wpłynął po upływie terminu do wniesienia

skargi kasacyjnej (przez stronę). W ocenie składu orzekającego, niezaskarżalne (a

contrario art. 394 § 1 pkt 2 k.p.c.) postanowienie o ustanowieniu przez sąd

pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu w celu wniesienia skargi kasacyjnej dla

strony, która zgłosiła taki wniosek po raz pierwszy w postępowaniu kasacyjnym (art.

117 § 6 k.p.c.), nie oznacza, że ustanowiony pełnomocnik, który z przyczyn

wskazywanych w zażaleniu nie wnioskował o przywrócenie stronie terminu do

złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu dla celów kasacyjnych,

wywiódł skargę kasacyjną w terminie określonym w art. 124 § 3 k.p.c., ponieważ

przepis ten imperatywnie warunkuje terminowe wniesienie skargi kasacyjnej przez

ustanowionego pełnomocnika procesowego z urzędu od uprzedniego zgłoszenia

wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu przed upływem terminu do

wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, co w rozpoznawanej sprawie nie miało

miejsca.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na

podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39814 k.p.c.