II UZ 48/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 48/09

POSTANOWIENIE

Dnia 18 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Arkadiusza W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.

o odsetki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 stycznia 2010 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 sierpnia 2009 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z

dnia 18 sierpnia 2009 r. odrzucił skargę kasacyjną Arkadiusza W. od wyroku tego

Sądu z dnia 16 kwietnia 2009 r. z uwagi na to, że wnoszący środek odwoławczy

profesjonalny pełnomocnik wnioskodawcy nie uiścił należnej opłaty w stałej

wysokości.

Sąd drugiej instancji powołał się na przepis art. 130 2 § 3 k.p.c., zgodnie z

którym wnoszona przez adwokata i nieopłacona (między innymi opłatą w stałej

wysokości) skarga kasacyjna podlega odrzuceniu bez wezwania o uiszczenie tej

opłaty. Zdaniem Sądu, przepis ten znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie,

pomimo jego uchylenia ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 234, poz. 1571),

albowiem przepisy ustawy zmieniającej stosuje się, zgodnie z art. 8 ust. 1, do

postępowań wszczętych po dniu jej wejścia w życie, tj. po 1 lipca 2009 r., gdy

tymczasem sprawa, w której wniesiono skargę, została wszczęta przed tą datą.

Wnioskodawca złożył zażalenie na to postanowienie, zarzucając naruszenie

art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw. Wniósł o uchylenie

zaskarżonego postanowienia, podnosząc że skarga kasacyjna w niniejszej sprawie

została złożona w dniu 24 lipca 2009 r., tzn. już po uchyleniu przepisu art. 130 2 § 3

k.p.c. Zdaniem żalącego, skarga kasacyjna wszczyna odrębne od prowadzonych

przed Sądami obu instancji postępowanie, wobec czego należy uznać, iż do

postępowania tego znajdują zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania

cywilnego w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, jeżeli zostało wszczęte po

dniu jej wejścia w życie. Nie mógł być zatem zastosowany uchylony art. 1302 § 3

k.p.c., czego skutkiem, według żalącego, jest powinność Sądu wezwania do

uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej także wówczas, gdy to pismo procesowe

wnosi profesjonalny pełnomocnik strony.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, w tym opłat sądowych, w

sprawach cywilnych reguluje ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.). Z art. 8 ust. 1 tej ustawy

wynika, że w postępowaniu dotyczącym kosztów sądowych stosuje się przepisy

Kodeksu postępowania cywilnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zgodnie zaś z

art. 1262 § 1 k.p.c., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego

nie została uiszczona należna opłata. Zasady postępowania po stwierdzeniu, że

pismo procesowe nie zostało opłacone, są zróżnicowane w zależności od sytuacji

procesowej, w jakiej pozostaje strona. Jeżeli bowiem pismo wnosi strona

niezastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, to zgodnie z art. 130 § 1

k.p.c. przewodniczący wzywa ją do opłacenia tego pisma w terminie tygodniowym

(niezależnie od rodzaju opłaty, którą należy uiścić). Nie ma natomiast obowiązku

wzywania do opłacenia pisma procesowego podlegającego opłacie w wysokości

stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu

sporu, jeżeli wnoszone jest ono przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata,

radcę prawnego, rzecznika patentowego), co wynika z art. 130 2 § 1 k.p.c.

Profesjonalny pełnomocnik ma zatem obowiązek samoobliczenia i samoopłacenia

opłat sądowych (w wysokości stałej i stosunkowej) od wnoszonych przez siebie

pism procesowych. Przez nieopłacenie pisma procesowego rozumieć należy więc

nieuiszczenie należnej opłaty pomimo upływu terminu udzielonego stronie

działającej bez pełnomocnika na dokonanie tej czynności, a przy pismach

procesowych wnoszonych przez profesjonalnych pełnomocników, nieuiszczenie

takiej opłaty przy wnoszeniu pisma podlegającego opłacie w wysokości stałej lub

stosunkowej. Skutkiem nieopłacenia pisma procesowego jest jego zwrot (art. 130 §

2 k.p.c., art. 1302 § 1 k.p.c.), z wyjątkiem jednak przypadków, gdy według

przepisów

szczególnych

procesowego

jest

jego

skutkiem

nieopłacenia

danego

rodzaju

odrzucenie.

Dotyczy

środków

zaskarżenia

to

pisma

i

odwoławczych, np. apelacji, czy skargi kasacyjnej. Zgodnie bowiem z art. 370 k.p.c.

apelację nieopłaconą sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym, zaś w myśl art. 398 6

§ 2 k.p.c., taki sam skutek procesowy powoduje nieopłacenie skargi kasacyjnej. W

przepisach procedury cywilnej normujących postępowanie toczące się na skutek

wniesienia środka zaskarżenia, czy środka odwoławczego, nie ma żadnych

szczególnych regulacji odnoszących się uiszczania opłat sądowych od pism

procesowych, wobec czego stosuje się w tym zakresie odpowiednio przepisy o

postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji (w postępowaniu apelacyjnym na

podstawie odesłania zawartego w art. 391 § 1 k.p.c., a w postępowaniu kasacyjnym

na podstawie odesłania zawartego w art. 39821 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.).

Odpowiednie zastosowanie znajdują zatem art. 130 § 1 k.p.c. i art. 130 2 § 1 k.p.c.,

co prowadzi do wniosku, że powinność wezwania strony do uiszczenia należnej

opłaty od wniesionego środka zaskarżenia (odwoławczego) odnosi się tylko do tego

rodzaju pism procesowych wnoszonych przez stronę niezastępowaną przez

profesjonalnego

pełnomocnika.

W

przypadku,

gdy

środek

zaskarżenia

(odwoławczy) w imieniu strony wnosi adwokat, radca prawny, czy rzecznik

patentowy odpowiednio stosuje się bowiem art. 130 2 § 1 k.p.c., zgodnie z którym

pełnomocnika wnoszącego nieopłacone pismo procesowe nie wzywa się do

uiszczenia należnej opłaty. Skutkiem nieopłacenia apelacji, czy skargi kasacyjnej

jest zaś odrzucenie tych pism procesowych (art. 370 k.p.c., art. 398 6 § 2 k.p.c.).

Nie ma zatem racji skarżący, twierdząc że w procedurze cywilnej po zmianach

dokonanych ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 234, poz. 1571),

czyli od 1 lipca 2009 r., nie obowiązują już surowsze rygory dotyczące braków

fiskalnych pism procesowych będących środkami zaskarżenia (odwoławczymi)

wnoszonych przez podmioty profesjonalne. Normę prawną wyrażoną w uchylonym

art. 1302 § 3 k.p.c., według której wnoszone przez adwokata, radcę prawnego, czy

rzecznika

patentowego

nieopłacone

pismo

procesowe

będące

środkiem

zaskarżenia (odwoławczym), podlega odrzuceniu bez wezwania o uiszczenie tej

opłaty (w wysokości stałej lub stosunkowej) można bowiem odkodować z innych,

nadal obowiązujących przepisów Kodeksu postępowania cywilnego; odnośnie do

skargi kasacyjnej z przepisów art. 39821 w związku z art. 391 § 1 i w związku z art.

1302 § 1 k.p.c. oraz art. 3986 § 2 k.p.c. Uchylenie przepisu art. 1302 § 3 k.p.c. nie

ma zatem takiego znaczenia prawnego, jakie przypisuje mu skarżący, bowiem jego

wyeliminowanie z porządku prawnego nie oznacza, iż w procedurze cywilnej

odstąpiono od zasady samooobliczania i samoopłacania opłat sądowych od pism

procesowych będących środkami zaskarżenia (odwoławczymi) wnoszonymi przez

profesjonalnych pełnomocników, która to zasada ma mocne uwarunkowania

historyczne

Już bowiem z art. 17 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.)

wynikało, że pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są

należycie opłacone, zwraca się bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo

podlega opłacie w wysokości stałej. Również bez wezwania o uiszczenie opłaty

należało odrzucić wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego środki

zaskarżenia podlegające opłacie w wysokości stałej. Rozwiązania wprowadzone do

Kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych, która uchyliła ustawę z dnia 13 czerwca 1967 r.,

są zatem zasadniczo powtórzeniem poprzedniej regulacji. Do przesłanek

prowadzących do odrzucenia środków zaskarżenia (odwoławczych) dodano jedynie

także ich nieopłacenie z uwagi na to, że przepisy odnoszące się do skutków

nieuiszczenia należnej opłaty od pisma procesowego zamieszczono w Kodeksie

postępowania

cywilnego.

samoobliczenia

opłat

Rozszerzono

sądowych

przez

nadto

zasadę

samoopłacenia

profesjonalnego

pełnomocnika

i

pod

względem podmiotowym, rozciągając jej stosowanie na rzecznika patentowego,

oraz pod względem przedmiotowym, obejmując działaniem tej zasady - oprócz

opłat w wysokości stałej - także opłaty stosunkowe. W sensie jakościowym

regulacje te nie stanowią zatem żadnego novum w polskim ustawodawstwie.

Dopuszczalność stosowania surowszego rygoru w odniesieniu do pism

procesowych, obarczonych brakami fiskalnymi, wnoszonych przez pełnomocników

procesowych będących profesjonalistami, została już wielokrotnie potwierdzona

przez Trybunał Konstytucyjny, który wskazywał, że nie można mówić o nadmiernym

rygoryzmie, jeżeli strona postępowania zastąpiona jest w postępowaniu przed

sądem powszechnym przez adwokata, radcę prawnego czy rzecznika patentowego

(podmiot profesjonalny). Z samej bowiem istoty zastępstwa procesowego

wypełnianego przez profesjonalnego pełnomocnika wynika uprawnione założenie,

że pełnomocnik ten będzie działał fachowo, zgodnie ze swoją najlepszą wiedzą

oraz należytą starannością (por. np. wyrok z 12 września 2006 r., SK 21/05,

OTKZU 2006 nr 8A, poz. 103; wyrok z 17 listopada 2008 r., SK 33/07, OTK-A 2008

nr 9, poz. 154: wyrok z 28 maja 2009 r., P 87/08, OTK-A 2009 nr 5, poz. 72: wyrok

z 14 września 2009 r., SK 47/07, OTK-A 2009 nr 8, poz. 122). Również Sąd

Najwyższy

podkreśla,

że

prawodawca,

nakładając

na

profesjonalnych

pełnomocników zaostrzone wymagania w zakresie spełniania stawianych przez

ustawę wymagań formalnych oraz oczekując od nich spełniania wysokich

standardów zawodowych, za elementarne zadanie warsztatowe uznał prawidłowe

od

strony

formalnej

sporządzanie

pism

procesowych,

w

tym

środków

odwoławczych i środków zaskarżenia, oraz uiszczanie należnych, określonych

przez ustawę opłat (por. np. uchwałę z 22 lutego 2006 r., III CZP 6/06, OSNC 2007

nr 1, poz. 5).

Dodać wreszcie można, że obowiązująca w postępowaniu cywilnym zasada

samoobliczania

i

samoopłacania

opłat

sądowych

od

pism

procesowych

wnoszonych przez profesjonalnych pełnomocników nie jest odosobniona w

porządku prawnym, skoro zgodnie z art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270

ze zm.), pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są

należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o

uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej.

Reasumując, nie ma podstaw do stwierdzenia, iż po uchyleniu, z dniem 1

lipca 2009 r., art. 1302 § 3 k.p.c., uległy jakimkolwiek zmianom rygory dotyczące

braków

fiskalnych

pism

procesowych

będących

środkami

zaskarżenia

(odwoławczymi) wnoszonymi przez profesjonalnych pełnomocników, wobec czego

pełnomocnik wnioskodawcy w niniejszej sprawie obowiązany był uiścić od skargi

kasacyjnej opłatę w stałej

wysokości, bez wezwania Sądu. Uchybienie temu

obowiązkowi było równoznaczne z nieopłaceniem skargi kasacyjnej, które po myśli

art. 3986 § 2 k.p.c. prowadziło do jej odrzucenia, niezależnie od tego, czy skargę

kasacyjną można uznać za wszczynającą postępowanie w rozumieniu art. 8 ust. 1

ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego oraz niektórych innych ustaw.

Zaskarżone postanowienie odpowiada więc prawu, wobec czego Sąd

Najwyższy, na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 k.p.c., postanowił jak

w sentencji.